Evropa ka nevoje per Kosoven
James OBrien
Ne javet e ardhshme Asambleja e Pergjithshme e Kombeve te Bashkuara ka mundesine per te ndermarre nje hap thelbesor perpara ne permbushjen e synimit shume te deshiruar nga politikeberesit amerikane dhe ata evropiane nje Evrope te bashkuar dhe te lire.
Dy dekadat e fundit ne Ballkan kane deshmuar per tragjedite dhe triumfet. Zhberja e Jugosllavise ka qene e shoqeruar me horrorin e gjenocidit.
Qe prej vitit 1999 kur NATO-ja dhe Serbia hyjne ne lufte per Kosoven Serbia eshte bere nje vend demokratik kurse Kosova ka lindur si nje shtet i ri qe synon te pranohet nga te gjitha shtetet si vend i pavarur dhe anetar i plote i komunitetit nderkombetar.
Dhe derisa kjo te mos ndodhe nje pjese e rendesishme e Evropes se bashkuar dhe te lire do te mungoje.
Vitin e kaluar Asambleja e Pergjithshme kerkoi nje mendim ligjor nga Gjykata Nderkombetare e Drejtesise duke e ngrire kesijoj ceshtjen e njohjes se Kosoves ne shume vende. Kete vere Gjykata vendosi qe deklarata e pavaresise se Kosoves ka qene ne harmoni me ligjin nderkombetar.
Ky vendim do te duhej ti lejonte Kosoves te ece perpara ne procesin drejt integrimeve evropiane. Dhe pavaresisht prononcimeve trimeruese nga Serbia dhe Bashkimi Evropian kete muaj se metojne te zhvendosen pertej debatit ligjor komuniteti nderkombetar duhet te ndermarre tre hapa per te arritur perparim.
Tre hapat drejt perparimit
Se pari Asambleja e Pergjithshme duhet ti trimeroje te gjitha shtetet ta njohin Kosoven. Si nje vend i bllokuar me dy milione banore Kosova ose mund te lejohet ti bashkohet organizatave qe promovojne sigurine dhe zhvillimin ose do te detyrohet ne izolim duke vene ne rrezik perparimin dhe sigurine rajonale.
Pa nje bashkepunim te gjere nderkombetar do te jete e veshtire per Kosoven tu bashkohet organizatave rajonale dhe nderkombetare. Qeverite qe thuhet se kane pritur vendimin e Gjykates per te vendosur tani nuk kane arsye pse te mos veprojne.
Se dyti tani qe edhe Serbia edhe Kosova jane pajtuar te kene bisedime bilaterale duhet te fillojne se shpejti ta bejne kete per te mos e humbur ritmin.
Megjithate agjenda do te jete nje ceshtje e veshtire per tu pajtuar. Serbia do te joshet te insistoje ne adresimin e territorit apo statusit dy tema keto te cilat autoritetet ne Kosove do ti refuzojne.
Bashkimi Evropian i cili do ti mbikeqyre bisedimet duhet te krijoje nje agjende ne te cilen do te perfshiheshin ceshtjet si tregtia sherbimet publike sforcimi i rendit dhe qarkullimi kufitar keto jane ceshtjet praktike te cilat fqinjet duhet ti zgjidhin mes vete.
Ne agjende gjithashtu duhet te perfshihen edhe ceshtjet me te ndjeshme si te drejtat dhe veteqeverisja per popullaten serbe ne Kosove posacerisht per nje te treten e kesaj popullate e cila jeton ne veri dhe mbrojtja e lokacioneve te bukura dhe historike ortodokse ne mbare Kosoven.
Ftojme autoritetet ne Kosove te marrin ne shqyrtim garanci te shumefishta per rendesine e ketyre lokacioneve te cilat perfaqesojne nje nga interesat me te medha te Serbise dhe nje oferte e hershme ne kete drejtim do te mund ti conte bisedimet perpara.
Dhe se fundi Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara duhet ti dyfishojne perpjekjet e tyre per ta pergatitur rajonin per anetaresim ne BE.
Madje edhe para se shtetet te behen kandidate formale per anetaresim ky hap kerkon nga anetaret aktuale te Bashkimit Evropian ti tejkalojne hamendjet qe kane mbi prospektin e pranimit te anetareve te rinj. Ekziston nje arsye e forte per tu perqendruar ne pergatitjet qe shtetet duhet te ndermarrin per te qene ne gjendje te anetaresohen. Thjesht procesi i anetaresimit ne BE eshte mjeti me i mire i mundshem ne dispozicion per te permiresuar qeverisjen ne Ballkanin Perendimor.
Qeverite e dobeta dhe popullatat e ndara vazhdojne te jene barre per disa shtete ne rajon dhe pa permiresime te dukshme ato mund te shnderrohen ne qoshe varferie dhe krimi me reforma ato mund te sjellin popullate te re dhe energji ne Bashkimin Evropian.
Shqetesimet e pabaza
Natyrisht disa jane te shqetesuar se shembulli i Kosoves sforcon levizjet per pavaresi kudo ne bote. Kjo frike nuk ka asnje baze. Levizjet secesioniste jane te motivuara nga kushtet lokale.
Rrugetimi i Kosoves drejt pavaresise ka qene nderkombetar dhe jo unilateral. Para se Kosova te shpallte pavaresine Keshilli i Sigurimit i Kombeve te Bashkuara pati deklaruar se situata ne kete vend paraqet kercenim per paqen dhe stabilitetin rajonal. Organizatat relevante te sigurise OSBE-ja dhe NATO-ja paten nderhyre.
Pas atij konflikti Keshilli i Sigurimit autorizoi nje plan per qeverisje nga Kombet e Bashkuara duke cuar perpara procesin e veteqeverisjes dhe ate te nje vendimi paqesor per statusin e ardhshem te Kosoves.
Madje pasi Kombet e Bashkuara filluan ta qeverisin Kosoven ajo cfare kishte mbetur nga Jugosllavia u nda edhe me tej duke u krijuar keshtu edhe shteti i Malit te Zi i cili e ka njohur Kosoven. Kosovaret nuk kishin te benin me kete ndarje dhe nuk kishin ndikim ne marredheniet midis ketyre dy vendeve. E gjithe situata ka qene e pazakonte madje shume unike.
Vendimi i Gjykates dhe Rezoluta e Asamblese se Pergjithshme te Kombeve te Bashkuara e bashke-sponsorizuar nga anetaret e Bashkimit Evropian dhe Serbia e bejne te mundshme te zgjidhet nje nga kontestet me te gjata territoriale ne Ballkan.
Ka ardhur koha qe komuniteti nderkombetar te investoje gjithe vemendjen ne hapat e ardhshem praktike qe do te mund te sforconin shtetet e ketij rajoni dhe ta bejne realitet vizionin e nje Evrope te lire dhe te bashkuar duke perfshire gjithe Ballkanin.
Madeleine Albright eshte ish-sekretare amerikane e Shtetit ndersa James OBrien ish i derguar presidencial i Shteteve te Bashkuara per Ballkanin.
Dy dekadat e fundit ne Ballkan kane deshmuar per tragjedite dhe triumfet. Zhberja e Jugosllavise ka qene e shoqeruar me horrorin e gjenocidit.
Qe prej vitit 1999 kur NATO-ja dhe Serbia hyjne ne lufte per Kosoven Serbia eshte bere nje vend demokratik kurse Kosova ka lindur si nje shtet i ri qe synon te pranohet nga te gjitha shtetet si vend i pavarur dhe anetar i plote i komunitetit nderkombetar.
Dhe derisa kjo te mos ndodhe nje pjese e rendesishme e Evropes se bashkuar dhe te lire do te mungoje.
Vitin e kaluar Asambleja e Pergjithshme kerkoi nje mendim ligjor nga Gjykata Nderkombetare e Drejtesise duke e ngrire kesijoj ceshtjen e njohjes se Kosoves ne shume vende. Kete vere Gjykata vendosi qe deklarata e pavaresise se Kosoves ka qene ne harmoni me ligjin nderkombetar.
Ky vendim do te duhej ti lejonte Kosoves te ece perpara ne procesin drejt integrimeve evropiane. Dhe pavaresisht prononcimeve trimeruese nga Serbia dhe Bashkimi Evropian kete muaj se metojne te zhvendosen pertej debatit ligjor komuniteti nderkombetar duhet te ndermarre tre hapa per te arritur perparim.
Tre hapat drejt perparimit
Se pari Asambleja e Pergjithshme duhet ti trimeroje te gjitha shtetet ta njohin Kosoven. Si nje vend i bllokuar me dy milione banore Kosova ose mund te lejohet ti bashkohet organizatave qe promovojne sigurine dhe zhvillimin ose do te detyrohet ne izolim duke vene ne rrezik perparimin dhe sigurine rajonale.
Pa nje bashkepunim te gjere nderkombetar do te jete e veshtire per Kosoven tu bashkohet organizatave rajonale dhe nderkombetare. Qeverite qe thuhet se kane pritur vendimin e Gjykates per te vendosur tani nuk kane arsye pse te mos veprojne.
Se dyti tani qe edhe Serbia edhe Kosova jane pajtuar te kene bisedime bilaterale duhet te fillojne se shpejti ta bejne kete per te mos e humbur ritmin.
Megjithate agjenda do te jete nje ceshtje e veshtire per tu pajtuar. Serbia do te joshet te insistoje ne adresimin e territorit apo statusit dy tema keto te cilat autoritetet ne Kosove do ti refuzojne.
Bashkimi Evropian i cili do ti mbikeqyre bisedimet duhet te krijoje nje agjende ne te cilen do te perfshiheshin ceshtjet si tregtia sherbimet publike sforcimi i rendit dhe qarkullimi kufitar keto jane ceshtjet praktike te cilat fqinjet duhet ti zgjidhin mes vete.
Ne agjende gjithashtu duhet te perfshihen edhe ceshtjet me te ndjeshme si te drejtat dhe veteqeverisja per popullaten serbe ne Kosove posacerisht per nje te treten e kesaj popullate e cila jeton ne veri dhe mbrojtja e lokacioneve te bukura dhe historike ortodokse ne mbare Kosoven.
Ftojme autoritetet ne Kosove te marrin ne shqyrtim garanci te shumefishta per rendesine e ketyre lokacioneve te cilat perfaqesojne nje nga interesat me te medha te Serbise dhe nje oferte e hershme ne kete drejtim do te mund ti conte bisedimet perpara.
Dhe se fundi Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara duhet ti dyfishojne perpjekjet e tyre per ta pergatitur rajonin per anetaresim ne BE.
Madje edhe para se shtetet te behen kandidate formale per anetaresim ky hap kerkon nga anetaret aktuale te Bashkimit Evropian ti tejkalojne hamendjet qe kane mbi prospektin e pranimit te anetareve te rinj. Ekziston nje arsye e forte per tu perqendruar ne pergatitjet qe shtetet duhet te ndermarrin per te qene ne gjendje te anetaresohen. Thjesht procesi i anetaresimit ne BE eshte mjeti me i mire i mundshem ne dispozicion per te permiresuar qeverisjen ne Ballkanin Perendimor.
Qeverite e dobeta dhe popullatat e ndara vazhdojne te jene barre per disa shtete ne rajon dhe pa permiresime te dukshme ato mund te shnderrohen ne qoshe varferie dhe krimi me reforma ato mund te sjellin popullate te re dhe energji ne Bashkimin Evropian.
Shqetesimet e pabaza
Natyrisht disa jane te shqetesuar se shembulli i Kosoves sforcon levizjet per pavaresi kudo ne bote. Kjo frike nuk ka asnje baze. Levizjet secesioniste jane te motivuara nga kushtet lokale.
Rrugetimi i Kosoves drejt pavaresise ka qene nderkombetar dhe jo unilateral. Para se Kosova te shpallte pavaresine Keshilli i Sigurimit i Kombeve te Bashkuara pati deklaruar se situata ne kete vend paraqet kercenim per paqen dhe stabilitetin rajonal. Organizatat relevante te sigurise OSBE-ja dhe NATO-ja paten nderhyre.
Pas atij konflikti Keshilli i Sigurimit autorizoi nje plan per qeverisje nga Kombet e Bashkuara duke cuar perpara procesin e veteqeverisjes dhe ate te nje vendimi paqesor per statusin e ardhshem te Kosoves.
Madje pasi Kombet e Bashkuara filluan ta qeverisin Kosoven ajo cfare kishte mbetur nga Jugosllavia u nda edhe me tej duke u krijuar keshtu edhe shteti i Malit te Zi i cili e ka njohur Kosoven. Kosovaret nuk kishin te benin me kete ndarje dhe nuk kishin ndikim ne marredheniet midis ketyre dy vendeve. E gjithe situata ka qene e pazakonte madje shume unike.
Vendimi i Gjykates dhe Rezoluta e Asamblese se Pergjithshme te Kombeve te Bashkuara e bashke-sponsorizuar nga anetaret e Bashkimit Evropian dhe Serbia e bejne te mundshme te zgjidhet nje nga kontestet me te gjata territoriale ne Ballkan.
Ka ardhur koha qe komuniteti nderkombetar te investoje gjithe vemendjen ne hapat e ardhshem praktike qe do te mund te sforconin shtetet e ketij rajoni dhe ta bejne realitet vizionin e nje Evrope te lire dhe te bashkuar duke perfshire gjithe Ballkanin.
Madeleine Albright eshte ish-sekretare amerikane e Shtetit ndersa James OBrien ish i derguar presidencial i Shteteve te Bashkuara per Ballkanin.