Evropa, zonë rreziku
N maj t 2008-s, Komisioni Evropian publikoi nj raport, pr t festuar 10-vjetorin e monedhs s prbashkt evropiane. “Jo vetm q sht nj monedh e prbashkt, e papar n histori, por mund t deklarojm se sht nj sukses i zshm”. “Brenda nj dekade, shihet qart se sht shndrruar n monedhn e dyt m t rndsishme n bot; ka sjell stabilitet ekonomik; ka promovuar integrim ekonomik dhe financiar; ka gjeneruar tregti dhe rritje mes antarve t saj”. “Struktura e saj pr financa t qndrueshme publike ndihmon pr t siguruar se brezat e ardhshm mund t vazhdojn t prfitojn nga sistemet shoqrore, pr t cilat Evropa sht e famshme me t drejt”. Sa fjal t kqija duken kto sot. Tashm sht e ditur se disa or para se udhheqsit e Eurozons miratuan paketn prej 750 miliard eurosh, pr t parandaluar shkatrrimin e zons 16-kombshe, Kancelarja gjermane, Angela Merkel, ka pasur nj thirrje telefonike nga Presidenti i Komisionit, José Manuel Barroso. Ai i tha asaj se sht momenti i s vrtets. Ai i tha: “Un jam duke krkuar nga ju q ta ruani euron”. N nj afat t shkurtr, t paktn, monedha e vetme sht ruajtur, por shptimi ka ardhur me nj mim jashtzakonisht t lart. Kriza globale financiare dhe recesioni i tre vjetve t fundit, duket sikur ka kthyer klimn intelektuale n Evrop me vendosmri kundr liberalizimit t tregut t lir, q lulzoi menjher pas lindjes s euros, n vitin 1999. Nse ethet e krizs jan duke par nj konsensus pr nj model t ndryshm ekonomik, ather sht shtje tjetr. E vrteta e dhimbshme sht se shum vende evropiane kan vonuar reformat jopopullore ekonomike pr nj koh shum t gjat. Euroja ka shrbyer n dekadn e par si strehim, nn t cilin Greqia, Italia, Portugalia dhe Spanja kan gzuar prfitimet nga kamatat e ulta dhe kan paguar vetm sa “pr sy e faqe” pr reformat e tyre. Mungesa e lidershipit shpeshher prmendet si elementi kryesor q ka munguar n prgjigjet e Evrops ndaj krizave financiare t secilit shtet sovran. Tani njerzit vajtojn pr Helmut Kohl, Franois Mitterrand dhe Jacques Delors – politikant t cilt jan ngritur mbi interesat e ngushta kombtare dhe kan marr vendime t guximshme pr t sjell prfitime pr Bashkimin Evropian si trsi.
Shpjegimi mbase mund t gjendet n vshtirsit e brendshme politike t liderve t vendeve m t fuqishme t Bashkimit Evropian, ndonse edhe vendet e vogla evropiane, duket sikur nuk jan imune ndaj ktyre trazirave. Dhe prball ktyre turbulencave politike, sht nj personalitet q veohet - Herman Van Rompuy, ish-Kryeministri belg, i emruar n nntor t vitit t kaluar si Presidenti i par i Bashkimit Evropian. sht ai i cili kryeson samitet evropiane dhe ai q ndrmjetson n kompromiset e nevojshme pr t prodhuar nj front t prbashkt evropian. Megjithat, pushteti q ka, sht i kufizuar me ligjin mbi traktatin evropian. Mbase faktori m specifik mbi negociatat q uan deri te marrveshja e 10 majit pr nj fond stabilizimi prej 750 miliard eurosh pr Eurozonn, ishte telefonata q Presidenti amerikan, Barack Obama, i kishte
Kancelares gjermane, Angela Merkel, dhe Presidentit francez, Nicolas Sarkozy, pr t ndrmarr nj veprim vendimtar. Edhe pse lidert evropian mund t mos e pranojn, duket sikur Uashingtoni sht ende i nevojshm pr t’i detyruar ata t veprojn bashkrisht.