Fitër Bajrami, AIDSSH: Kujtojmë sot jo vetëm atë që kemi humbur, por edhe atë që kemi ruajtur

TIRANË, 20 mars /ATSH/ “Besimi është një oaz në zemër, ku fuqia e Krijuesit çon karvanin e shpirtit drejt dritës”, është shprehur Khalil Gibran, shkrimtar dhe artist vizual libanezo-amerikan.

Në këtë Fitër dhe Kurban Bajram, Autoriteti i Dosjeve (AIDSSH) na fton të ndalemi jo vetëm në festim, por edhe në kujtesë – në atë që besimi përfaqëson si forcë shpirtërore dhe si pjesë e identitetit tonë historik.

Në Shqipëri, kjo forcë u vu në provën më të vështirë gjatë regjimit komunist. Me statutin e vitit 1950, komunitetet fetare, përfshirë Komunitetin Mysliman Shqiptar, u vendosën nën kontrollin e Partisë së Punës. Pasuan dënimet ndaj klerikëve, ndalimi i praktikave fetare dhe, në vitin 1967, shpallja e Shqipërisë si shteti i parë ateist në botë. Besimi u anatemua, institucionet fetare u shkatërruan dhe kujtesa shpirtërore u godit në themel.

Kjo politikë nuk ishte vetëm ideologjike, por edhe konkrete në hapësirën urbane dhe jetën e përditshme. Një nga shembujt më domethënës është Xhamia e Vjetër e Tiranës, e themeluar nga Sulejman Pashë Bargjini në vitin 1614 – një nga objektet më të hershme të besimit dhe qytetarisë në kryeqytet. E dëmtuar gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe e djegur në nëntor 1944, ajo u përpoq të ringrihej falë kontributit të qytetarëve, të cilët mblodhën fonde për rindërtimin e saj.

Dokumentet arkivore dëshmojnë se Komuniteti Mysliman Shqiptar angazhoi Hafiz Ibrahim Dalliun për të organizuar mbledhjen e ndihmave për rindërtimin e xhamive të dëmtuara. Por me vendosjen e regjimit komunist, ky proces u ndërpre.

Xhamia nuk u rindërtua – përkundrazi, ajo u shemb dhe në vendin e saj u ngrit monumenti i Partizanit të Panjohur, duke simbolizuar zëvendësimin e një kujtese me një tjetër.

Ky transformim shënon një proces më të gjerë: fillimisht u shkatërruan objektet e kultit, më pas u goditën bartësit e dijes dhe besimit – klerikët, teologët, intelektualët – dhe në fund vetë besimi u përjashtua nga jeta publike. Ishte një përpjekje e organizuar për të fshirë shtresat e identitetit dhe për të zëvendësuar kujtesën shpirtërore me një ideologji të vetme.

Megjithatë, besimi mbijetoi. Shqiptarët iu rikthyen praktikave fetare në vitin 1990, duke dëshmuar se ajo që ndalohet me ligj, nuk shuhet në ndërgjegje.

Në këtë ditë, që mbart simbolikën e sakrificës, solidaritetit dhe humanizmit, kujtojmë jo vetëm atë që kemi humbur, por edhe atë që kemi ruajtur.

Në themel të qytetërimit tonë ka qenë një model harmonie: një xhami për shpirtin, një hamam për trupin dhe një furrë për të ushqyer të varfrit.

Ruajtja e kujtesës historike dhe e rrënjëve shpirtërore nuk është vetëm një akt nderimi ndaj së shkuarës, por një kusht për një shoqëri më të drejtë, me dinjitet, paqe dhe respekt njerëzor.

Gëzuar Fitër dhe Kurban Bajramin – paqja, besimi dhe humanizmi qofshin gjithmonë udhërrëfyesit tanë.