Gra jo, burra!

“T bhesh burr-fragmente ekstreme t grave shqiptare”, kshtu titullohet vepra teatrale, e cila do t jet pjes e sezonit 2010-2011 t teatrit “Cooperativa” t Milanos n Itali. Fotografi Alex Majoli, gazetarja Silvia Grossi dhe aktoret Lucia Vasini dhe Emanuela Villagrossi kan
bashk t tria gjinit dhe kan vendosur q prmes skens s teatrit t’i rrfejn publikut italian nj kuriozitet zakonor prej Shqipris s Veriut

Ato gjithnj kan ngacmuar kureshtjen e t gjithve atyre q bien n kontakt me historit e tyre. Jan pjes e nj tradite krejtsisht t veant shqiptare, q n fakt, pr vete bn edhe vendasit, jo m t huajt q ndodh t dgjojn pr to. Jan historit e burrneshave shqiptare, virgjreshave t betuara, t cilat edhe pse n zhdukje, jan nj pjes e gjall e nj historie q ia vlen t tregohet, edhe bots mbar. Historia e tyre ka joshur nj fotograf, nj gazetare dhe nj aktore italiane, e n fakt nuk jan t vetmit e me shum mundsi nuk do t jen as t fundit. Fotografi, s bashku me gazetaren, kan vizituar Shqiprin dhe kan realizuar nj dokumentar mbi kt fenomen shqiptar ku grat deklarohen burra, jo sepse ndihen t tilla, por sepse gjendja sociale, familjare, apo pozicioni komod i t qenit mashkull, i detyron kshtu. Fotografi Alex Majoli, gazetarja Silvia Grossi dhe aktoret Lucia Vasini dhe Emanuela Villagrossi kan
bashk t tria gjinit dhe kan vendosur q prmes skens s teatrit t’i rrfejn publikut italian nj kuriozitet zakonor prej Shqipris s Veriut.

Prmes ktyre tre gjuhve t ndryshme, ata tregojn zgjedhjen e vshtir t disa grave shqiptare, t cilat gjenden mes dy sekseve, gra q nuk jan m gra, burra asnjher t till n t vrtet. Prmes skens s teatrit vijn fragmente t nj udhtimi-hetim, kinematografik, ku shprfaqen kushtet sociale q kan qen vendimtare n ekzistencn e tyre. Kjo pjes krejtsisht e veant teatrore e titulluar “T bhesh burr”, vjen si nj eksperiment narrativ q merr hua pjes nga nj reportazh, nga nj skenar dhe nga nj roman t cilt lexohen n sken nga dy aktore, Lucia Vasini dhe Emanuela Villagrossi, n nj mbrmje ku imazhet fotografike t Alex Majoli-t przihen me muzikn e Gaetano Liguori-t dhe dshmit e mbledhura n Shqipri prej burrneshave. Jan zra grash me nj identitet t pasakt, q kan shenjuar historin shoqrore n Shqipri. Ideja ka qen e gazetares Livia Grossi, e cila n vitin 2005 ka vizituar Shqiprin pr t realizuar nj reportazh mbi kushtet e gruas. Mes intervistave t ndryshme, shfaqet edhe historia e Pashks, nj prej virgjreshave t betuara. Sipas ligjeve t Kanunit, nj grua e cila ka par t vdesin, t vrar prej hakmarrjes ose jo, t gjith meshkujt e familjes, mund t marr t drejtn duke i kthyer dinjitetin familjes vetm n nj mnyr, duke u kthyer n burr. Kjo mund t realizohet vetm nse gruaja sht e virgjr dhe vendos t heq dor prgjithmon nga t brit bashkshorte e nn.

Ndryshimi i identitetit nis me ndryshimin e veshjeve, me mnyrn e t menduarit dhe me sjelljen prej burri. Me t prftuar t gjitha kto, gruaja bhet pjes e komunitetit t meshkujve. Pushteti i saj legjitimohet. Livia Grossi ka intervistuar nj prej ktyre grave, q sot gjenden gjithnj e m rrall n Shqipri. N skenn italiane, ky reportazh q vjen n formn e nj leximi skenik, ka pr qllim t’i bj njerzit t reflektojn mbi faktin se n Itali, ashtu si edhe n Europ, n prgjithsi modeli i mashkullit sht ende e vetmja “veshje” me t ciln mund t ndihesh e respektuar n pun, shtpi e rrug. Reportazhi do t ndrthuret me disa pjes t marra prej romanit “Megafoni i Zotit”, i autores Laura Facchi, dhe me disa pjes t skenarit “Bora e kuqe”, ndrtuar mbi t njjtin roman nga Laura Facchi me regji t Maria Arena. Livia Grossi, Laura Facchi dhe Maria Arena, kan punuar n tre drejtime t ndryshme pr t rrfyer figurn e nj gruaje q e ka t vshtir ta tregoj veten si t till n prditshmrin shqiptare, nj gruaje q pasqyron besnikrisht historin dhe traditat popullore patriarkale. Prmes ksaj pjese, autoret e ksaj vepre dshirojn t’i bjn t ditur publikut se n fund t fundit, pavarsisht mnyrave, burri dhe gruaja n Shqipri, ashtu si edhe n do vend tjetr, mbeten dy realitete t ndryshme, prve rasteve kur disa prej tyre zgjedhin t kaprcejn kufijt biologjik, duke krkuar kshtu nj mnyr pr t mbijetuar. Shfaqja “T bhesh burr” do t jet pjes e sezonit artistik 2010-2011 n teatrin “Cooperativa” t Milanos. N dhjetvjetorin e krijimit t teatrit “Cooperativa” sht vendosur q veprat t cilat do t shfaqen gjat ktij sezoni, t’u kushtohen trsisht grave. Duke filluar prej vitit 2009, vepra sht shfaqur edhe n t tjera teatro npr Itali.