Historia e muzikantes Ervis Gega-Dodi
Ikja nga Shqipëria ku se linin të këndonte, për tu bërë Artiste e Vitit në Gjermani
Nj nga t rinjt shqiptar q rrugn drejt Perndimit e nisi duke e sfiduar diktaturn komuniste, prmes futjes n ambasadat e huaja sht Ervis Gega-Dodi. Sot ajo sht nj violiniste shqiptare me fam ndrkombtare. Dodi sht docente n Universitetin “Johannes Guttenberg” dhe n Konservatorin “Peter Cornelius” n Gjermani. Ajo sht Koncertmaestre dhe soliste e Filarmonis s Bonit, e shpallur “Artiste e Vitit” n Gjermani, fituese e shum mimeve ndrkombtare, ndr ta e mimit Ndrkombtar “Yfrah Neaman”. Ajo ka veprimtari koncertale n t gjith botn q nga Londra e Berlini n Evrop, n Amerikn e Jugut dhe Afrikn e Jugut. Ervis Gega-Dodi sht “Qytetare Nderi” e Fierit, qyteti ku lindi dhe kaloi fmijrin. N vitin 2008, Presidenti i Shqipris, Bamir Topi, e nderoi me titullin “Ambasadore e Kombit”. N intervistn me DW-n, violinistja shqiptare tregon pr her t par disa nga prjetimet e saj n Shqiprin komuniste t fundit t viteve '80, shkaqet q e shtyn familjen e saj t largohej nga Shqipria dhe kontaktet e saj t para me botn gjermane t artit.
Zonja Gega-Dodi, m 2 korrik t vitit 1990, pra 20 vjet m par, qindra shqiptar u futn n ambasadat e huaja. far ju bri ju q t largoheshit nga Shqipria?
Pr t sqaruar shkaqet q m bn mua dhe familjen time t largohej nga Shqipria, duhet t hedh nj vshtrim pas, n historin e familjes. Un vij nga nj familje e lidhur ngusht me Luftn Nacionallirimtare. Dua t theksoj se kjo familje ka kontribuar shum gjat lufts, si rrall familje n Shqipri. Pr kt un kam folur edhe n biseda t tjera. Por pas mbarimit t lufts familja u persekutua dhe u masakrua nga sistemi komunist. Lufta e klasave preku jo vetm familjen time t gjer dhe prindrit e mi, por vazhdoi deri tek un. Qysh n moshn 6-vjeare un prjetova ndrhyrjen politike t diktaturs n jetn time: nuk m'u dha e drejta pr t'u futur n shkolln e muziks! Kjo linj vazhdoi derisa qndrova n Shqipri. Persekutimi politik i familjes sime gjat gjith viteve t komunizmit ishte nj nga arsyet madhore, q na detyroi t largoheshim nga Shqipria komuniste. Kshtu q largimi u b q me mundsin e par q na u dha pr kt gj.
Si e keni prjetuar si fmij Shqiprin e asaj kohe, zonja Gega?
sht shum e vshtir pr fmijt t specifikojn luftn e klasave, vshtirsit q haste familja ime. Si e prmenda, q n moshn gjashtvjeare un e ndjeva vet n kurrizin tim luftn e klasave. M kujtohet si tani konkursi, kur do t futesha n shkolln e muziks s Fierit. Bhej fjal thjesht pr nj shkoll muzike t nj rrethi, por n at koh mua, nj fmije, nuk m'u dha e drejta pr t hyr n t! Ky ishte fakti i par. E dyta ka t bj me faktin e premisave dhe aftsive t mia n violin. Un luaja n moshn tetvjeare programe q t rinjt i luanin n konservator. Megjithat, e drejta pr t'u afirmuar n publik m mohohej apriori. Studioja me prindrit e mi brenda katr mureve t shtpis - por perspektiva n Shqipri ishte zero pr mua. Studioja me or t tra. Prindrit punonin me or t tra me mua - por e ardhmja ishte me nj pikpyetje t madhe. N moshn tet vjee m'u hoq e drejta ta luaja Mendelsonin n publik. E kshtu persekutimi vazhdonte n forma t tjera. Dhe shum t rndomta. Si pr shembull, m kujtohet kur fmijt e korit kndonin ditn e par t hapjes s shkolls, vinte drejtori dhe thoshte: "Ajo Gega t largohet nga kori"! Ishte shum e rnd pr nj fmij q ta shkpusje nga fmijt e tjer. Kam shum ndodhi t dhimbshme t ksaj natyre. Pastaj persekutimi vazhdoi edhe n shkoll t mesme: Komiteti i Partis m hoqi t drejtn t vazhdoja studimet n shkolln e mesme t muziks. Kshtu, shkolla e lart dukej nj gj e pamundur. Kjo ishte jeta dhe perspektiva ime n at koh.
Ather ju dhe familja juaj hyt n ambasadn gjermane. A menduat se mund t prfundonte me pasoja t rnda pr ju sfidimi i nj diktature funksionuese, si ajo n Shqiprin e asaj kohe apo e shihnit si nj aventur?
Natyrisht q n at koh gjithka ishte me rrezik. Por rruga dhe aveniri i gjith familjes sime ishte aq i mbyllur, saq nuk kishte asnj rrugzgjidhje tjetr. Kishte disa breza q na prndiqnin e luftonin: q nga Liri Gega dhe vllai i saj, gjyshi im, Qemal Gega, gjith familja e tyre, prindrit e mi deri tek un. Po edhe duke e marr parasysh kt, natyrisht q rreziku ishte shum i madh. Ve ksaj, un jam vajz e dy muzikantve dhe prindrit e mi kishin krkesa maksimale ndaj vetes dhe ndaj nesh. Prindrit e mi nuk mund t pajtoheshim me kt gjendje. Krkesat e tyre intelektuale ishin aq t larta saq natyrisht pik-rndes e tyre ishte arsimimi yn n shkollat m t mira t Evrops. Kjo ndodh rndom edhe sot me shum familje, q dshirojn t'u japin fmijve t tyre shkollimin m t mir t mundshm. Duke pasur parasysh aftsit e mia, mundsit e mia si instrumentiste, prindrit kishin krkesa maksimale. Shansi i par q iu dha ata natyrisht do ta shfrytzonin. Kshtu q ishim t prgatitur t merrnim parasysh t gjitha rreziqet e mundshme, prball mungess s perspektivs n Shqipri, n kohn e komunizmit. T gjitha dyert ishin t mbyllura.
Ju po udhtonit pr her t par jasht ksaj Shqiprie, pr t ciln folt m sipr. Me 'ndjenja e nist kt udhtim? Cilat ishin prfytyrimet personale pr at q ju priste?
Familja ime ishte e formuar politikisht. Veanrisht gjyshi im, Qemal Gega, dhe dy prindrit e mi, Virgjil dhe Valentina Gega. Ata ishin t informuar politikisht, me ngjarjet politike q po ndodhnin n Evrop dhe pr gjith rnien e komunizmit, q kishte ndodhur n shum vende t Evrops. Kshtu q ata kishin nj kuptim e vizion t qart, edhe se far do t ndodhte n Shqipri. Ata ishin t bindur se komunizmi n Shqipri do t rrnohej, do t rrnohej plotsisht dhe se nuk kishte kthim prapa. Natyrisht q gjithka ishte e lidhur me ankth dhe kjo ishte e kuptueshme. Megjithat, shpresa, optimizmi dhe kthjelltsia e tyre mendore u dha atyre at fuqi dhe kurajo pr ta ndrmarr nj risk kaq t madh. Me kt rast dua t tregoj nj detaj t vogl, sepse un kam qen fmij dhe pr mua sht vshtir t analizoj at koh. Mosha ime e re n at koh dhe prjetimet ndikonin q un t kisha vetm pak nostalgji, vendin e lija jo me peng t madh. Por mbaj mend babain tim, n momentin kur ne kemi hipur n traget. Mbaj mend q duke u larguar anija, atij i rridhnin lot nga syt. Ishte shum i prekur. Nuk qe e leht pr t absolutisht. Nuk mund ta harroj, e kujtoj si tani at moment t babit tim q ishte shum i prekur. Qndrimi n ambasad ishte shum i vshtir, prandaj ikja n njfar mnyre pr ne ishte si nj lirim, sepse kushtet ishin shum t rnda. Por dua ta theksoj q prindrit e mi ishin shum t bindur q e ardhmja ime jasht kufijve t Shqipris do t ishte nj e ardhme e suksesshme.
Ju keni, zonja Gega, nj profesion universal, me t cilin mund t punonit n do vend t bots. Pse vendost t vinit n Gjermani dhe cilat ishin mesazhet e para q mort nga kontaktet me botn gjermane? Si ju pritn dhe n 'prfundime arritt pr botn e re?
Hyrja n ambasadn gjermane ka qen krejt rastsi. Ne jetonim n at koh n Fier. Kemi dgjuar lajmin tek televizioni italian q njerzit n Tiran kan hyr n ambasada. Dhe brenda pak orsh kemi marr vendimin. Im at e dgjoi kt lajm dhe pa hezituar vendosi q t iknim. Por kur arritm n Tiran, ambasadat n pjesn m t madhe ishin mbyllur. Ka qen nj pamje shum e frikshme, shum e tmerrshme pran ambasadave. Por dshira dhe optimizmi nuk na lan asnj ast. Arritm megjithat t futemi n ambasad me vshtirsi t papara. Fillimisht, hyrja n ambasadn gjermane ishte rastsore, sepse ishte e vetmja ambasad, ku ne arritm n nj nat t tmerrshme t futeshim familjarisht. N ambasad pastaj prindrit e mi menduan gjat: duke u nisur nga fakti se Gjermania ka qen nj vend historikisht me kultur dhe me nj tradit shum t madhe pr sa i prket muziks klasike, ata vendosn q t udhtonim drejt Gjermanis. Ata ishin t bindur se e ardhmja n Gjermani do t ishte shum e bukur. Ardhja n Gjermani pastaj ishte si nj prrall. Pavarsisht vshtirsive q kishin t gjith njerzit n at koh, vshtirsia emocionale veanrisht. Vet fakti q brenda nj jave pas ardhjes gjermant na