James Delgado, pas Shqipërisë, drejt Titanikut

James Delgado, arkeologu q identifikoi n brigjet e Sarands anijen britanike “HMS Volage”, merr pjes n ekspeditn e re arkeologjike nnujore q ka nisur m 22 gusht pran mbetjeve t “Titanikut”. Ekspedita shkencore, ndr m t rndsishmet e kryera deri m tani, do t vendos se n ’gjendje sht relikti i anijes, sa mund t zgjas n t tilla kushte, si do t krijoj nj hart tredimensionale pr ta ruajtur t paktn virtualisht transatlantikun

Arkeologu James Delgado, i cili sht pjes e ekspedits arkeologjike nnujore shqiptaro-amerikane q po zhvillohet prej disa vitesh n jug t vendit, sht przgjedhur si pjes e ekspedits s re nnujore pran mbetjeve t “Titanikut” t famshm. Specialisti kanadez, president i institutit t famshm amerikan t krkimeve nnujore INA (Institute of Nautical Archaeology), i cili ka identifikuar edhe anijen britanike “HMS Volage” t gjetur shum pran brigjeve t Sarands, sht shprehur tepr i nderuar dhe i knaqur pr pjesmarrjen n kt mision, ndr m t avancuarit shkencrisht q jan kryer pr “Titanikun”. “E pres me padurim nisjen e ksaj ekspedite tepr t rndsishme, e cila jo vetm q do t ndihmoj n realizimin e nj harte tredimensionale pr sitin, por ndoshta edhe n hartimin e nj projekti t ri pr t ardhmen”, ka thn pak para se t niste ekspedita James Delgado. Ndrkaq, si bjn t ditur mediat e huaja, misioni i quajtur “Expedition Titanic”, i cili ka nisur m 22 gusht, do t zgjas pr 20 dit. N funksion t tij do t jen nndetse q zhyten t telekomanduara, n mnyr q t kryhet nj analiz arkeologjike e kompletuar e thellsis n t ciln gjenden mbetjet e anijes. Objektivi i ksaj ekspedite t re sht t vendoset se n ’gjendje sht relikti i anijes dhe sa mund t zgjas n t tilla kushte, si dhe t krijohet nj model q mund ta ruaj, t paktn virtualisht at. Fal mijra fotografive dhe videove me cilsi t lart, do t krijohet nj riprodhim tredimensional i gjith sitit, q do t’u jap mundsin shkenctarve ta ekzaminojn n do detaj. Ndr t tjera, do t studiohet edhe uji q e rrethon anijen, n mnyr q t shikojn krijesat q rriten aty, t cilat jan edhe shkaku kryesor i grryerjes s anijes. “Titaniku” u zhduk mes dallgve m 15 prill t vitit 1912. Vetm 70 vite m pas, n vitin 1985, nj ekspedit arriti t lokalizoj nj relikte n Atlantikun e Veriut. Tani, sipas shkenctarve, transatlantiku i pafat sht viktim e organizmave q “glltisin” metalin, rrymave t fuqishme nnujore e ndoshta edhe pr shkak t neglizhencs njerzore. Ajo q ka mbetur prej anijes mund t zhduket prgjithnj.

Ekspeditat e mparshme kan treguar se relikti sht n gjendje degradimi t avancuar. “Secili ka mendimin e vet”, thot specialisti Bill Lange i Woods Hole Oceanographic Institution. “Ka nga ata q thon se kii do t shembet pr pak vite, ashtu si ka nga ata q mendojn se ‘Titaniku’ do t mbetet i paprekur edhe pr disa shekuj”. Si edhe dihet, “Titaniku” u nda m dysh para se t mbytej dhe tani kii e pupa gjenden n largsin rreth gjysm kilometri nga njri-tjetri. Ndrkaq, sipas David Gallo, nj prej drejtuesve t misionit, “Expedition Titanic”, do t shmang pr aq sa do t mundet rreziqet q i kanosen “Titanikut”. Nndetset do t eksplorojn rreth saj pa e prekur anijen. Organizatort e ekspedits sigurojn se nuk jan t interesuar n zbulimin apo nxjerrjen n drit t ndonj objekti. "Thesaret e vetme q po krkojm jan t dhna e informacione shkencore”, thot Gallo.

Por ajo q dihet sht se anija sht duke u shkatrruar ashtu si edhe shum objekte t tjera me origjin njerzore, t cilat n fund t oqeanit nuk rezistojn pr shum gjat. “Expedition Titanic” sht misioni i par shkencor q po krkon t zbuloj se far sht duke ndodhur dhe me sa shpejtsi po ndodh, duke aplikuar nj mnyr sistematike pr mbledhjen e t dhnave, si dhe pr krijimin e harts. Ky model tredimensional i harts q pritet t ndrtohet s shpejti do t jet nj teknologji e ngjashme me at t videolojrave, n mnyr q gjithkujt t’i jepet mundsia t shoh virtualisht “Titanikun”.