Konflikti Izrael-Iran rrit çmimet e naftës, ‘Ngushtica e Hormuzit’ nën vëzhgim

Çmimet e naftës shënuan rritje të martën, ndërsa tregu global i energjisë mbetet në gatishmëri të lartë për ndërprerje të mundshme të furnizimit, të shkaktuara nga përshkallëzimi i konfliktit mes Izraelit dhe Iranit. Kjo rritje po fillon të ndikojë edhe në çmimet e karburanteve në pika-shitje, duke prekur drejtpërdrejt konsumatorët.

Kontratat me afat të naftës amerikane u rritën me 2.9% duke arritur në 73.90 dollarë për fuçi. Kjo shifër e vendos naftën në rrugën e duhur për të përfunduar në nivelin më të lartë që nga fundi i janarit, pavarësisht një rënieje prej 1.7% të hënën. Sulmet e paprecedenta të Izraelit ndaj Iranit shkaktuan një rritje prej 13% në çmimet e naftës javën e kaluar, duke shënuar rritjen më të madhe javore që nga tetori i vitit 2022.

Frika nga hakmarrja iraniane dhe roli i ngushticës së Hormuzit

Shqetësimi kryesor në tregun global të energjisë është mundësia që Irani të hakmerret duke shënjestruar infrastrukturën e eksportit të energjisë në Lindjen e Mesme. Ky rajon përbën afërsisht gjysmën e rezervave të naftës së planetit, duke e bërë çdo ndërprerje atje me pasoja globale.

Në veçanti, tregtarët dhe analistët po mbajnë nën vëzhgim ‘Ngushticën e Hormuzit’, një rrugë ujore jetike që lidh Gjirin Persik, i pasur me naftë, me oqeanet e botës. Rreth 20% e furnizimeve globale të naftës kalojnë përmes kësaj ngushtice, duke e bërë atë një pikë strategjike dhe të ndjeshme.

Roli kritik i ‘Ngushticës së Hormuzit’ u theksua edhe nga një përplasje e një cisterne nafte pranë rrugës ujore të hënën. Sipas Qendrës së Përbashkët të Informacionit Detar, një task-forcë ndërkombëtare detare, përplasja është nën hetim, por besohet të jetë “e lidhur me navigimin dhe jo me sigurinë detare”. Megjithatë, task-forca paralajmëroi se niveli i kërcënimit detar është “i ngritur” dhe vuri në dukje se rajoni po përjeton “nivele vazhdimisht të larta të ndërhyrjeve elektronike”.

Ndikimi në çmimet e karburanteve në pompa

Rritja e çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare ka filluar të reflektohet edhe në çmimet e benzinës në pika-shitje. Mesatarja kombëtare për benzinën e rregullt në SHBA u rrit ndjeshëm me tre cent të martën, duke arritur në 3.17 dollarë për galon, sipas të dhënave të AAA.

Në ditët e fundit, çmimet e benzinës janë rritur me 5 cent për galon krahasuar me një javë më parë. Disa shtete kanë parë rritje shumë më të mëdha javën e kaluar, duke përfshirë Delaware (+17 cent), Indiana (+15 cent) dhe Maryland (+14 cent).

Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se çmimet aktuale në pompa mbeten nën mesataren e një viti më parë prej 3.45 dollarësh dhe janë shumë larg nivelit më të lartë prej 5.02 dollarësh që u arrit në qershor 2022.

Vazhdimi i tensioneve gjeopolitike në Lindjen e Mesme do të mbetet faktori kryesor që do të përcaktojë lëvizjet e ardhshme të çmimeve të naftës dhe karburanteve, shkruan CNN.

Rëndësia e Ngushticës së Hormuzit

Sipas Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë (EIA), ajo njihet si “pika më e rëndësishme e bllokimit të naftës në botë”. Por pse quhet kështu? Kjo sepse është një pikë e madhe kontrolli për naftën, ku çdo ditë gati 20% e furnizimit botëror me naftë kalon nëpër këtë korridor të ngushtë detar.

Rreth 20 milionë fuçi naftë në ditë rrjedhin nëpër Hormuz. Nëse ky lloj vëllimi do të bllokohej qoftë edhe pjesërisht, efektet do të ndiheshin në të gjithë botën në formën e mungesës së furnizimit dhe rritjes së çmimeve të energjisë.

Përveç naftës, Hormuzi është një arterie kyçe për LNG-në. Në fakt, 20% e eksporteve botërore të LNG-së kalojnë gjithashtu nëpër të. Katari, eksportuesi më i madh i LNG-së në botë, dhe Emiratet e Bashkuara Arabe transportojnë pjesën më të madhe të gazit të tyre përmes kësaj rruge, pa asnjë alternativë në dispozicion.

Anëtarët e OPEC-ut, Arabia Saudite, Iraku, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Irani eksportojnë një pjesë të madhe të naftës së tyre të papërpunuar nëpërmjet Ngushticës. Për disa vende si Kuvajti dhe Katari, kjo është e vetmja rrugë për eksportimin e naftës dhe gazit.

Shumica e blerësve të naftës dhe gazit të Gjirit janë kryesisht në Azi, rreth 70-80% e naftës transportohet nëpërmjet Ngushticës. Kina, India, Japonia dhe Koreja e Jugut janë importuesit kryesorë. Rritja ekonomike dhe stabiliteti energjetik i vendeve aziatike varen shumë nga funksionimi i kësaj pike lidhëse.

/rtsh.al/