Kosovarët
Nëse nocionit kosovarët i jepet kuptimi ekskluzivist, përjashtues, deri edhe detyrimin që të harrojmë nocionin shqiptar, pra në formën e një nacionalizmi kosovar, kjo thjesht duket si një marifet miop dhe jetëshkurtër. E përzini një identitet ekskluziv nga dera, dhe e futni një tjetër të ngjashëm, nga dritarja
Nga Shkëlzen Maliqi
Ish Kryeministri i Britanisë Tony Blair dhe
Ministri ynë i Jashtëm Skënder Hyseni i dhanë javën e kaluar zjarr
argumentimeve shtesë triumfaliste të atyre që angazhohen për përdorimin e
nocionit kosovar në kuptimin e një kombi të ri, që sipas tyre tashmë duhet
të ekzistojë me vetë faktin e krijimit të shtetit të pavarur të Kosovës.
Tony Blair i quajti nikoqirët e tij kosovarë, duke iu drejtuar kështu të
gjithë qytetarëve të Kosovës pa marrë parasysh përkatësinë e tyre etnike. Edhe
Skënder Hyseni në mbledhjen e Këshillit të Sigurimit kushtuar Kosovës foli në
emër të të gjithë kosovarëve, duke hyrë kështu në një polemikë me Kryetarin e
Serbisë Boris Tadic, të cilit ky përgjithësim nuk i pëlqeu, sepse nuk u pajtua
që serbët e Kosovës të futen në një nocion paketë kosovarët. Ai nguli këmbë
që në KS duhet të flitet për të drejtat etnike serbe dhe jo për të drejtat e
kosovarëve.
Skënder Hyseni u pa si fitues i debatit, sepse Tadic e lëshoi mbledhjen.
Kështu, Ministri i Jashtëm mori shumë lëvdata, madje edhe prej atyre që
përndryshe nuk e kanë shumë për qejfi si politikan. Polemika u paraqit sikur
një ndeshje e atyre që përfaqësojnë botëkuptime të vjetra etnocentrike dhe
nacionaliste (Tadic), me botëkuptimin e ri jo-etnocentrik dhe antinacionalist
(Hyseni).
Para së gjithash, për të qenë korrekt, nocioni kosovar nuk është ndonjë
shpikje e re e edhe më pak shpikje teorike. Ky nocion është në përdorim prej
shumë kohësh dhe emërton të gjithë banorët e Kosovës pa dallim përkatësie
etnike. Dhe ka qenë fare e natyrshme që Tony Blair tu drejtohet kosovarëve,
sikundër që kanë qenë e natyrshme që edhe Skënder Hyseni të flasë se Qeveria e
Kosovës angazhohet për të drejtat e barabarta të të gjithë kosovarëve, pa
dallim etnie dhe feje.
Në këto kontekste nuk ka asgjë për të mistifikuar tek nocioni
kosovarët.
Kuptohet, një politizim ndodhi me intervenimin e Tadicit, i cili e kundërshtoi
nocionin kosovarët të Hysenit, mbase jo vetëm pse është etnocentrist dhe e ka
idenë e copëtimit etnik të Kosovës, por edhe ngase edhe atij i kishte
tingëlluar për të keq aspirata e supozuar kombëtare e nocionit kosovarët,
pasi që Kosovën assesi nuk e pranon si shtet, por vetëm si një krahinë të
rebeluar të Serbisë. Me logjikën e atyre që angazhohen për shtetin komb, në
konceptin e Tadicit do të dilte se të gjithë kosovarët i takojnë shtetit dhe
kombit serb.
Për nocionin kosovarët edhe një herë duhet të sqarohet se nuk është assesi
një emërtim i ri për identitetin tonë që duhet të zëvendësojë nocionet e vjetra
identitare. Po, banorët e shtetit të ri të Kosovës mund të quhen pa problem
kosovarë, por kjo nuk sjell ndryshim në çështjen identitare relativisht
komplekse të tyre, pos ndryshimit tashmë të ndodhur të statusit shtetëror të
territorit: Kosova ka qenë më parë pjesë e Jugosllavisë dhe Serbisë, dhe tani
është shtet i pavarur. Në konfiguracionin identitar përkatësitë kanë mbetur po
ato që kanë qenë: kemi kosovarë të përkatësive etnike si dhe fetare të
ndryshme, dhe vetëm te disa, një pakicë kryesisht serbe, nuk pranohet ende
përkatësia territoriale dhe shtetësia e re kosovare.
Mbase pas 50 apo 100 vjetësh, kur të stabilizohet gjendja dhe harrohen luftërat
dhe mëritë ndëretnike, mund të ndodhë që nocioni kosovar të bëhet i barazvlerëshëm
me nocionin zviceran edhe në një kuptim specifik kombëtar.
Por, sot kjo nuk duket si një gjë që kuptohet lehtë përderisa përkatësia
kombëtare konceptohet te shumica dërmuese para së gjithash si përkatësi
etnike. Nocioni kosovar, prandaj, është një nocion i përbërë, që emërton
shtetasit e Kosovës (shtetësia kosovare shënohet në pasaportat) me përkatësi
të ndryshme kombëtare/etnike: shqiptarët, serbët, boshnjakët/myslimanët,
turqit, ashkalitë, romët etj.
Identiteti i përbërë karakterizon shtetin e ri të Kosovës. Ne kemi brenda vetës
disa përkatësi të ndryshme, p.sh. mund të jemi me kombësi shqiptarë, dhe me fe
myslimane, apo katolike, apo ortodokse, sikundër edhe të jemi ateistë, dhe
njëkohësisht të jemi shtetas kosovarë.
Si shtet laik dhe shtet i të drejtave qytetare, edhe pse shumica dërmuese e
shtetasve të Kosovës jemi shqiptar për nga kombësia/etnia, Kosova është duke i
ndërtuar institucionet dhe normat ligjore që mbrojnë diversitetin dhe të
drejtat e pakicave (jo vetëm atyre etnike por edhe të orientimeve), si dhe
kompleksitetin e identiteve dhe të drejtat e patjetërsueshme të individit.
Vetëm se në ditën e sotme identitet etnike dhe, nëse doni, ndjenjat nacionale
dhe nacionaliste, nuk janë për të nënçmuar ose injoruar si botëkuptim dhe pjesë
e patjetërsueshme e vetëdijes së shumë njerëzve. As Zvicra nuk është bërë çfarë
është me ndonjë dekret shteformues. Zgjidhja racionale e ndarjes se vendit në
shumë kantone është gjetur hap pas hapi, pas shumë konflikteve të përgjakshme
që kanë zgjatur disa shekuj, dhe assesi jo me imponim të ndonjë identiteti
dominues dhe suprem zviceran, por si baraspeshë e të gjitha identiteteve
etnike, gjuhësore dhe fetare.
Nëse nocionit kosovarët i jepet kuptimi ekskluzivist, përjashtues, deri edhe
detyrimin që të harrojmë nocionin shqiptar, pra në formën e një nacionalizmi
kosovar, kjo thjesht duket si një marifet miop dhe jetëshkurtër. E përzini një
identitet ekskluziv nga dera, dhe e futni një tjetër të ngjashëm, nga
dritarja.
/Express/