Për imunitet të konsoliduar ekonomiko-financiar

Kriza financiare, kjo pandemi kronike, vazhdon t gjarproj n t gjith globin, asaj po i friksohen edhe shtetet m t fuqishme, pasi kudo q sht stacionuar, ka shfaqur simptoma t egra me dizekuilibra social dhe turbullira q t kujtojn lvizjet ekstremiste t viteve ‘30 t shekullit q kaloi.

Shkaqet endogjene dhe faktort e jashtm t ksaj krize jan krejt t qart, ndaj bashksit ndrkombtare (G10, G20, BE etj.) si dhe qeverit n veanti po shpejtojn pr masa parandaluese tepr t disiplinuara si ’jan vnia nn kontroll shtetror e sistemit bankar, rishikimi i buxhetit me tendenc zvoglimin e shpenzimeve administrative e t investimeve t parakohshme si dhe konkretizimin e lufts kundr korrupsionit, sidomos ndaj informalitetit ekonomik.

Situata financiare aktuale dhe n rajonin ton sht mjaft e tronditur, ne nuk mbesim jasht ktij ndikimi pr faktin e marrdhnieve tepr t ngushta humane dhe ekonomike me fqinjt.

Shteti yn, nj vend n zhvillim, i cili ekonomin e tregut e ka filluar nga zeroja, ka edhe nj emigracion t lart, gjithashtu dhe formalitet e informalitet financiar mjaft dinamik (tek ne operojn 20 filiale bankash t huaja), pr kto arsye dhe t tjera deri tani ende nuk jemi prballuar direkt me krizn.

N ’nivel sht qndresa jon ndaj ktij pshtjellimi global?

Raporti i zhbalancuar mes importit dhe eksportit, paksimi i prurjeve nga emigrantt dhe transfertat valutore t fitimeve t filialeve bankare dhe t firmave t huaja q kan arritur privatizime strategjike n vendit ton, t gjitha kto krcnojn seriozisht vlern e paras vendase deri n dobsimin e pariparueshm t saj.

Nse politikant e t dy krahve kan vrtet ndjeshmri e prgjegjsi, nuk sht von q t gjitha energjit intelektuale dhe administrative t’i drejtojn n nxitjen e ngutshme t prodhimit vendas, sidomos n ato prioritete t pashfrytzuara plotsisht deri tani, si jan bujqsia, akuaindustria (energjitika, akuakultura e uji i tregtueshm) si dhe zhvillimi i industris s materialeve t ndrtimit, sidomos i imentos dhe i prbrsve t tjer t ksaj dege.

Duhet t shmangen reminishencat e sistemit t kaluar q sintetizohen n vazhdimsi me parulln “Politika n plan t par”. T lihen kundrshtit pr do nism t dobishme, pasi ato m shpesh jan pa logjik deri fminore. Sa na turprojn?

Dgjova n media nj politikan q thoshte: “Nuk po kuptojm, turizmi apo fabrikat e imentos, t dyja nuk shkojn”? ’fatkeqsi pr ne, ai z nuk do t’ia dij arsyes, ndaj prdor paturpsisht sofizma infantil q edhe zn vend mes injorancs, t ciln nuk e kemi me pakic.

N do shtet ka prparsi, por dhe zhvillime t ndryshme, ato nuk i hyjn n hak t njra-tjetrs, por n harmoni performojn konsolidimin ekonomik t vendit, e pikrisht kt rol t rndsishm ka edhe aparati shtetror, i cili gjithnj duhet t gjeneroj dinamik dhe rendiment funksional, praktik e t prgjegjshm, kto struktura duhet pa ndrprerje t krijojn mundsi teknologjike e financiare t reja pr t arritur kosto konkurruese t prodhimit vendas.

N bujqsi: qahemi pr mikro-parcelizimin e saj t panumrt, por far po bhet pr t stimuluar bashksit e limituara t prodhimit e marketingut?

Subvencionet e deritanishme t shtetit pr kt deg t rndsishme t ekonomis kan qen tepr t thrrmuara, ka m shum i ngjanin nj ndihme sociale sesa nxitjes s prodhimit; inspektoratet e shumta dhe shrbimi i ekstencionit nuk kan luajtur rolin e tyre t mirfillt n kt drejtim, shpesh kto jan vn n rolin e piratris s autorsis t nismave t prparuara. Ka ardhur koha q shrbime t vendosen n kuadratin e rezultateve t vrteta t matshme e shifrore.

Me gjith pasurin ujore q ka vendi yn, shfrytzimi i saj kto 20 vite ka mbetur m shum si nj spontanitet, gati dshir e s ardhmes, por pa afate t prcaktuara. Bilanci pozitiv hidroenergjitik i vitit aktual sht krejt i rastsishm e spontan. Hidrocentralet e vogla, me gjith koncesionet e shumta t dhna, ende nuk po prfundohen; edhe n at t Kalivait deri koht e fundit punimet jan stopuar. Dika pengon n kt drejtim, prse vall nuk po kaprcehet?

Ne importojm me valut prodhime t rritura artificialisht n ujrat e Greqis, Italis e Malit t Zi, kur teknologjia dhe vlera e investimeve pr kt deg t ekonomis sht e thjesht dhe e lir dhe ujrat e brendshme e t detit i kemi t pastra, e me gjith kto favore jemi t prapambetur n zhvillimin e akuakulturave.

Nse vrtet e duam prparimin e vendit ton, motivi strategjik i politiks duhet t jet zvendsimi i shum importeve me prodhime vendi, kjo strategji krkon nj “kushtetut” ekonomiko-financiare t miratuar me shumic t cilsuar n Parlament.

Nj veprim i till mund t konkretizohet, nse politikant tan pragmatist, t lidhur ngusht me fitime t shpejta nga importet, do t arrijn t kaprcejn vetveten.

Pr konsolidimin e imunitetit ekonomiko-financiar t vendit, faktor i rndsishm do t ishte edhe lufta konsekuente ndaj konceptit “si n mall t shtetit”; ky motiv ka gllabruar keqas buxhetin e disa legjislaturave t kaluara, ka ka frenuar investimet strategjike.

Me gjith konstatimet e shprdorimeve masive edhe nga vet forumet politike n pushtet apo nga shifrat me rezerva t nxjerra nga Kontrolli i Shtetit, askujt n pozita t larta nuk i hyri ferr n kmb ka t vete mendimi pr t besuar n marrveshje t heshtura n mes palve sa her tek ne bhet rrotacioni politik.

Meqense normn financiare kursim opozita menjher e prkthen n kriz, dua ta modifikoj n termin “ekonomizim i mtejshm i buxhetit”, ky duhet aplikuar pa vones n shum zra t tij, kryesisht n shpenzimet diplomatike dhe lvizjet e politikanve, ka opinioni i quan udhtime turistike. Kto lloj harxhimesh i kemi m t lartat pr frym t popullsis n Evrop dhe shpenzimet e rinovimit t dikastereve tashm t shpresojm se kan marr fund q para disa vitesh. N kt z t buxhetit vend t rndsishm kan zn dhe sallonet e pritjeve t mobiluara alla Luigji XIV, ka i udit dhe t huajt. Nga historia kemi pas msuar se princat q u munduan t imitonin llamburitjen e atij mbreti t quajtur Diell, psuan rnie t shpejt nga vakti.

Barr e rnd pr buxhetin ton vazhdon t mbetet qeverisja lokale, jo vetm nga shpenzimet e pakarar, por dhe nga informaliteti i mbledhjes s taksave n t cilat shpesh zbatohet nj seleksionim politik, ndaj kto struktura i fshihen transparencs.

Nj problem tjetr i rndsishm pr uljen e shpenzimeve administrative sht zvoglimi i numrit t teprt t njsive lokale. Tani me konceptimin m t avancuar q ka popullata pr privatsin e individit dhe me prmirsimin e dukshm t infrastrukturs s komunikimit, rrugve dhe t telefonis e veanrisht me ndryshimin e sistemit elektoral, i cili sht
proporcional, zvoglimi i numrit t komunave, pse jo, dhe i qarqeve, nuk prbn ndonj komplikim social, as dhe prplasje politike. Bashkimi i disa prej ktyre do t sjell prmirsim cilsor t funksionimit t ktij pushteti si dhe ekonomizim t prmirsuar t buxhetit lokal.

Nj shprehje latine thot: “Ndrsa ne flasim, koha ikn”, ndaj politika tashm t’u vr kapak llafeve t pafund e t’i kthehet sinqerisht puns pr forcimin e imunitetit t brisht ekonomiko-financiar t vendit, pasi n ndonj situat t paparashikuar, gjithnj kan lindur forca radikale, t cilat me ligjet i tyre kthejn prgjegjsit virtuale n konkrete, kt nuk duhet ta dshirojm.