Kur sht i rezikshm kolesteroli
Q n moshn 40 vjeare, por ka raste edhe m prpara, ndodh t na ndjek kudo, pa u larguar pr asnj moment. Pikrisht ather z fill tundimi nga ushqimet e preferuara por q shum shpejt kthehen n fruta t ndaluara. Arsyeja? Kolesterina. far rreziqesh, fsheh, n t vrtet, kjo smundje dhe si mund ta parandalojm at?
Duke ndjekur nj armik personal
Tashm t gjith jemi t ndrgjegjshm se kolesteroli i lart, apo thjesht kolesteroli, nnkupton nj diet t kujdesshme pr t mbrojtur funksionin e zemrs dhe enve t gjakut. Por far njohurish t nevojshme zotrojm rreth "vlerave" personale t kolesterolit, q duhet t ket secili prej nesh?
S pari duhet t kemi t qart se pr far kolesterine flasim. Tashm jemi t vetdijshm pr ekzistencn e HDL-s dhe LDL-s n gjakun ton. Shuma e tyre prbn kolesterolin, pr t cilin diskutojm.
E para, i ashtuquajturi "i mir", prbn at q shpesh edhe vlersohet si kolesterina mbrojtse. I rrezikshm, sikurse duket, mbetet t jet i dyti, i ashtuquajturi "i keq". Nse sasia e prgjithshme e kolesterins i kalon t 250 miligramt, ka shum mundsi q LDL-ja t jet rritur.
Smundja, prbn shkakun?
Nse duke u bazuar n analizat e gjakut mjeku mendon se sasia e kolesterolit sht e rritur, prpara se ai t'ju vendos n regjim dietor-ushqimor dhe t'ju prcaktoj mjekimin e duhur, duhet t kontrolloj nj sr elementesh t tjer:
T sigurohet se pacienti nuk ka prdorur ndonj kure ilaesh, gj e cila mund t ket shkaktuar nj gj t till.
T kryej analizat e nevojshme nga ku provohet se pacienti nuk vuan nga ndonj smundje tjetr, e cila mund t ket sjell rritjen e kolesterins n gjak. Nse realizohen t gjitha kto dhe vlerat e kolesterins mbeten te larta, ather mjeku mund t ndrmarr terapin me ilae dhe dietn e caktuar, pr t ulur sasin e tij.
Midis smundjeve, t cilat mund t shkaktojn lehtsisht rritjen e kolesterins sht edhe diabeti, anoreksia etj.
Nse prjashtohet prania e smundjeve t tjera, ather mund t mendojm se vuajm nga niveli i lart i kolesterins, e cila n kt rast sht e lindur (nuk ka ndonj arsye tjetr). N kt moment shtrohet pyetja: sht realisht i lart dhe sa sht me saktsi kjo vler?
Dhe nse prpara disa vitesh, supozohej si kufiri m i lart sasia prej 200 miligramsh, sot dokush ka nj kufi t tij t dshiruar, t cilit i korrespondon nj sasi individuale kolesterine, n prputhje me gjendjen e funksionimit t zemrs. Ndaj shum mjek nuk interesohen m pr shumn e kolesterins, por vetm pr nivelin e LDL-s n gjak.
Kur jemi n rrezik?
Mjeku duhet t ndjek me kujdes funksionimin e zemrs tek pacienti i cili vuan nga kolesteroli i lart. Kjo gj sht e domosdoshme, pasi faktor i rrezikshm pr t smurt e zemrs e t enve t gjakut, nuk sht vetm kolesterina e lart. Por mund t jen: hipertensioni, mosha, diabeti, jeta e mbyllur, pa shum lvizje, duhani etj. Ather mjeku mund t prkufizoj se cila sht vlera e vrtet, e prshtatshme pr nj person t veant dhe kshtu ai mund t realizoj terapin prkatse.
1. Rrezik i shtuar pr zemrn
N kt kategori hyjn t gjith personat, t cilt paraqesin shenja t smundjeve n zemr apo n ent e gjakut. Po n kt grup prfshihen edhe individt t cilt kan m shum se dy faktor rreziku.
Pr t gjith kta, niveli fiziologjik i kolesterins LDL nuk duhet t kaloj t 100 miligramt. N kt gjendje mjeku mund t ndrhyj pr t prmirsuar shndetin e pacientit n kt mnyr: nse vlera e LDL-s sht midis 100 me 130 miligram, do t mund ta ulte kolesterinn me diet dhe ushtrime fizike . N rast t kundrt (LDL-ja i kalon t 130 miligramt), sht e logjikshme t prparoj n prdorimin e kurs me ilae.
2. Rrezik i mesm pr zemrn
Rreziku vlersohet si i mesm, n rastet kur ekzistojn nj apo dy faktor rreziku. (p.sh. burr, mosha mbi t 50-tat, duhani etj). Mjeku do t ndrhyj me t njjtn mnyr, por duke u bazuar n vlera t ndryshme: diet dhe ushtrime fizike nse LDL-ja gjendet n kufijt 130 deri 160 miligram, dhe me ilae kur i kalon t 160 miligramt.
3. Rrezik i ult pr zemrn
N kt rast ekziston vetm nj faktor rreziku n lidhje me vlern e rritur t kolesterins (p.sh. burr mbi t 50-tat, grua n prag t lindjes etj). Ather, vlera-baz e lejuar e LDL-s kap t 160 miligramt (vlera e prgjithshme e kolesterins shkon n 240 miligram). N kto raste mjeku do t filloj prdorimin e terapis me ilae kur LDL-ja do t'i kaloj t 190 miligramt (kolesterina e prgjithshme n 280 miligram).
4. Rrezik shum i vogl pr zemrn
I takon vetm nj kategorie njerzish: grave t reja, t cilat kan vlera t LDL-s mbi 60 miligram. N kto raste LDL-ja e dshiruar nuk duhet t kaloj t 190 miligramt (kolesterina e prgjithshme n vlera prej 280 miligramsh).
Katr momente kye:
Cilat jan veprimet q duhet t ndrmarrim n mnyr q t kontrollojm vlerat e kolesterins n organizmin ton?
a) Shenjat, t cilat jan t dyshimta pr pranin e ksaj smundje:
Lodhje e vazhdueshme, pa shkak.
Rnie e prgjithshme e organizmit
Marrje mendsh, probleme gjat ecjes (ngre, fryrje dhe dhembje t kmbve etj)
Formimi i disa qeskave, kisteve dhjamore, sidomos n zonn posht syve, nn vesh, midis gishtave etj.
b) Si realizohen analizat?
Me ann e nj analize t prgjithshme t gjakut, mund t kontrolloni vlerat e HDL-s dhe LDL-s.
c) Nse kolesterina sht e lart.
Mos nxitoni ta cilsoni menjher veten tuaj si "i smur". Mjeku sht i vetmi person kompetent, pr t kontrolluar vlerat e kolesterins dhe pr t prcaktuar nse vrtet jan t larta apo jo dhe nse keni nevoj t'i nnshtroheni ndonj terapie.
d) Cila sht terapia?
Mjeku, mbasi t jet ndrgjegjsuar pr vlerat e kolesterins n gjakun tuaj do t rekomandoj:
Diet dhe ushtrime fizike
N rastet kur vlera e kolesterins vazhdon t rritet, ather sht i nevojshm prdorimi i kurave t prshtatshme me ilae.
T keni parasysh se do t keni nevoj pr terapi t vazhdueshme dhe t rrepta. Vetm n kt mnyr do t jeni i sigurt se ky "armik' u luftua prgjithmon.
Duke ndjekur nj armik personal
Tashm t gjith jemi t ndrgjegjshm se kolesteroli i lart, apo thjesht kolesteroli, nnkupton nj diet t kujdesshme pr t mbrojtur funksionin e zemrs dhe enve t gjakut. Por far njohurish t nevojshme zotrojm rreth "vlerave" personale t kolesterolit, q duhet t ket secili prej nesh?
S pari duhet t kemi t qart se pr far kolesterine flasim. Tashm jemi t vetdijshm pr ekzistencn e HDL-s dhe LDL-s n gjakun ton. Shuma e tyre prbn kolesterolin, pr t cilin diskutojm.
E para, i ashtuquajturi "i mir", prbn at q shpesh edhe vlersohet si kolesterina mbrojtse. I rrezikshm, sikurse duket, mbetet t jet i dyti, i ashtuquajturi "i keq". Nse sasia e prgjithshme e kolesterins i kalon t 250 miligramt, ka shum mundsi q LDL-ja t jet rritur.
Smundja, prbn shkakun?
Nse duke u bazuar n analizat e gjakut mjeku mendon se sasia e kolesterolit sht e rritur, prpara se ai t'ju vendos n regjim dietor-ushqimor dhe t'ju prcaktoj mjekimin e duhur, duhet t kontrolloj nj sr elementesh t tjer:
T sigurohet se pacienti nuk ka prdorur ndonj kure ilaesh, gj e cila mund t ket shkaktuar nj gj t till.
T kryej analizat e nevojshme nga ku provohet se pacienti nuk vuan nga ndonj smundje tjetr, e cila mund t ket sjell rritjen e kolesterins n gjak. Nse realizohen t gjitha kto dhe vlerat e kolesterins mbeten te larta, ather mjeku mund t ndrmarr terapin me ilae dhe dietn e caktuar, pr t ulur sasin e tij.
Midis smundjeve, t cilat mund t shkaktojn lehtsisht rritjen e kolesterins sht edhe diabeti, anoreksia etj.
Nse prjashtohet prania e smundjeve t tjera, ather mund t mendojm se vuajm nga niveli i lart i kolesterins, e cila n kt rast sht e lindur (nuk ka ndonj arsye tjetr). N kt moment shtrohet pyetja: sht realisht i lart dhe sa sht me saktsi kjo vler?
Dhe nse prpara disa vitesh, supozohej si kufiri m i lart sasia prej 200 miligramsh, sot dokush ka nj kufi t tij t dshiruar, t cilit i korrespondon nj sasi individuale kolesterine, n prputhje me gjendjen e funksionimit t zemrs. Ndaj shum mjek nuk interesohen m pr shumn e kolesterins, por vetm pr nivelin e LDL-s n gjak.
Kur jemi n rrezik?
Mjeku duhet t ndjek me kujdes funksionimin e zemrs tek pacienti i cili vuan nga kolesteroli i lart. Kjo gj sht e domosdoshme, pasi faktor i rrezikshm pr t smurt e zemrs e t enve t gjakut, nuk sht vetm kolesterina e lart. Por mund t jen: hipertensioni, mosha, diabeti, jeta e mbyllur, pa shum lvizje, duhani etj. Ather mjeku mund t prkufizoj se cila sht vlera e vrtet, e prshtatshme pr nj person t veant dhe kshtu ai mund t realizoj terapin prkatse.
1. Rrezik i shtuar pr zemrn
N kt kategori hyjn t gjith personat, t cilt paraqesin shenja t smundjeve n zemr apo n ent e gjakut. Po n kt grup prfshihen edhe individt t cilt kan m shum se dy faktor rreziku.
Pr t gjith kta, niveli fiziologjik i kolesterins LDL nuk duhet t kaloj t 100 miligramt. N kt gjendje mjeku mund t ndrhyj pr t prmirsuar shndetin e pacientit n kt mnyr: nse vlera e LDL-s sht midis 100 me 130 miligram, do t mund ta ulte kolesterinn me diet dhe ushtrime fizike . N rast t kundrt (LDL-ja i kalon t 130 miligramt), sht e logjikshme t prparoj n prdorimin e kurs me ilae.
2. Rrezik i mesm pr zemrn
Rreziku vlersohet si i mesm, n rastet kur ekzistojn nj apo dy faktor rreziku. (p.sh. burr, mosha mbi t 50-tat, duhani etj). Mjeku do t ndrhyj me t njjtn mnyr, por duke u bazuar n vlera t ndryshme: diet dhe ushtrime fizike nse LDL-ja gjendet n kufijt 130 deri 160 miligram, dhe me ilae kur i kalon t 160 miligramt.
3. Rrezik i ult pr zemrn
N kt rast ekziston vetm nj faktor rreziku n lidhje me vlern e rritur t kolesterins (p.sh. burr mbi t 50-tat, grua n prag t lindjes etj). Ather, vlera-baz e lejuar e LDL-s kap t 160 miligramt (vlera e prgjithshme e kolesterins shkon n 240 miligram). N kto raste mjeku do t filloj prdorimin e terapis me ilae kur LDL-ja do t'i kaloj t 190 miligramt (kolesterina e prgjithshme n 280 miligram).
4. Rrezik shum i vogl pr zemrn
I takon vetm nj kategorie njerzish: grave t reja, t cilat kan vlera t LDL-s mbi 60 miligram. N kto raste LDL-ja e dshiruar nuk duhet t kaloj t 190 miligramt (kolesterina e prgjithshme n vlera prej 280 miligramsh).
Katr momente kye:
Cilat jan veprimet q duhet t ndrmarrim n mnyr q t kontrollojm vlerat e kolesterins n organizmin ton?
a) Shenjat, t cilat jan t dyshimta pr pranin e ksaj smundje:
Lodhje e vazhdueshme, pa shkak.
Rnie e prgjithshme e organizmit
Marrje mendsh, probleme gjat ecjes (ngre, fryrje dhe dhembje t kmbve etj)
Formimi i disa qeskave, kisteve dhjamore, sidomos n zonn posht syve, nn vesh, midis gishtave etj.
b) Si realizohen analizat?
Me ann e nj analize t prgjithshme t gjakut, mund t kontrolloni vlerat e HDL-s dhe LDL-s.
c) Nse kolesterina sht e lart.
Mos nxitoni ta cilsoni menjher veten tuaj si "i smur". Mjeku sht i vetmi person kompetent, pr t kontrolluar vlerat e kolesterins dhe pr t prcaktuar nse vrtet jan t larta apo jo dhe nse keni nevoj t'i nnshtroheni ndonj terapie.
d) Cila sht terapia?
Mjeku, mbasi t jet ndrgjegjsuar pr vlerat e kolesterins n gjakun tuaj do t rekomandoj:
Diet dhe ushtrime fizike
N rastet kur vlera e kolesterins vazhdon t rritet, ather sht i nevojshm prdorimi i kurave t prshtatshme me ilae.
T keni parasysh se do t keni nevoj pr terapi t vazhdueshme dhe t rrepta. Vetm n kt mnyr do t jeni i sigurt se ky "armik' u luftua prgjithmon.