Kush di problemin, di zgjidhjen!
Organizimi i konferencs tre ditore n Baden t Austris shihet si momenti pr ti dhen fund bisedimeve shtes prej 120 ditve pr statusin e Kosovs, t caktuara nga Sekretari i Prgjithshm i OKB-s, Ban ki-Moon. Katr muaj bisedime shtes ishin caktuar si prpjekja e fundit e bashksis ndrkombtare pr t gjetur nj kompromis mes shqiptarve dhe serbve pr statusin e Kosovs.
Procesi i bisedimeve shtes iu besua treshes diplomatike Frank Wisner (ShBA), Wolfgang Ischinger (BE) dhe Aleksander Bostan-Karchenko (Rusi). Shtyrja u propozua nga Franca, si kompromis mes qndrimit amerikan q mbshtet pavarsin e Kosovs dhe qndrimit rus q kundrshton pavarsin, duke u shndrruar BE-ja vetveten n nj ndrmjetsues mes t mdhenjve. Ktu u b gabimi i par, q BE-ja nuk mbshteti ShBA-n n qndrimin e saj, duke i dhen fuqi politike Rusis pr ta shantazhuar Perndimin.
Megjithat, a do ti jap zgjidhje problemit t Kosovs ngujimi i liderve politik n hotel? Kjo mnyr e zgjidhjes s problemit nuk po tregohet e suksesshme apo e qndrueshme tani as n Bosnje, paqa e t cilit vend u arrit n Konferencn e Dayton. Suksesi i vetm i saj ishte, se i dha fund lufts n Bosnje. Ajo paqe kto dit sht dridhur pas krcnimeve serbe pr shkputje, gj q na ben t kuptojm, se ngujimi i liderve politik nuk garanton sukses, nse pr kt sukses nuk jan t gatshm popujt, t cilve u dedikohet ajo marrveshje paqe.
Por, a do t mund t zgjidhet problemi i Kosovs n hotelin Schloss Weikersdorf ? Kjo ka shum pak gjasa t ndodh, nse at marrveshje nuk e dshiron populli t cilit i dedikohet? N kt proces kemi dy koncepte, por q nuk jan koordinuar mir mes vete dhe q pr pasoj kan dshtimin. Koncepti q u adaptua nga politika kosovare, se ai q di problemin, zgjidh problemi, dhe koncepti q u adaptua nga bashksia ndrkombtare, se ai q di rregullat e zgjidhjes s problemit, zgjidh problemin. Moskoordinimit i ktyre koncepteve ka dmtuar mjaft procesin, duke
q t ecim n rrug t ndryshme pr t arritur n t njjtn pik. Nse nj marrveshje paqeje e arritur n Konferencn e Dayton, pr tu treguar deri diku e suksesshme n Bosnje, ky nuk sht argument, se e njjta gj mund t ndodh edhe n Kosov.
Dallimi mes problemit n Kosov dhe atij n Bosnje sht i madh, sepse prqindja mes shumics dhe pakics sht me shum se 9 m 1. N Bosnj ka qen pothuajse i barabart numri dhe territori mes popujve n konflikt dhe do zgjidhje sht dashur t jet e pranuar nga t gjitha palt. Ndrsa n Kosov zgjidhja duhet t jet e pranueshme para se gjithash pr shumicn, por q kjo marrveshje do t duhej ti respektonte pakicat, sepse shumica bart prgjegjsin kryesore pr implementimin e asaj marrveshje.
Edhe pse kjo do t duhej t ishte kshtu, megjithat kto dit dgjojm paralajmrime se nj marrveshje q plotson dshirat e mbi 90% t popullsis, por e papranueshme pr me pak se 10% t popullsis, do t shantazhohet dhe rrnohet, ngjashm far po ndodh sot n Bosnje. Bashksia ndrkombtare nuk ka far t sillet vrdall dhe t shtiret sikur po krkon zgjidhjen. Ajo duhet t godasin n kok t problemi dhe t deklarohet botrisht, se problemi, jo vetm nga vitit 1999, por q nga viti 1990 e ktej, ka qen dhe mbett Serbia dhe udhheqja e saj politike. Serbia sht dhe ka qen nxitse e konflikteve n Ballkan dhe, se i duhet nj tretman i ngjashm, si i ishte
Gjermanis pas Lufts s Dyt Botrore, nse dshirohet t arrihet paqe e qndrueshme n kt pjes t Evrops.
Por, a ekziston ky vullnet tek bashksia ndrkombtare, veanrisht tek BE-ja, e cila ka marr prsipr pjesn e dyt t bisedimeve pr ta drguar drejt suksesit? Nuk vrehet dhe as sht vrejtur ndonjher ky vullnet tek BE-ja, q Serbis ti trhiqet vrejtja pr gabimet e saja n politik. Me vet faktin se i bhen lshime t mdha Serbis n koh vendimtare, ajo me shum sht inkurajuar t vazhdoj politikn e saj konfliktuoze, sesa t bj politik mbi realitetin.
N momentin kur pala shqiptare deklarohet e lehtsuar, se po i vjen fundi ksaj faze t bisedimeve dhe do gj po merr fund; duke harruar se kjo sht faza me delikate, pr t mos thn se mund t ket faz t re t bisedimeve, ne lexojm tri lajme, q mund t na shpien n nj prfundim, se dika po zihet nn tavolin dhe, se loja nuk sht duke u luajtur fer nga disa prej ekipeve. do dit e m shum q shkojm drejt fundit aq me shum po komplikohen gjrat dhe po rriten tensionet. Kjo faz n t ciln po futemi ka demantuar t gjith, madje edhe ata q krkuan vazhdimin e negociatave, me iden se n fund do t kthehen n shtpi me nj medalje triumfi.
Derisa z. Solana thoshte se vendimi pr statusin e Kosovs i takon Sekretarit t Prgjithshm t OKB-s, Ban ki-Moon, qart u pa se ky sht nj kurth i ri evropian. T mrkurn z. Solana do t shkoj tek Ban ki-Moon, pr t luajtur politikn e politiks s dyfisht evropiane, e cila politik na ka sjell n kt situat. Evropiant po luajn me hile. Z. Solana atje do ti shpjegoj Ban ki-Moon, se ne jemi t detyruar tua lem barrn juve dhe t deklarohemi, se Sekretari Moon sht ai q duhet t marr vendim, por ju nuk duhet t ndrmerrni asgj pa u thn ne, evropiant. Kjo situat e pritjes, se kush duhet t flas i pari, do t zgjas me shum se q kemi parashikuar ne.
Se nuk po ecet drejt vendimeve q ne duam, na dshmon me fjalt e tij edhe pretendenti kosovar pr kryeministr t Kosovs, Hashim Thai. Edhe ai po bn politik t dyfisht, ose po luan me hile, sepse n publik deklarohet, se pas 10 dhjetorit do t shpallet pavarsia, ndrsa privatisht i siguron diplomatt perndimor q nuk do t ndodh asgj derisa t thon ata. N kt rast mendojm se shptimi sht tek Kuvendi i Kosovs. Por, nuk sht kshtu, sepse duhet llogaritur se n Kryesin e Kuvendit t Kosovs me shumti vota ka ai q ka numr me t madh t deputetve, dhe se vshtir mund t dal n votim ndonj propozim i till, pa u thn shefi. far tregon kjo? At q sht ditur moti, se z. Thai sht politikani kosovar q u bindet pakushte diplomatve evropiane, me konkretisht sht nj njeri i besuar i z. Solana.
Lajmi i tret, Serbia na krcnon me bllokad totale, nse ne shpallim pavarsin. Kt skenar i kemi t njohur moti. Neve na duhet t prgatitemi pr t gjitha situatat, por mbetet t shihet, se far do t jet prgjigja e bashksis ndrkombtare. Mosdeklarimi i diplomatve ndrkombtar pr kt shtje, tingllon n Serbi si miratim i heshtur i krcnimeve t saja, n tentim pr ti friksuar dhe zbrapsur kosovart nga krkesa e tyre pr pavarsi t Kosovs. Ndaj deklarimeve t pals shqiptare bashksia ndrkombtare arrin t jet shum vigjilente, pse nuk sht kshtu edhe me Serbin?
Nse Serbia ndrmerr hapa t till, ajo me shum se asknd tjetr do ta dmtoj vetveten. Ajo prmes nj politike t till do tua vshtirsoj jetn serbve, t cilt nga vetfrika q t jetojn t lir n Kosov, shpesh si shtegdalje e kan shikuar Serbin. E dyta, dmton ekonomin e saj dhe eksportin prej milionave euro n Kosov, gj q do ta nxis ekonomin kosovare t orientohet drejt vendeve tjera? E treta, do tentativ pr tu future n Kosov do ta nxis reagimin e NATO-s, por edhe t mekanizmave t tjer t siguris q kan nn mbrojtje territorin dhe qytetart e Kosovs. Ata nuk kan forcn pr tu futur n aventura si n vitit 1999. E gjendur n kt situat, Serbia si t vetmen arm, para se t dorzohet, sheh nxitjen e serbve n Veri t Kosovs pr tu rebeluar, si do ta bj kt gj edhe me serbt n Bosnje.
Pr t mos ndodhur asnjra nga kto, bashksia ndrkombtare, kupto ShBA-ja dhe BE-ja, duhet t ec tutje, qoft edhe e para. Ajo duhet t flas shum qart dhe t mos bj politik pas perdeve. Nuk zgjidhet statusi i Kosovs duke u deklaruar ndryshe n publik dhe ndryshe prapa perdeve. Kjo nuk funksionon n kt rast dhe as i ndihmon z. Solana apo z. Thai pr ta zgjidhur problemin. Krejt at q keni pr ta thn, duhet ta thoni hapur zotrinj. Zgjidhja po krkohet pr dy milion qytetar dhe jo pr dhjet lider politik t ngujuar n hotelin Schloss Weikersdorf.
Procesi i bisedimeve shtes iu besua treshes diplomatike Frank Wisner (ShBA), Wolfgang Ischinger (BE) dhe Aleksander Bostan-Karchenko (Rusi). Shtyrja u propozua nga Franca, si kompromis mes qndrimit amerikan q mbshtet pavarsin e Kosovs dhe qndrimit rus q kundrshton pavarsin, duke u shndrruar BE-ja vetveten n nj ndrmjetsues mes t mdhenjve. Ktu u b gabimi i par, q BE-ja nuk mbshteti ShBA-n n qndrimin e saj, duke i dhen fuqi politike Rusis pr ta shantazhuar Perndimin.
Megjithat, a do ti jap zgjidhje problemit t Kosovs ngujimi i liderve politik n hotel? Kjo mnyr e zgjidhjes s problemit nuk po tregohet e suksesshme apo e qndrueshme tani as n Bosnje, paqa e t cilit vend u arrit n Konferencn e Dayton. Suksesi i vetm i saj ishte, se i dha fund lufts n Bosnje. Ajo paqe kto dit sht dridhur pas krcnimeve serbe pr shkputje, gj q na ben t kuptojm, se ngujimi i liderve politik nuk garanton sukses, nse pr kt sukses nuk jan t gatshm popujt, t cilve u dedikohet ajo marrveshje paqe.
Por, a do t mund t zgjidhet problemi i Kosovs n hotelin Schloss Weikersdorf ? Kjo ka shum pak gjasa t ndodh, nse at marrveshje nuk e dshiron populli t cilit i dedikohet? N kt proces kemi dy koncepte, por q nuk jan koordinuar mir mes vete dhe q pr pasoj kan dshtimin. Koncepti q u adaptua nga politika kosovare, se ai q di problemin, zgjidh problemi, dhe koncepti q u adaptua nga bashksia ndrkombtare, se ai q di rregullat e zgjidhjes s problemit, zgjidh problemin. Moskoordinimit i ktyre koncepteve ka dmtuar mjaft procesin, duke
q t ecim n rrug t ndryshme pr t arritur n t njjtn pik. Nse nj marrveshje paqeje e arritur n Konferencn e Dayton, pr tu treguar deri diku e suksesshme n Bosnje, ky nuk sht argument, se e njjta gj mund t ndodh edhe n Kosov.
Dallimi mes problemit n Kosov dhe atij n Bosnje sht i madh, sepse prqindja mes shumics dhe pakics sht me shum se 9 m 1. N Bosnj ka qen pothuajse i barabart numri dhe territori mes popujve n konflikt dhe do zgjidhje sht dashur t jet e pranuar nga t gjitha palt. Ndrsa n Kosov zgjidhja duhet t jet e pranueshme para se gjithash pr shumicn, por q kjo marrveshje do t duhej ti respektonte pakicat, sepse shumica bart prgjegjsin kryesore pr implementimin e asaj marrveshje.
Edhe pse kjo do t duhej t ishte kshtu, megjithat kto dit dgjojm paralajmrime se nj marrveshje q plotson dshirat e mbi 90% t popullsis, por e papranueshme pr me pak se 10% t popullsis, do t shantazhohet dhe rrnohet, ngjashm far po ndodh sot n Bosnje. Bashksia ndrkombtare nuk ka far t sillet vrdall dhe t shtiret sikur po krkon zgjidhjen. Ajo duhet t godasin n kok t problemi dhe t deklarohet botrisht, se problemi, jo vetm nga vitit 1999, por q nga viti 1990 e ktej, ka qen dhe mbett Serbia dhe udhheqja e saj politike. Serbia sht dhe ka qen nxitse e konflikteve n Ballkan dhe, se i duhet nj tretman i ngjashm, si i ishte
Gjermanis pas Lufts s Dyt Botrore, nse dshirohet t arrihet paqe e qndrueshme n kt pjes t Evrops.
Por, a ekziston ky vullnet tek bashksia ndrkombtare, veanrisht tek BE-ja, e cila ka marr prsipr pjesn e dyt t bisedimeve pr ta drguar drejt suksesit? Nuk vrehet dhe as sht vrejtur ndonjher ky vullnet tek BE-ja, q Serbis ti trhiqet vrejtja pr gabimet e saja n politik. Me vet faktin se i bhen lshime t mdha Serbis n koh vendimtare, ajo me shum sht inkurajuar t vazhdoj politikn e saj konfliktuoze, sesa t bj politik mbi realitetin.
N momentin kur pala shqiptare deklarohet e lehtsuar, se po i vjen fundi ksaj faze t bisedimeve dhe do gj po merr fund; duke harruar se kjo sht faza me delikate, pr t mos thn se mund t ket faz t re t bisedimeve, ne lexojm tri lajme, q mund t na shpien n nj prfundim, se dika po zihet nn tavolin dhe, se loja nuk sht duke u luajtur fer nga disa prej ekipeve. do dit e m shum q shkojm drejt fundit aq me shum po komplikohen gjrat dhe po rriten tensionet. Kjo faz n t ciln po futemi ka demantuar t gjith, madje edhe ata q krkuan vazhdimin e negociatave, me iden se n fund do t kthehen n shtpi me nj medalje triumfi.
Derisa z. Solana thoshte se vendimi pr statusin e Kosovs i takon Sekretarit t Prgjithshm t OKB-s, Ban ki-Moon, qart u pa se ky sht nj kurth i ri evropian. T mrkurn z. Solana do t shkoj tek Ban ki-Moon, pr t luajtur politikn e politiks s dyfisht evropiane, e cila politik na ka sjell n kt situat. Evropiant po luajn me hile. Z. Solana atje do ti shpjegoj Ban ki-Moon, se ne jemi t detyruar tua lem barrn juve dhe t deklarohemi, se Sekretari Moon sht ai q duhet t marr vendim, por ju nuk duhet t ndrmerrni asgj pa u thn ne, evropiant. Kjo situat e pritjes, se kush duhet t flas i pari, do t zgjas me shum se q kemi parashikuar ne.
Se nuk po ecet drejt vendimeve q ne duam, na dshmon me fjalt e tij edhe pretendenti kosovar pr kryeministr t Kosovs, Hashim Thai. Edhe ai po bn politik t dyfisht, ose po luan me hile, sepse n publik deklarohet, se pas 10 dhjetorit do t shpallet pavarsia, ndrsa privatisht i siguron diplomatt perndimor q nuk do t ndodh asgj derisa t thon ata. N kt rast mendojm se shptimi sht tek Kuvendi i Kosovs. Por, nuk sht kshtu, sepse duhet llogaritur se n Kryesin e Kuvendit t Kosovs me shumti vota ka ai q ka numr me t madh t deputetve, dhe se vshtir mund t dal n votim ndonj propozim i till, pa u thn shefi. far tregon kjo? At q sht ditur moti, se z. Thai sht politikani kosovar q u bindet pakushte diplomatve evropiane, me konkretisht sht nj njeri i besuar i z. Solana.
Lajmi i tret, Serbia na krcnon me bllokad totale, nse ne shpallim pavarsin. Kt skenar i kemi t njohur moti. Neve na duhet t prgatitemi pr t gjitha situatat, por mbetet t shihet, se far do t jet prgjigja e bashksis ndrkombtare. Mosdeklarimi i diplomatve ndrkombtar pr kt shtje, tingllon n Serbi si miratim i heshtur i krcnimeve t saja, n tentim pr ti friksuar dhe zbrapsur kosovart nga krkesa e tyre pr pavarsi t Kosovs. Ndaj deklarimeve t pals shqiptare bashksia ndrkombtare arrin t jet shum vigjilente, pse nuk sht kshtu edhe me Serbin?
Nse Serbia ndrmerr hapa t till, ajo me shum se asknd tjetr do ta dmtoj vetveten. Ajo prmes nj politike t till do tua vshtirsoj jetn serbve, t cilt nga vetfrika q t jetojn t lir n Kosov, shpesh si shtegdalje e kan shikuar Serbin. E dyta, dmton ekonomin e saj dhe eksportin prej milionave euro n Kosov, gj q do ta nxis ekonomin kosovare t orientohet drejt vendeve tjera? E treta, do tentativ pr tu future n Kosov do ta nxis reagimin e NATO-s, por edhe t mekanizmave t tjer t siguris q kan nn mbrojtje territorin dhe qytetart e Kosovs. Ata nuk kan forcn pr tu futur n aventura si n vitit 1999. E gjendur n kt situat, Serbia si t vetmen arm, para se t dorzohet, sheh nxitjen e serbve n Veri t Kosovs pr tu rebeluar, si do ta bj kt gj edhe me serbt n Bosnje.
Pr t mos ndodhur asnjra nga kto, bashksia ndrkombtare, kupto ShBA-ja dhe BE-ja, duhet t ec tutje, qoft edhe e para. Ajo duhet t flas shum qart dhe t mos bj politik pas perdeve. Nuk zgjidhet statusi i Kosovs duke u deklaruar ndryshe n publik dhe ndryshe prapa perdeve. Kjo nuk funksionon n kt rast dhe as i ndihmon z. Solana apo z. Thai pr ta zgjidhur problemin. Krejt at q keni pr ta thn, duhet ta thoni hapur zotrinj. Zgjidhja po krkohet pr dy milion qytetar dhe jo pr dhjet lider politik t ngujuar n hotelin Schloss Weikersdorf.