Kush e krijoi realisht krizën në Shqipëri?

“Jemi n nj kriz politike, prandaj duhet ta zgjidhim si kriz politike”, - deklaroi para disa ditsh deputetja socialiste, Valentina Leskaj, prpara grevistve. Ajo q po konsiderohet prej shum muajsh nga faktort, sht se Shqipria ndodhet n nj kriz mes dy palve kundrshtare. N fakt, kjo kriz, jo vetm sht krijuar artificialisht e krijuar nga njra pal, por edhe fillesat e saj jan brenda ksaj pale, q me rrjedhn e nj force t tret nga brenda saj. Me shkputjen nga Partia Socialiste t Lvizjes Socialiste pr Integrim, kjo forc nuk po mundet t fitoj n asnj prballje politike. N vitin 2005, PS-ja humbi zgjedhjet. N 2009-n kemi prsri nj humbje t saj. Megjithat, kemi nj deklarat t par t kreut socialist pr pranim zgjedhjesh. Ather, kur filloi kriza? Kur kjo forc e tret (LSI-ja) bri koalicionin me Partin Demokratike. Trurit t majt iu ravijzua qart tashm se ndodhet prpara nj koalicioni q do t’i hap realisht problem. Dhe n fakt deklarata bomb erdhi. Koalicioni qeveriss do t jet srish bashk edhe n zgjedhjet vendore. Kjo, me sa duket, u prkthye si nj potencial i mundshm pr humbjen e zgjedhjeve lokale, si dhe t nj humbjeje t tij si figur politike, sepse menjher kemi lvizje ekstreme, mosnjohjeje institucionesh t rndsishme, nprmjet bojkotit t Parlamentit. Thembra e Akilit sht forca e tret, n paralelizm me at ka po ndodh, edhe n Britanin ishullore.

Sa vendimtare po bhen sot forcat e treta n sistemet parlamentare? Kjo sht tashm nj tendenc evropiane, ku asnj parti e majt apo e djatht, nuk po mundet t fitoj bindshm, duke qen t detyruar t krijojn aleanca. N Itali, kemi bashkqeverisjen e Partis s Popullit t Liris, t Berlusconit, me Lign e Veriut, t Umberto Bossit dhe me Giannfranco Finin, N Gjermani kemi koalicionin bashkqeveriss t Kancelares Merkel me liberaldemokratin, Westerwelle. Me sa duket, sht bashkqeverisja me koalicion t gjer, nj tendenc e vendeve me sistem parlamentar. Por, deri m tash, kto koalicione me forca t treta nuk kan qen tendenc britanike. Por n Angli sht rritur aq ndjeshm ky kontingjent njerzish t paknaqur (kta jan njerzit q formojn forcat e treta), saq ia arritn t’i onin zgjedhjet n drejtim t pakontrolluar. Pr ditt e para pas zgjedhjeve, askush nuk ishte n gjendje t prcaktonte se kush do t qeveriste vendin, megjithse Partia Konservatore realisht kishte marr m shum vende n Parlament, por jo mjaftueshm pr t qeverisur. Liberaldemokrati Clegg u shndrrua n boshtin q do ta drejtonte qeverisjen angleze, majtas apo djathtas, n varsi t marrveshjes me kraht ekstrem. Megjithat, Clegg konsiderohet “politikisht korrekt”. Ajo q mund t konsiderohet nj ngjashmri midis LSI-s, me liberaldemokratt n Angli sht q t dyja jan forca t rrjedhura nga t majtt. N Britani jan nj fuzion nga ajo far kishte mbetur nga partia e vjetr liberale, e fillimshekullit XX, s bashku me t zhgnjyerit e laburistve, ndrsa n Shqipri nga Partia Socialiste. T dyja kto forca, megjithse logjikisht duhet t krijonin koalicion me t majtt, n fakt kan anuar djathtas, njra (LSI) e ka krijuar ndrkaq koalicionin me t djathtt, ndrsa tjetra (Clegg) sht n bisedime pr t prfunduar nj koalicion t till. N Angli sht pritur qet ky fakt, ndrsa n Shqipri me shum agresivitet, si dhe me politika shkatrruese ndaj koalicionit.

Cameron hapi shpejt ofertn me liberaldemokratt e Clegg, nga ku doli edhe shprehja e tij se tratativat prfshijn kompromis, q do t thot t punosh s bashku, pr interesin kombtar. Brown qndroi pr momentin n Downing Street, duke thn: “Cameron dhe Clegg kan t gjith kohn e nevojshme. N qoft se nuk do t’ia arrijn t formojn nj qeveri, m mbetet mua t flas me Clegg pr t’i dhn vendit nj qeveri t qndrueshme. Me kto rezultate, ndodhemi prpara kushtesh t panjohura pr gjeneratn ton politike”. Qndrim kalorsiak anglosakson. Ndryshimi sht radikal me Shqiprin, megjithse situatat jan pak a shum t ngjashme. N ishullin demokratik britanik, forca e tret natyrshm dhe logjikisht, mund t fillonte dialogun me partin me t ciln ka tendenca dhe rrnj t prbashkta, pra me laburistt. Edhe nga ana procedurale, sht forca e tret ajo q zgjedh me k t filloj bisedimet. Por jo, ata zgjodhn t djathtt, si hap t par pr t formuar qeverin, pr hir t ndryshimit. Pr Clegg, kreu konservator Cameron ka m shum vota dhe m shum vende, prandaj i duket normale t ndjek kt rrug, si m korrekten. Brown priste shum qet vendimin e pjells s tij, pa ulrima histerizmi pr tradhti ideologjish dhe aleancash.

N Shqipri, pas zgjedhjeve t 28 qershorit, forca e tret, LSI, nuk kishte as aritmetikisht mundsin q, s bashku me PS-n, t formonte nj qeveri. Dhe ata, pr hir t stabilitetit, formuan nj koalicion q ishte i vetmi i mundshm q t’i jepte vendit nj qeveri t qndrueshme. Menjher, arritn sulme, fyerje, shantazhe nga aleatt e natyrshm ideologjik. Koalicioni qeveriss shqiptar pr Doris Pack ishte shum pozitiv, pasi Berisha dhe Meta po bashkpunojn pr t mirn e vendit. Ndrkoh, ky koalicion shqetsoi shum t majtt, duke e vn n shnjestr LSI-n n Shqipri. Me sa po qartsohet, nga dita n dit, ky shigjetim nuk sht pr shtje ideologjike, por pr shtje t pushtetit, pasi nj humbje e dyt tek lokalet do t ishte fatale pr trurin e majt, si figur politike dhe drejtuese e PS-s. Kjo ishte nj nga miopit e Rams, i cili edhe n kt rast, nuk u tregua vizionar dhe t kuptonte peshn vendimtare t ksaj force t tret. Me nj politik urrejtjeje u prpoq ta eliminonte kt forc. Kjo lloj politike nuk sht karakteristike pr vendet parlamentare, n t cilat ndodh krejt e kundrta. Pr hir t stabilitetit politik, edhe kur nuk sht mundsuar nj mazhoranc e qndrueshme, sht rn dakord, nga t gjitha palt, pr nj qeverisje t minorancs (nj qeveri q nuk arrin 50+1). Kjo qeveri vrtet sht shum e brisht, por ka unanimitetin e palve, t cilt e mbajn n kmb, vetm n baz t nj marrveshje kalorsiake. Laburisti Ramsey MacDonald ka krijuar nj qeveri t till n Angli n vitin 1929. N Portugali, kemi sot nj parti t majt t minorancs. Danimarka ka tradit disa her t formimit t ktyre qeverive t minorancs. N Shqipri kemi ndrkoh nj mazhoranc t konsiderueshme (PD) me 70 vende n Parlament dhe nj koalicion q e kthen at n mazhoranc absolute. Prej 9 muajsh, jasht do logjike ligjore dhe demokratike, po sulmohet ky koalicion.

Duke pasur ndrkoh nj qeverisje t qndrueshme, hidhen her pas here shashkat pr zgjedhje t parakohshme. N 30 prill, n disa deklarata t PS-s, u hodh ideja e zgjedhjeve t parakohshme. Duke testuar nj mosmbshtetje t t gjith faktorve t brendshm dhe t jashtm pr kto deklarata, kemi nj trheqje taktike nga PS-ja, me deklarata tashm, jo pr rrzim qeverie, por thjesht pr transparenc. “Nuk jemi, n kt protest, pr t transformuar nj kauz t madhe, at t liris dhe ndershmris, n nj instrument pr t marr pushtetin n tavolin” (Rama). Sipas ndrkombtarve, marrja e pushtetit nprmjet protests, kthehet n nj precedent destabilizues, si dhe nj mjet t cilin Evropa e ka tejkaluar tashm. Ajo q duhet kuptuar si sinjal nga ndrkombtart, sht se ka ardhur koha e moderimit dhe e moderatorve.

Edi Rama, ky josocialist, por kryetar i PS-s, vazhdon t godas t ardhmen e Shqipris, me t gjith urrejtjen q e karakterizon. Politika e urrejtjes iu kthye n bumerang, pasi ai po godet jo vetm t ardhmen e Shqipris, por edhe t ardhmen e tij, si figur politike personale, por edhe t forcs politike, q drejton. Nuk sht vizionar, jo vetm n politikat e tij, por as edhe n aleancat e domosdoshme. Nuk po qartsohet n mbshtetjet dhe faktort prkrahs, duke mos kuptuar se deri ku sht kufiri i tij. Kufijt q ne vendosim na shptojn nga kaosi dhe anarkia. Kemi rastin e qart, t komshiut ton jugor, Greqis. Protestat po i vn vuln perceptimit t rnies dhe shprbrjes s shtetit. Duhet patjetr edhe ne t krijojm kt perceptim, sepse njra pal ka humbur zgjedhjet? Nj forc politike nuk prbn Shqiprin, sepse kshtu bie n grackn e ideologjive komuniste. Dhe n fakt, deklaratat e tij kt tregojn. “Nj betej q sht pr t gjith grupet shoqrore n kt vend” (Rama). Me kt deklarat nuk sht vizionar, sepse n t gjith kto dit, radhazi kan dal gra, t rinj, t persekutuar, q protestojn kundr politikave t tij. Tingllon kauz me slogane t ideologjive komuniste, kur deklarohet se Berisha nuk mund t mbaj peng shpirtin e nj populli t tr. Kush sht populli? far prfaqson ai n nj demokraci? sht mas amorfe? sht e drejtueshme? sht e manipulueshme? A mund t flassh sot, n emr t saj? Dhe ktu dshton gjithkush, q i delegon vetvetes t drejtn, t flas n emr t t gjith popullit. Kjo ishte thembra e Akilit e komunizmit. Ai dshtoi sepse e konsideroi popullin nj mas t njtrajtshme, me unipersonalitet, me unipsikologji, uniideologji, unimentalitet, unishtresor, unipartitizm. Demokracia sht alternativ dhe alternim. Cilt jan kta prfaqsues t zrit t popullit?

Kreu i opozits ngre nj kauz pr lirin dhe pr transparencn zgjedhore, ndrkoh q t gjith e dim q sht zgjedhur 3 her kryetar i Bashkis s Tirans me zgjedhje t kontestuara politikisht dhe t kritikuara seriozisht nga OSBE/ODIHR-i. Me sa duket, standardi i transparencs sht i rndsishm vetm kur humb Rama. Ai mund t dshiroj q kauzn e tij ta shndrroj n kazus ndrkombtar. Por, pr kauzn e tij u kujtua jasht afateve ligjore dhe kshtu asnj ndrkombtar nuk e shndrron dot n kazus juridik, pr zgjidhje.