Kuvendi, model amerikan i transparencës, PS kundër

Transparenca sht thelbi i asaj q dua t them, por do t tregoj nj shembull m par. Shum e shum vite m par dy miq t ngusht ktheheshin nga jasht Shqipris pas shum vitesh n Perndim e po tregonin bmat e udit e tyre. Aq shum po i frynin e zmadhonin ngjarjet sa u gjendn ngusht e vendosn t ndaheshin. Njri t tregonte e tjetri t’i mbulonte gnjeshtrat. Kshtu e poqn muhabetin, filluan t tregonin qytet m qytet at q kishin par e dgjuar. Kam par, tha udhtari i par, nj vez q po e rrokullisnin dhjet burra. Njerzit t habitur fort nuk po i zinin bes shum prralls, por shoku i tij q vinte pas, u tha se po n at qytet ku kishte par miku i tij vezn, ai kishte par nj pul q kishte nj kmb n nj mal e nj kmb n nj tjetr mal. Epo, than dgjuesit, fort t befasuar, kjo pula duhet ta ket
at vezn. Ndodhia e dyt kishte t bnte me peshq t pjekur n bregdetin e nj qyteti tjetr e shoku q mbulonte rrfenjat kishte par detin q digjej pa pushim bash n at vend. U kaprdi disi edhe kjo hata pr t ardhur te e treta, q thoshte se njerzit nuk qndronin n tok, por n hava, ku flisnin e brtisnin me njri-tjetrin. N siklet pr kt udi t padgjuar kurr, miku q mbulonte gnjeshtrat u tha banorve se n at qytet ai kishte par vet me sy nj furtun t tmerrshme, e sipas tij, shpend, kafsh e njerz qndronin vetm n ajr nga era e fort, t detyruar t flisnin e komunikonin n ajr. Disi me t qeshur, pak njerz bn sikur e besuan, ndrsa dy shokt u takuan m vete me njri-tjetrin e than: Po t paktn gnje n tok o burr i dheut, jo n hava, se e kam t pamundur t’i mbuloj...

Kjo m’u kujtua duke lexuar deklaratat e pafund t opozits, t kryesocialistit Edi Rama, t deputetve t tjer q pa pushim thon se Brukseli, Strasburgu, Sarajeva kan pr t rrzuar vizat, sepse Tirana ka kriz politike. Dy dit radhazi gjith shtypi i kontrolluar nga kryebashkiaku kishte refren jo vizat, sepse nuk ka marrveshje politike dhe n referenc merrej gjoja BE, KE, ngjarjet q do ndodhnin n samitin e Sarajevs ku transparenca t bn t ditur pr pak minuta t vrtetn. Dy dit m par u prgnjeshtrua lajmi q citonte eurodeputetin Kukan, q nj dit m pas deklaroi se nuk kishte prmendur asnj nga udit pr vizat “e kushtzuara” ashtu si shkruante shtypi pro kryesocialistit bashkiak. E ndrkoh q dy fjalit e komisionerit pr zgjerim, Stefan Fule, bnin publik abuzimin tjetr t shtypit socialist dhe selis roz. Fule tha zyrtarisht se nuk kemi shtuar asnj kriter politik pr regjimin e vizave dhe Moratinos, n emr t Presidencs s radhs q ka Spanja, e mbylli me premtimin se propozimet e Komisionit Evropian pr vizat nuk jan kthyer pas asnjher nga Parlamenti Evropian. Pra, gjasht muaj kan nisur numrimin mbrapsht dhe shqiptart do t lvizin pa viza n BE.

Duke ecur n udhn e prmbushjes s detyrimeve, tashm ky kapitull nuk sht m n dor t opozits pr t prfituar histori me adra. Por ajo q i mungon ksaj historie q sht tjer tmerrsisht gjat, ka t bj m transparencn, me kt dukuri t shumkrkuar q kundrshtohet me episode, duke abuzuar n mnyr t pakuptimt me t.

Dje, Kuvendi i Shqipris, duke marr n konsiderat nismn e nj grupi deputetsh, pikrisht pr hatr t transparencs, pr t rritur vmendjen, por dhe treguar hapur at q ndodh, prezantoi dy amendamente q ndryshonin n rregullore e kjo pik pr pik pr t shtuar maksimalisht transparencn e veprimeve. Ajo q ka ofruar si model mazhoranca, uditrisht sht kundrshtuar menjher nga opozita, sht pr t’u marr n diskutim. Sepse ajo q socialistt po krkojn prej afro nj viti kundrshtohet po prej tyre vetm n pak minuta.

Kuvendi i Shqipris ka vendosur t ndryshoj rregulloren e kjo pr t rritur ndjeshm transparencn, vendimmarrjen dhe shqyrtimin e proceseve t rndsishme q kan nj pesh t konsiderueshme n jetn e qytetarve shqiptar. Shklqesia e tij ambasadori amerikan John L. Withers, prmendi n reagimet e tij duke komentuar rrzimin e kandidaturs s Vangjel Kosts, transparencn e pamjaft. Ajo q mazhoranca ka sjell si veprim pr t marr n shqyrtim propozimet e reja sht nj model transparence q prmbys do pretendim. Por kan lindur telashet e para, sepse dikush diku nuk ka krejt dshir t jet objekt i ksaj procedure. Kshilli pr Rregulloren, Mandatet dhe Imunitetet n Parlament ka diskutuar propozimin e nj grupi deputetsh dhe ka ofruar dy amendamente.

… Ndryshimi i par konsiston n at q dekretet e Presidentit t Republiks t votohen n formn e votimit t hapur. Nj votim i till parashikohet n rastin e miratimit t prbrjes s Kshillit t Ministrave q emrohen dhe shkarkohen pas ktij momenti dhe pr projektligjin e buxhetit t shtetit. Nse pr shtjen e ministrave bhet votim i hapur, nuk ka arsye q pr rastet e dekreteve t Presidentit pr kandidatt e Gjykats s Lart dhe asaj Kushtetuese t ndiqet form tjetr votimi. Sikundr edhe pr ministrat, votimi pr ta duhet t jet i hapur. Votimi i hapur passjell gjithashtu edhe nj efekt lidhur me transparencn e procesit dhe gjithashtu siguron q publiku t njoh shprehjen e vullnetit politik t Kuvendit n mnyr t qart dhe pa ekuivok, sikundr nj raport i till sht vendosur pr prbrjen e Kshillit t Ministrave.

Askush nuk duhet t ket ndrojtje q t votoj hapur pr at q ka nnshkruar Presidenti i vendit. Vota n kt rast ka n thelb cilsisht nj prmbajtje t rndsis s pazakont dhe kredia q votuesi i jep deputetit m mir t konsumohet n syt e tij pr rastet kur ndjeshmria e funksionarit t lart t drejtsis ka n dor prditshmrin e t gjithve ne.

Amendamenti i dyt sht n nj form modeli i asaj q duhet t ndodh, q ngjan jo pak me modelin m t filtruar, me at amerikan. N t deputett krkojn me t drejt ndryshimin q ofron transparenc pr institucione e pushtete t rndsis s veant.

Amendamenti i dyt ka si synim t reflektoj nj mangsi praktike t evidentuar ku koha n dispozicion t Komisionit t shtjeve Ligjore Administratn Ligjore dhe t Drejtat e Njeriut t jet m e gjer pr t mundsuar nj seanc dgjimore m t plot dhe m cilsore. sht e kuptueshme q n kt rast kandidatve mund t’u jepet m tepr koh pr prgatitjen pr seancn q ata kan n kt komision, ashtu sikundr edhe komisioni mund t komunikoj me organet prkatse.

Ndonse nuk jam jurist, me aq sa kam lexuar, do t ndalem pak n modelin amerikan t emrimit t nj gjykatsi suprem, q ngjashmrisht sht m popullor se askund tjetr. N SHBA kandidaturat e Presidentit kalojn s pari n Komisionin e Senatit pr Drejtsin q e ndan procesin n tri faza: investigimi, diskutimi dhe votimi.

Investigimi prfshin t gjitha materialet e mbledhura nga FBI dhe nga Departamenti i Drejtsis. N kt dosje gjenden hulumtime t FBI e departamentit ku jan pyetur gjyqtar, prokuror, zyrtar t lart, biznesmen, mjek e doktor, shkrimet q jan shkruar pr kandidatin. Diskutimi n Komisionin e Senatit pr Drejtsin prfshin nj intervist me kandidatin, pyetje nga m t ndryshmet q i bhen atij, n baz t materialeve q jan n dosje t mbledhura nga FBI dhe Departamenti i Drejtsis. Kjo intervist, kjo seanc dgjimore sht e hapur pr publikun dhe mund t transmetohet n radio e televizion. M pas, antart e komisionit, pasi kan marr n shqyrtim dosjen investiguese dhe kan kaluar fazn e diskutimit, votojn pr kandidatin. Nse ai merr shumicn e votave n komision, ather kandidati kalon pr votim n Senat ku i duhet t marr shumicn e votave q t marr edhe detyrn, n t kundrt kandidatura konsiderohet e rrzuar.

N Shqipri jan institucionet e siguris kombtare q duhet t prbjn korpusin hartues t dosjeve, investigimin e kandidaturave prpara se ata t jen votmarrs n Kuvend. Ministria e Brendshme, Prokuroria e Prgjithshme, Ministria e Drejtsis, Shrbimi Informativ duhet t jen institucione t cilat hulumtojn dhe prgatisin dosjen pr secilin kandidat q m pas kalon komisionin dhe seancn dgjimore. Nse ky model amerikan q po fryn me ndryshimet, me amendimet, do t realizohet, ather kemi sjell nj model transparent q opozita bn mir ta prshndes dhe jo ta ngurtsoj me kundrshtin e tij.

Secili nga kandidatt nuk duhet t ndruhet se do t jap gjat hesap para deputetve pr t gjitha kriteret, t shkuarn, profesionalizmin, integritetin moral, q duhet t prmbush detyra pr t ciln ai ose ajo pretendon t votohet nga deputett. Sokol omo, Vehxhi Mumata dhe Mehdi Bici jan tre kandidat t dekretuar nga Presidenti Bamir Topi dhe q presin votimin n Kuvend pr t marr ose jo, sipas rezultatit t votimit, detyrn e gjykatsit n Gjykatn e Lart. Secili prej tyre mbase do t preferonte q t prgjigjej pyetjeve t gjata t deputetve, e prse jo shqetsimit t qytetarve duke na dhn nj transparenc t padiskutueshme. Ksaj transparence q e lakmonte me t drejt shklqesia e tij zoti Withers, mir do t ishte t’i nnshtroheshin edhe Vangjel Kosta e t votuarit e tjer, q t msonim publikisht n nj seanc pyetje-prgjigjesh e hetimi t detajuar prse-n e veprimeve t shkuara q nuk t mundsojn udhtimin m tej n Gjykatn e Lart apo at Kushtetuese t Shqipris pr cilindo kandidat. Modeli po gatuhet, por duhet mbshtetur e formatuar.