Librat shkollorë, si barnat, të gjitha me pullë sigurie

Tri dit pas nisjes s shprndarjes s librave n shkolla, prve ndryshimit t vendit t “tregtimit” t teksteve, 2010-a ka prfshir edhe risi t tjera.

Kt vit, shtpit botuese kan marr prsipr edhe shprndarjen e librit nga jugu n veri. N rast se ato nuk do t prmbushin “misionin”, sipas kontrats, do t penalizohen. Por jo vetm kaq, kt vit tekstet shkollore t klasave t 9-a jan t gjitha n variant t ribotuar, “fringo t reja”. E njjta procedur do t vijoj vitet e ardhshme n mnyr periodike pr klasa t tjera.

N nj intervist pr “Shqip”, kshilltari i ministrit t Arsimit dhe Shkencs, Jovan Kristiqi, sqaron t gjitha elementet e siguris s librit shkollor, procedurat e przgjedhjes, fazat e shqyrtimit n konkurs dhe komisionet e ngritura pr ekspertizn e tyre. Sakaq, sipas tij, nj gj sht e sigurt, q kt vit nuk mund t ket gafa apo pasaktsi t karakterit historik. Por pasaktsi t vogla, apo gabime njerzore, nuk mund t prjashtohen. N rast t evidentimeve t tilla, teksti srish do t jet n “sit” pr vitet e ardhshme.

Pas nj sr polemikash pr “gafat” e konstatuara n disa tekste shkollore vitin e kaluar, u premtua se do t bhej rishqyrtim i ktyre teksteve. Si paraqitet situata n kt pik?

Realisht mund t’ju them q n momentin q ne bjm krkes pr ndryshimin e kurrikuls pr nj vit t caktuar, kemi vetm ribotime, jo rishqyrtime t teksteve t mparshme. Kshtu do t funksionoj edhe n vijimsi. Ne vendosim se cili program msimor duhet ndryshuar, presim ribotimet e prezantuara nga shtpit botuese dhe jan drejtorit e shkollave ato q bjn przgjedhjen prfundimtare t tyre. Megjithat, gabime mund t konstatohen edhe n tekstet e ribotuara, sepse mund t mos jen vn re rastsisht as nga komisionet e MASH-it, as nga komisionet e shkollave dhe kjo sht m se normale. Madje po ju sjell n vmendje nj shembull interesant t nj libri italian, ku shkruhet se praktikisht sht e pamundur q nj tekst shkollor t publikohet pa gabime. Megjithat, n rast se do t konstatohen gabime, ai tekst do t drgohet n Komisionin e Miratimit t Teksteve dhe do t spostohet nga programi msimor. Pas ksaj, ne do t bjm menjher propozimin pr nj tekst t dyt.

Si u realizua przgjedhja e teksteve shkollore?

Te kjo pik dua t ndalem, pr ta saktsuar q propozimin e librave nuk e kan
shtpit botuese, por Ministria e Arsimit. Ne prgatisim nj list librash dhe presim shtpit botuese q t reagojn pr t marr pjes n konkursin pr prezantimin e teksteve. Pas ksaj, entet zgjedhin ekipin e recensentve dhe t autorve q do t hartojn librat e prfundojn tekstin brenda afatit t prcaktuar nga ne. Shtpit botuese na e paraqesin ne produktin e tyre dhe m pas krijojm komisione t posame, t prbr nga specialist, q bjn vlersimin e teksteve t “propozuara” nga shtpit botuese. Pas ksaj kalohet n nj tjetr faz, q sht ajo e ngritjes s komisioneve nga drejtorit prkatse t shkollave, t cilat pasi marrin nj katalog me librat q i kemi drguar ne, hedhin n votim do tekst, pr t vendosur prfundimisht se cilat libra duhet ose jo t prfshihen n programet msimore t vitit 2010-2011. Ai libr q fiton m shum vota, kategorizohet n mnyr automatike si pjes e programit msimor, e kundrta ndodh me tekstet q kan m pak vota.

Si u kualifikuan shtpit botuese q morn pjes n konkurs?

Q n momentin q ne bjm shpalljen apo krkesn pr t marr libra t rinj nga entet, do shtpi botuese q zotron nj bashksi t dokumenteve q ne krkojm ka t drejt t marr pjes n kt konkurs me librat e saj. Pra, shtpit botuese vihen paraprakisht n dijeni pr kriteret e pranimit dhe nse i plotsojn t gjitha kushtet jan n gar pr t prezantuar librat e tyre. Kjo sht shtje tejet delikate, kshtu q kemi nevoj t bashkpunojm me profesionist dhe jo me amator. Deri tani jan 28 shtpi botuese q kan paraqitur librat e tyre, por problemi i dyt sht se tekstin e cils shtpi kan przgjedhur komisionet e shkollave. N kt pik bhet edhe diferenca, sepse mund t them q ka edhe nga ato ente q nuk kan marr asnj porosi pr libr. Por kjo pr t qen t sinqert ka qen e rrall, sepse pothuajse t gjitha shtpit botuese, cila m shum e cila m pak i kan librat n t gjitha shkollat e vendit.

far procedurash u ndoqn kt vit pr przgjedhjen e teksteve shkollore?

Shitja e tekstit shkollor do t bhet nga shtpit botuese. Ministria e Arsimit dhe Shkencs ka nj kontrat me entet botuese, t cilat prgjigjen pr botimin, shprndarjen dhe shitjen e librit. Kan qen vet ato q kan ngritur rrjetin e distributorve, t cilat marrin prsipr shprndarjen e teksteve shkollore n t gjith vendin, deri n zonat m t largta t Shqipris. Bazuar n kontratn q ne kemi nnshkruar me to, shitja e librave ka nisur m dat 25 gusht n t gjitha shkollat e republiks. Mund t ndodh q t paktn gjat dy ose tri ditve t afatit t prcaktuar nga MASH-i pr shitjen e librave, q n disa shkolla t mos jen shprndar tekstet, por sipas dokumentit q prmenda pak m lart, ato jan t detyruara t respektojn me prpikmri rregullat tona. Megjithat, nse do t ket raste t tilla, ne do t prpiqemi n maksimum q ky proces t normalizohet sa m shpejt t jet e mundur. N disa rrethe t thella t Shqipris, ku ekziston vetm nj shkoll, shitja ka filluar drejtprdrejt nga distributori, ndrsa n qytetet e mdha distributori sht i detyruar t’i drgoj tekstet n shkoll dhe t’i shes ato po n kto institucione. Procesi i shitjes ka filluar tashm q t mrkurn dhe do t vazhdoj deri m dat 15 shtator. Fill pas ktij afati, nse numrohen libra t mbetur, mund t drgohen n librari pr t’u shitur normalisht, pr at pjes t nxnsve q gjat ksaj periudhe mund t ken qen me pushime. Megjithat, un shpresoj q 6 shtatori, dat kur do t filloj viti i ri shkollor 2010-2011, do t’i gjej t gjith nxnsit me libra n duar, n mnyr q msimi t zhvillohet i plot, edhe pse do t jet dita e par e shkolls. Mund t them me siguri q nga ana e Ministris s Arsimit, shkollave, drejtorive, apo msuesve angazhimi do t jet tejet i madh, pasi do t jemi n monitorim t vazhdueshm t procesit t shprndarjes dhe shitjes s librave. Pr t evituar problemet e ndryshme q mund t hasen rrugs, kemi vendosur q t kemi pr do dit raportim t posam nga t gjitha rrethet e Republiks s Shqipris pr mbarvajtjen e procesit t shitjes s librave. Do prpiqem sidomos t kemi nn kontroll shtpit botuese, pr t verifikuar nse po i prgjigjen apo jo rregullave dhe afateve t prcaktuara nga MASH-i. Nse ndonj shtpi botuese do t tentoj t shkel rregullat strikte t ktij procesi, ne si institucion zyrtar do t vendosim penalizime, pa kurrfar hezitimi.

Sa zgjati procesi i przgjedhjes s teksteve shkollore?

Krkesa u shpall n muajin shkurt, kshtu sht proceduar edhe gjat viteve t tjera. Produkti ka ardhur n muajin maj, pra pr nj periudh kohore prej 2-3 muajsh. Pas ksaj kalohet n fazat e tjera, deri n shitjen e teksteve t przgjedhura pr t qen pjes e programeve msimore t vitit 2010-2011. Duke filluar nga ky vit ne vendosm q afati pr hartimin e teksteve t ishte t paktn 8 muaj pr nj libr, sepse n t vrtet 2 muaj e gjysm sht koh e pamjaftueshme pr t pretenduar pr libra cilsor, por mbi t gjitha kjo binte ndesh me t gjitha standardet europiane, t cilat vendosin n dispozicion 15-16 muaj pr hartimin e nj teksti. Ne e kishim dy muaj e gjysm, kt vit e bm 8 muaj, ndrsa vitin e ardhshm synojm ta shtojm afatin deri n 15 muaj, q prkon me standardin europian.

Ndryshe nga prvojat e kaluara, kt vit ju przgjodht ambientet e shkollave pr shitjen e teksteve shkollore. Ka ndonj arsye t veant pr kt zhvendosje?

Sigurisht q ka, madje jo vetm nj, por disa. Gjat viteve t kaluara kemi pasur raste t ndryshme abuzimesh nga librashitsit. Kjo do t thot q ata u shisnin prindrve apo fmijve libra q nuk ishin n paketn e programit msimor q nxnsi do t ndiqte gjat vitit. Madje, kta libra ishin pa pulln e Ministris s Arsimit, ka u jepte atyre mundsin pr t’i shitur m shtrenjt nga ’ishin n t vrtet, por edhe m shum se librat q ishin t prfshir n paketat msimore. S dyti, alterteksti ka nj karakteristik, por q pr fat t keq shum prindr apo nxns nuk e din se cila sht ajo. Kt mund ta dij vetm drejtori i shkolls, apo msuesit. Kjo do t thot q librat apo tekstet shkollore q jan t prfshira n nj shkoll t caktuar, nuk jan n nj tjetr, pra programet msimore ndryshojn nga njri institucion n tjetrin. Edhe gjat kohs kur librat shiteshin n librari, ne kishim dhn urdhr q t afishohej nj list me tekstet q i prkisnin secils shkoll, megjithat hera-hers ksaj flete nuk i kushtohej vmendje. Ndrsa ksaj radhe ne menduam se nse shitja do t bhej n shkolla, nxnsit apo prindrit q do t’i drejtoheshin ktij institucioni do t ishin m t qart dhe m t orientuar pr librat q duhet t blinin. Pr fat t mir aktualisht dyert e shkollave jan t hapura, duke qen se po bhen regjistrimet dhe po zhvillohen provimet e vjeshts, kshtu q edhe informacioni do t jet i mjaftueshm pr t mos shpenzuar para pr tekstet q nuk u takojn. Jemi t bindur q kjo praktik pune do t funksionoj m s miri, duke marr parasysh q vet shkolla sht nj mjedis lehtsues si pr prindrit, edhe pr nxnsit, sepse n ambientet e saj mund t komunikohet lirshm, pa ndrojtje pr t marr t gjith informacionin e duhur. Kto jan arsyet kryesore pse ne vendosm q ta spostonim shitjen e librave nga librarit n shkolla. Dua t theksoj q kjo do t jet nj pun m shum pr ne, sepse do t jemi n monitorim t vazhdueshm pr t ditur sesi ka ecur procesi i shitjes s librave. E, megjithat, dua t saktsoj q ne kemi thjesht rol vzhgues, sepse shitjen dhe shprndarjen e librave e kan n dor distributort dhe entet botuese. N do rast q do t evidentohen shkelje t rregullave t kontrats q kemi nnshkruar me shtpit botuese, do t ket gjoba dhe penalizime.

Penalizime t far lloji?

Pr ato shtpi botuese q nuk e kan nisur shprndarjen q m 25 gusht, por kan filluar nga puna m dat 27 do t japim vrejtje me paralajmrim. N rast se shprndarja e teksteve vonohet edhe pas ksaj date, do t ket prjashtim t shtpis botuese, fakt ky q i mohon asaj t drejtn pr t qen srish n komision pr vitin e ardhshm. Sigurisht q nisur nga kjo pik, nj shtpie botuese i kushton shum, po t shkel rregullat e prcaktuara nga MASH-i, kshtu q besoj se do t jen t ndjeshme n kt drejtim. E, megjithat, ne e kemi marr parasysh q ato mund t fajsojn distributort, duke qen se n Shqipri nuk sht formuar ende nj rrjet serioz, apo nj kompani e mirfillt distributorsh, q t marrin prsipr shprndarjen e teksteve nga Tirana deri n Tropoj. Megjithat, nga t dhnat e deritanishme, sht konstatuar se situata sht m n kontroll se vitet e kaluara, pasi shprndarja ka nisur edhe n zonat m t largta, si Tropoj apo Skrapar.