Më mirë të parandalosh se kurosh!
Dshira m e madhe e shkencs sot sht zbulimi i ilaeve dhe terapit pr t kuruar ato smundje q dikur konsideroheshin t pashrueshme. Dhe vit pas viti duket se mundsit po shtohen. Kur shkenctari Venter ndrtoi jetn n kushtet laboratorike, imagjino se ’mund t bhet me t tjerat. N fakt, sht nj histori e gjat suksesesh dhe dshtimesh, ajo e lufts kundr dhimbjes, q n do koh ka nxitur n kulturat perndimore refleksionet e mendimtarve dhe filozofve: prse duhet t ekzistoj dhembja n jetn ton? Deri kur do t vazhdojn studimet pr t gjetur lehtsimet e plota? Kto pyetje kan shoqruar transformimet e mdha q jan
n fushn e mjeksis (veanrisht n at t gjetjes s ilait kundr dhembjes). Ka kaluar m shum se nj shekull e gjysm q nga suksesi i par i njeriut n luftn kundr dhembjes. Edhe pse sfida vazhdon, mjeksia po prpiqet t gjej nj rrug t ndrmjetme mes shkencs (natyrs) dhe asaj shpirtrores, me an t s cils mund t prballosh dhembjet si n planin fizik, ashtu edhe n at psikologjik, por edhe n sensin antropologjik dhe filozofik, pr t kaprcyer teknikat dhe pr t arritur n nj kultur: at t vetshrimit shpirtror. Sot mjeksia na ofron organe me pamje tredimensionale pr t "kapur" smundjet q n lindje. Ka nanorobot q eksplorojn brenda nesh pr t gjetur dhe riparuar qelizat e smura dhe substancat e veanta q arrijn t’i ojn ilaet deri n zona shum t kufizuara t organizmit. N fakt nuk po flasim pr filma fantastiko-shkencor. Kjo sht ajo q na ofron sot shkenca. Pr shembull quhet "new imaging" diagnostikimi i ri q vzhgon nga brenda organizmin ton, duke na sjell imazhe pr t njohur kancerin kur sht ende i vogl dhe i fshehur. Kjo mnyr e re e diagnostikimit t smundjeve ka qen edhe tema kryesore n studimet e Organizats Europiane pr Krkimet mbi Kancerin. Mes projekteve q do t financohen nga kjo organizat do t jet edhe ai pr t zvogluar prqindjen e tumorit n zorrn e trash, i dyti n Europ pr vdekshmrin (shkakton 180 mij viktima do vit), pas atij n mushkri. Nj studim i prqendruar pikrisht n "New imaging" synon t shprndaj n do vend t Europs, n nj t ardhme t afrt, nj mjet diagnostikimi t shpejt q quhet kolonoskopi virtuale, e cila funksionon n mnyr t till: nj sond e vogl hyn n brendsi vetm pr dy-tri centimetra (dhe jo nj metr e gjysm si futeshin sondat tradicionale), e cila ishte e lidhur me nj telekamer q vzhgonte gjithka dhe t dhnat i transmeton n nj kompjuter. M pas, kto t dhna prpunohen n nj softuer q ndrton nj pamje tredimensionale. "N kt mnyr disponojm nj organizm dixhital, n brendsi t t cilit mund t lvizim si t duam", shpjegon Daneel Regge, drejtor i repartit t radiologjis n institutin pr krkimet dhe kurn e kancerit n zorr n Londr. "Kshtu, nprmjet ksaj mnyre dixhitale mund t diagnostikohet do lloj kanceri n trup. Nprmjet nj kamere t vogl q mund t ndrioj me ngjyra t ndryshme organizmin, mund t shihet se n ’pjes t tij ka qeliza t smura.
Megjithat, rasti i kancerit t zorrve mund t shihet vrtet si nj risi, pasi imazhet tredimensionale mund t zvendsojn ato dydimensionale, q prfitoheshin nga ekzaminimet tradicionale t disa viteve m par". Prparsit? "Te t smurt me kancer n zorr, q e konsiderojn kolonoskopin normale si t dhimbshme", deklaron Regge. "Pastaj edhe diagnostikimi i shpejt. Pr kdo q ka simptoma shum t veanta pr ndonj smundje t zorrs s trash, probabiliteti pr t diagnostikuar njerzit q kan mundsi t zhvillojn nj tumor, sht shum i madh. sht e rndsishme q njerzit t msojn se kolonoskopia virtuale duhet t konsiderohet si nj analiz rutin, njlloj si mamografia pr kancerin e gjirit. Gjithashtu, nj mnyr e till, t paktn n zorrn e trash, duhet
nj her n dhjet vjet, pasi tumori n zorrn e trash zhvillohet ngadal", tregon ai. Nga ana tjetr, n pak vende t zhvilluara t bots, po prdoret nj mnyr e re pr ekzaminimin e smundjeve, q deri pak koh m par konsiderohej e pamenduar. Kjo ka t bj me futjen n organizm t atomeve radioaktive, q dallojn qelizat e smura dhe i shkatrrojn pa dmtuar ato t shndetshmet. Megjithat kjo mnyr sht e kushtueshme dhe deri tani aplikohet vetm n pak vende n t gjith botn, por sht nj teknik vrtet efikase pr pacientt e smur, q me kt "bombardim" e kan rritur me 30 pr qind mundsin pr t’u shruar. "Jan molekula q injektohen n gjak dhe jan n gjendje t njohin qelizat specifike tumorale. Kshtu, kto atome jan n gjendje q t mos prekin qelizat e shndosha. Nj lloj si elsi, q hap vetm nj der. Po studiohen edhe mnyra t tjera pr t kuruar ato lloj kancerash, nga t cilt humbin jetn miliona njerz sot n bot, por pr kt duhet t presim akoma. Kshtu, nse nisesh pr te mjeku pr nj vizit t thjesht, nj "minirobot" q mund t vihet n trup mund t fotografoj vendet n t cilat jan duke ndodhur mutacione gjenetike", prfundon Daneel Regge. Megjithat, pr kt duhet t presim edhe pak.