Modeli sovjetik
Lufta e SHBA-s n Afganistan ngrthen n vete ngjashmri t mdha me luftn katastrofale t sovjetikve n kt vend para dy dekadave, kur nj armat moderne prballej me grupe t vogla guerile dhe kur invaduesit u prballn me vshtirsi pr t formuar nj qeveri aspak t popullarizuar n Kabul.
Por, krahasimet e ktilla, t prmendura shpesh nga kritikt e vendimit t presidentit Barack Obama, pr t shtuar numrin e ushtarve n Afganistan, kan nnvizuar ngjashmrit, duke injoruar njkohsisht dallimet kryesore n pozitn e Bashkimit Sovjetik atbot dhe at t SHBA-s e t NATO-s sot.
Nse gjrat vlersohen me kujdes, ather historia sugjeron se gjasat e Aleancs, q t arrij sukses aty ku kan dshtuar sovjetikt, jan tejet t vogla.
Prderisa m shum se 850 ushtar amerikan jan vrar q nga invadimi i SHBA-s n Afganistan n vitin 2001, ky numr ende sht i vogl n krahasim me 14.500 ushtart sovjetik, t cilt u vran gjat aventurs afgane t Mosks.
Gjat dhjet viteve, sa ka luftuar Bashkimi Sovjetik n Afganistan, ky vend ka qen nj fushbetej e Lufts s Ftoht n kuadr t s cils qeveria ateiste n Kabul, e mbshtetur nga Kremlini, luftonte kryengritsit mysliman, t cilt fshehurazi prkraheshin nga SHBA-ja, Pakistani, Irani, Kina dhe Arabia Saudite.
N fund t viteve t 80-ta, SHBA-ja dhe t tjert furnizonin kryengritsit me do gj, duke filluar nga gomart e deri te armatimi i sofistikuar, prfshir ktu edhe raketa Sting, t cilat luajtn nj rol vendimtar pr t neutralizuar fuqin ajrore t sovjetikve.
Sot aleanca perndimore prballet me nj kryengritje n Afganistan, e cila n pjesn m t madhe sht e vetfinancuar, pjesrisht me ndihmn e prodhimit t opiumit. Asnj qeveri n bot nuk prkrah publikisht talebant.
Vlersimet e zymta pr gjasat e Perndimit n Afganistan zakonisht mbshteten n dshtimet e Mosks, por me kt rast injorohet fakti se Moska kishte krijuar nj qeveri relativisht stabile t Afganistanit, e cila ka n dispozicion rreth 300 mij pjestar t armatosur.
Regjimi komunist n Afganistan vazhdoi t qndroj edhe pas shembjes s Bashkimit Sovjetik dhe u shemb vetm pasi q Rusia post-sovjetike ndali ndihmat masive ekonomike pr Kabulin.
N konfliktin aktual, militantt n strehimore kan shndrruar disa pjes t Pakistanit, si kishin
edhe gjat lufts kundr sovjetikve. Por, pr dallim nga sovjetikt, SHBA-ja ka arritur t shfrytzoj fuqin e vet ajrore n kto rajone q nuk jan nn kontrollin e qeveris pakistaneze.
Me an t ktyre bombardimeve, SHBA-ja ka armiqsuar shum afgan, si rezultat i viktimave edhe n radht e civilve.
Megjithat, ushtart amerikan dhe ata perndimor nuk kan qen t ashpr sa ushtart sovjetik, t cilt kan plakitur bujqit, tregjet dhe kan shfrytzuar n mnyr t pamshirshme fuqin ajrore, nganjher duke shkatrruar fshatra t tra.
Veterant rus t lufts n Afganistan pr nj koh t gjat kan parashikuar se lufta e amerikanve kundr talebanve sht e gjykuar pr t dshtuar, bazuar n prvojn e tyre t ciln e kan pasur gjat lufts n malet e Hindukushit. Por, kto parashikime me gjas ndrlidhen m shum me hidhrimin pr shkak t humbjes s sovjetikve.
Prderisa kan mbajtur parasysh dshtimet e sovjetikve, forcat perndimore nuk kan msuar me shpejtsin e duhur pr sukseset e tyre.
Regjimi komunist n Kabul, i mbshtetur nga Kremlini, ka qen brutal, i korruptuar dhe ka prfaqsuar nj pakic t popullats.
Por, udhheqsit komunist kan kontrolluar nj pjes shum m t madhe t vendit sesa q e kontrollon tani qeveria e presidentit Hamid Karzai.
Kah mesi i viteve t 80-ta, Bashkimi Sovjetik zbatoi strategjin e sigurimit t qyteteve dhe rrugve q lidhnin ato, duke e forcuar kshtu kontrollin e qeveris qendrore.
Deri n nj mas, kjo strategji funksionoi, duke krijuar oaza t stabilitetit n t cilat qeveria mund t drejtonte shkollat dhe spitalet, t organizonte policin dhe t trajnonte ushtart.
Madje edhe sot afgant m t moshuar t Kabulit kujtojn me mall okupimin sovjetik, duke theksuar se qytetet atbot ishin m t sigurta sesa q jan sot.
Plani i Obams, pr ti dhn fund lufts s SHBA-s kundr talebanve, bart n vete ngjashmri t mdha me planin pr ti dhn fund lufts, t hartuar nga ish-presidenti sovjetik, Mikhail Gorbachev.
Pas ngritjes s tij n pushtet n vitin 1985, Gorbachev autorizoi shtimin e numrit t forcave. Por, ai u dha nj vit afat gjeneralve t tij pr ta fituar luftn. Pas ksaj periudhe, trhoqi vrejtjen ai, ata do t duhej t trhiqeshin.
Obama t martn propozoi nj strategji t ngjashme, duke shtuar pr 30 mij numrin e ushtarve n Afganistan e duke e ngritur at n gati 100 mij. Por, ai gjithashtu theksoi se trheqja do t filloj n vern e vitit 2011.
N vend t nj viti, trheqja e Gorbachovit zgjati katr vjet dhe kjo periudh shtes u kushtoi me jet 7 mij ushtarve rus.
Pra, nse paralelet mes lufts s SHBA-s n Afganistan dhe humbjes s sovjetikve nuk jan edhe aq t thjeshta sa duken n shikim t par, pse ather SHBA-ja nuk sht duke fituar n Afganistan?
Disa pr kt e fajsojn mungesn e nj strategjie t qart apo edhe mungesn e prkushtimit nga ana e Washingtonit.
Mendoj se kemi kaluar tet vjet nn administratn e Bushit vetm duke shpenzuar koh dhe duke prkeqsuar gjrat, thot Gregory Feifer, autor i librit Bixhozi i madh: lufta sovjetike n Afganistan.
Feifer shtoi se friksohet q mund t jet tejet von pr t zhbr tet vjet t politiks s dshtuar ushtarake t SHBA-s. Megjithat, ai shtoi:Besoj se kemi
nj hap t madh n drejtimin e duhur.
Analisti i pavarur ushtarak, Pavel Felgenhauer, theksoi se nuk duhet t nnmohet prparsia ushtarake e Perndimit ndaj kryengritsve.
sht kjo nj situat shum m e mir pr SHBA-n sesa q ka qen pr Bashkimin Sovjetik. Prandaj kjo luft n teori mund t fitohet, nnvizoi Felgenhauer.
(AP)
Por, krahasimet e ktilla, t prmendura shpesh nga kritikt e vendimit t presidentit Barack Obama, pr t shtuar numrin e ushtarve n Afganistan, kan nnvizuar ngjashmrit, duke injoruar njkohsisht dallimet kryesore n pozitn e Bashkimit Sovjetik atbot dhe at t SHBA-s e t NATO-s sot.
Nse gjrat vlersohen me kujdes, ather historia sugjeron se gjasat e Aleancs, q t arrij sukses aty ku kan dshtuar sovjetikt, jan tejet t vogla.
Prderisa m shum se 850 ushtar amerikan jan vrar q nga invadimi i SHBA-s n Afganistan n vitin 2001, ky numr ende sht i vogl n krahasim me 14.500 ushtart sovjetik, t cilt u vran gjat aventurs afgane t Mosks.
Gjat dhjet viteve, sa ka luftuar Bashkimi Sovjetik n Afganistan, ky vend ka qen nj fushbetej e Lufts s Ftoht n kuadr t s cils qeveria ateiste n Kabul, e mbshtetur nga Kremlini, luftonte kryengritsit mysliman, t cilt fshehurazi prkraheshin nga SHBA-ja, Pakistani, Irani, Kina dhe Arabia Saudite.
N fund t viteve t 80-ta, SHBA-ja dhe t tjert furnizonin kryengritsit me do gj, duke filluar nga gomart e deri te armatimi i sofistikuar, prfshir ktu edhe raketa Sting, t cilat luajtn nj rol vendimtar pr t neutralizuar fuqin ajrore t sovjetikve.
Sot aleanca perndimore prballet me nj kryengritje n Afganistan, e cila n pjesn m t madhe sht e vetfinancuar, pjesrisht me ndihmn e prodhimit t opiumit. Asnj qeveri n bot nuk prkrah publikisht talebant.
Vlersimet e zymta pr gjasat e Perndimit n Afganistan zakonisht mbshteten n dshtimet e Mosks, por me kt rast injorohet fakti se Moska kishte krijuar nj qeveri relativisht stabile t Afganistanit, e cila ka n dispozicion rreth 300 mij pjestar t armatosur.
Regjimi komunist n Afganistan vazhdoi t qndroj edhe pas shembjes s Bashkimit Sovjetik dhe u shemb vetm pasi q Rusia post-sovjetike ndali ndihmat masive ekonomike pr Kabulin.
N konfliktin aktual, militantt n strehimore kan shndrruar disa pjes t Pakistanit, si kishin
edhe gjat lufts kundr sovjetikve. Por, pr dallim nga sovjetikt, SHBA-ja ka arritur t shfrytzoj fuqin e vet ajrore n kto rajone q nuk jan nn kontrollin e qeveris pakistaneze.
Me an t ktyre bombardimeve, SHBA-ja ka armiqsuar shum afgan, si rezultat i viktimave edhe n radht e civilve.
Megjithat, ushtart amerikan dhe ata perndimor nuk kan qen t ashpr sa ushtart sovjetik, t cilt kan plakitur bujqit, tregjet dhe kan shfrytzuar n mnyr t pamshirshme fuqin ajrore, nganjher duke shkatrruar fshatra t tra.
Veterant rus t lufts n Afganistan pr nj koh t gjat kan parashikuar se lufta e amerikanve kundr talebanve sht e gjykuar pr t dshtuar, bazuar n prvojn e tyre t ciln e kan pasur gjat lufts n malet e Hindukushit. Por, kto parashikime me gjas ndrlidhen m shum me hidhrimin pr shkak t humbjes s sovjetikve.
Prderisa kan mbajtur parasysh dshtimet e sovjetikve, forcat perndimore nuk kan msuar me shpejtsin e duhur pr sukseset e tyre.
Regjimi komunist n Kabul, i mbshtetur nga Kremlini, ka qen brutal, i korruptuar dhe ka prfaqsuar nj pakic t popullats.
Por, udhheqsit komunist kan kontrolluar nj pjes shum m t madhe t vendit sesa q e kontrollon tani qeveria e presidentit Hamid Karzai.
Kah mesi i viteve t 80-ta, Bashkimi Sovjetik zbatoi strategjin e sigurimit t qyteteve dhe rrugve q lidhnin ato, duke e forcuar kshtu kontrollin e qeveris qendrore.
Deri n nj mas, kjo strategji funksionoi, duke krijuar oaza t stabilitetit n t cilat qeveria mund t drejtonte shkollat dhe spitalet, t organizonte policin dhe t trajnonte ushtart.
Madje edhe sot afgant m t moshuar t Kabulit kujtojn me mall okupimin sovjetik, duke theksuar se qytetet atbot ishin m t sigurta sesa q jan sot.
Plani i Obams, pr ti dhn fund lufts s SHBA-s kundr talebanve, bart n vete ngjashmri t mdha me planin pr ti dhn fund lufts, t hartuar nga ish-presidenti sovjetik, Mikhail Gorbachev.
Pas ngritjes s tij n pushtet n vitin 1985, Gorbachev autorizoi shtimin e numrit t forcave. Por, ai u dha nj vit afat gjeneralve t tij pr ta fituar luftn. Pas ksaj periudhe, trhoqi vrejtjen ai, ata do t duhej t trhiqeshin.
Obama t martn propozoi nj strategji t ngjashme, duke shtuar pr 30 mij numrin e ushtarve n Afganistan e duke e ngritur at n gati 100 mij. Por, ai gjithashtu theksoi se trheqja do t filloj n vern e vitit 2011.
N vend t nj viti, trheqja e Gorbachovit zgjati katr vjet dhe kjo periudh shtes u kushtoi me jet 7 mij ushtarve rus.
Pra, nse paralelet mes lufts s SHBA-s n Afganistan dhe humbjes s sovjetikve nuk jan edhe aq t thjeshta sa duken n shikim t par, pse ather SHBA-ja nuk sht duke fituar n Afganistan?
Disa pr kt e fajsojn mungesn e nj strategjie t qart apo edhe mungesn e prkushtimit nga ana e Washingtonit.
Mendoj se kemi kaluar tet vjet nn administratn e Bushit vetm duke shpenzuar koh dhe duke prkeqsuar gjrat, thot Gregory Feifer, autor i librit Bixhozi i madh: lufta sovjetike n Afganistan.
Feifer shtoi se friksohet q mund t jet tejet von pr t zhbr tet vjet t politiks s dshtuar ushtarake t SHBA-s. Megjithat, ai shtoi:Besoj se kemi
nj hap t madh n drejtimin e duhur.
Analisti i pavarur ushtarak, Pavel Felgenhauer, theksoi se nuk duhet t nnmohet prparsia ushtarake e Perndimit ndaj kryengritsve.
sht kjo nj situat shum m e mir pr SHBA-n sesa q ka qen pr Bashkimin Sovjetik. Prandaj kjo luft n teori mund t fitohet, nnvizoi Felgenhauer.
(AP)