N krkim t fillit t humbur
Nse problemet politike jan n rend t dits n Shqiprin e tranzicionit t pafund, efektet sociale bhen m evidente, ndoshta edhe m t komplikuara se pr shembull zgjedhja e nj presidenti. Lajmi m dramatik i publikuar n mediat tona, pavarsisht q si ndodh rndom kaloi pa i dhn shum rndsi, erdhi nga sektori i teknologjis s informacionit pran Ministris s Shndetsis. Thelbi i mesazhit ishte i qart: shndeti i fmijve ndodhet n rrezik si pasoj e faktorve t shumt t ndotjes mjedisore e cila rezulton t jet n nivele t larta. Shndeti i fmijve mund t rriskohet si pasoj e ekspozimit t tyre pr nj koh t gjat n mjedise toksike, t cilat mund t shfaqin nj sr smundjesh t menjhershme por mund t shndrrohen dhe n smundje kronike. Ndikimi i lndve t ndryshme toksike n uj dhe n ajr rezulton t jet n shifra t larta dhe alarmante pr shndetin e shqiptarve. Ndrkoh q nga studimi ka rezultuar se katr jan problemet m t shpeshta shndetsore q shfaqen te fmijt si pasoj e ktyre lloj ndotjeve. Kshtu, t gjitha moshat e vogla jan t ekspozuara ndaj ktyre smundjeve si ato respiratore ( t kategorive t ndryshme deri te format e rnda alergjike). T tjera kan t bjn me probleme t rregullimeve mendore t cilat mund t denigrojn dhe n forma t rnda tumoresh si dhe smundje q kan t bjn me gjndrat endokrine. Pr rrjedhoj, ecuria e ktyre problemeve mund t marr prmasa alarmante, nse lihet pr nj koh t gjat pa u trajtuar. Dmet jan t paimagjinueshme, edhe pse shprfillen. Aktualisht rezulton se rreth 33 pr qind e popullsis sht nn moshn 15 vje. Shifrat tregojn se vdekshmria te moshat e vogla sht m shum prezente n zonat rurale dhe kjo pr shkak t kushteve t vshtira t jetess, ku mendohet t jet deri n 59 pr qind. Kjo mund t vij si pasoj e ndryshimeve t shumta klimaterike, shfaqjes s fenomeneve parazitare, si dhe t ndotjes t cilat rezultojn n nivele t larta.
Fatkeqsisht Shqipria konsiderohet ndr vendet q kan probleme serioze me mjedisin. Autoritetet vazhdimisht kan deklaruar se po marrin masa, ndrsa veprimtar t t drejtave t njeriut, thon se ato jan ende t pakta. Ndrkoh q gjat ktyre viteve sht vn re veprimtarit konkrete n lidhje me pjesmarrjen n diskutimin e problemeve mjedisore dhe ndikimi i tyre n vendimet e marra kan qen t rralla, episodike dhe t dobta. Levizjet e mdha demografike nuk jan paraprir nga masa t nevojshme pr t zbutur impaktin ndaj mjedisit. Si rrjedhoj mungon infrastruktura n zona t mdha urbane veanrisht n ato periferike. Rreziku i infeksioneve pr shkak t mungess s sistemimit t ujrave t zeza mbetet shqetsues. Fauna dhe flora jan dmtuar si asnjher tjetr. Gjuetia agresive me mjete zhdukse masive ka dmtuar rnd faunn detare dhe lumore. Mbledhja pa kriter e shum bimve mjeksore po ojn n shfarosjen e tyre. Kshtu, specie endemike ose jan zhdukur ose rrezikohen t zhduken. Ndotja urbane sht
shqetsim i madh pr shum qytete. Mostrajtimi i tyre dhe grumbullimi n vende jo t prshtatshme, pran qyteteve, prbn rrezik serioz pr popullatn. Veanrisht n qytetin e Tirans derdhjet urbane t ngurta prbjn rrezik serioz pr shndetin e banorve. Ajri n disa qytete shte tepr i rnduar, krahasuar me normat e lejuara. Ndotjet a shkaktuara nga makinat, pluhurat e ndrtimeve, apo lndt helmuese q dalin nga djegia e plehrave, kan prkeqsuar ndjeshm cilsin e ajrit. Kapacitetet shkencore dhe monitoruese t institucioneve prgjegjse pr vlersimin e mjedisit jan zbehur mjaft ose nuk funksionojn. Pr rrjedhoj, n shumicn e rasteve nuk ka njohuri pr cilsin e ujit, ajrit etj. ku jeton popullata shqiptare. Gjithashtu, vendi yn sot importon pjesn m t madhe t produkteve ushqimore. Kontrolli i cilsis s tyre mbetet nj pik mjaft kritike, pasi jo rrall jan vn re edhe raste fatale (prdorimi i alkoolit metilik n pije etj). Nga ana tjetr, higjiena e qyteteve tregon mungesa t theksuara t edukats mjedisore t komunitetit dhe mosangazhim serioz t shtetit n zgjidhjen e ktyre problemeve. E vrteta shqiptare n fushn e mjedisit prmblidhet n thenien e prvitshme: "Kt vit kemi mjedise shum m t ndotura se nj vit m par". Sfidat q sot shqiptart po ndeshin n raport me natyrn, krkojn nj rishikim t veprimtaris s tij, n aspektin teknologjik, t konsumit, ate organizativ dhe t angazhimit t t gjith elementeve potenciale t shoqris, q mund t ndikojn e ndihmojn pr mnjanimin ose rigjenerimin e dmtimeve t shkaktuara n epokn industriale. N t kundrt, parashikimet pr nj katastrof ekologjike dhe humane do t jen t pranishme shum shpejt. Modernisti i famshm francez Monnet ka thn se: asgj nuk sht e mundur pa njerz dhe asgj nuk sht m jetgjat pa institucione. Realiteti yn i prmbush t dyja disbalancat dhe duket se therrorja e par e ktij indiferentizmi do t jen t pafajshmit; fmijt.
Fatkeqsisht Shqipria konsiderohet ndr vendet q kan probleme serioze me mjedisin. Autoritetet vazhdimisht kan deklaruar se po marrin masa, ndrsa veprimtar t t drejtave t njeriut, thon se ato jan ende t pakta. Ndrkoh q gjat ktyre viteve sht vn re veprimtarit konkrete n lidhje me pjesmarrjen n diskutimin e problemeve mjedisore dhe ndikimi i tyre n vendimet e marra kan qen t rralla, episodike dhe t dobta. Levizjet e mdha demografike nuk jan paraprir nga masa t nevojshme pr t zbutur impaktin ndaj mjedisit. Si rrjedhoj mungon infrastruktura n zona t mdha urbane veanrisht n ato periferike. Rreziku i infeksioneve pr shkak t mungess s sistemimit t ujrave t zeza mbetet shqetsues. Fauna dhe flora jan dmtuar si asnjher tjetr. Gjuetia agresive me mjete zhdukse masive ka dmtuar rnd faunn detare dhe lumore. Mbledhja pa kriter e shum bimve mjeksore po ojn n shfarosjen e tyre. Kshtu, specie endemike ose jan zhdukur ose rrezikohen t zhduken. Ndotja urbane sht
shqetsim i madh pr shum qytete. Mostrajtimi i tyre dhe grumbullimi n vende jo t prshtatshme, pran qyteteve, prbn rrezik serioz pr popullatn. Veanrisht n qytetin e Tirans derdhjet urbane t ngurta prbjn rrezik serioz pr shndetin e banorve. Ajri n disa qytete shte tepr i rnduar, krahasuar me normat e lejuara. Ndotjet a shkaktuara nga makinat, pluhurat e ndrtimeve, apo lndt helmuese q dalin nga djegia e plehrave, kan prkeqsuar ndjeshm cilsin e ajrit. Kapacitetet shkencore dhe monitoruese t institucioneve prgjegjse pr vlersimin e mjedisit jan zbehur mjaft ose nuk funksionojn. Pr rrjedhoj, n shumicn e rasteve nuk ka njohuri pr cilsin e ujit, ajrit etj. ku jeton popullata shqiptare. Gjithashtu, vendi yn sot importon pjesn m t madhe t produkteve ushqimore. Kontrolli i cilsis s tyre mbetet nj pik mjaft kritike, pasi jo rrall jan vn re edhe raste fatale (prdorimi i alkoolit metilik n pije etj). Nga ana tjetr, higjiena e qyteteve tregon mungesa t theksuara t edukats mjedisore t komunitetit dhe mosangazhim serioz t shtetit n zgjidhjen e ktyre problemeve. E vrteta shqiptare n fushn e mjedisit prmblidhet n thenien e prvitshme: "Kt vit kemi mjedise shum m t ndotura se nj vit m par". Sfidat q sot shqiptart po ndeshin n raport me natyrn, krkojn nj rishikim t veprimtaris s tij, n aspektin teknologjik, t konsumit, ate organizativ dhe t angazhimit t t gjith elementeve potenciale t shoqris, q mund t ndikojn e ndihmojn pr mnjanimin ose rigjenerimin e dmtimeve t shkaktuara n epokn industriale. N t kundrt, parashikimet pr nj katastrof ekologjike dhe humane do t jen t pranishme shum shpejt. Modernisti i famshm francez Monnet ka thn se: asgj nuk sht e mundur pa njerz dhe asgj nuk sht m jetgjat pa institucione. Realiteti yn i prmbush t dyja disbalancat dhe duket se therrorja e par e ktij indiferentizmi do t jen t pafajshmit; fmijt.