Ndihma urgjente mjeksore
Dikujt i bie te fiket,nje tjetrit i dhemb gjoksi,dikush ka te dridhura,diku eshte bere nje aksident,pra te gjithe keto kerkojne ndihmen Urgjente Mjekesore.Vete fjala urgjence vjen nga anglishjta (emergency) qe do te thote veprim i shpejte per ndihme.
DHIMBJA E GJOKSIT
do person me moshe 40 vjec e lart (tek njerezit me ngjyre kjo moshe
afrohet deri 20 vjec), qe ankohet nga dhimbje gjokesi duhet te kerokje
ndihmen mjekesore sepse :
Keto dhimbje mund te jeni me origjine:
nga semundje te zemres qe perbejne dhe nje urgjence mjekesore te padiskutueshme neurologjike (nervore), dhimbje te muskulatures (mialgji), per shkak te semundjeve te mushkerive.
Dhimbjet e gjokesit, te shkaktuara nga semundje te zemres kane keto karakteristika:
shtypese
shpuese
gerryese
shtrenguese
Ata gjithashtu shoqerohen me (shenja dytesore):
ndjenjen e frikes
djerse trupore
zbehje
Kohezgjatja e dhimbjes mund te jete 2-10 min, por mund te jete edhe me
e zgjatur, me nderprerje ose jo.
C'duhet bere ?
Pushim absolut,duke nderprere cdo lloj aktiviteti,qofte fizik apo mendor.
TENSIONI I LARTE I GJAKUT/ HTA
'eshte ?
Tensioni i larte u gjakut eshte ne shumicen e rasteve nje semundje e trashegueshme dhe nje pjese e popullesise vuan nga H.T.A.
Shenjat kryesore:
Ne asnje menyre mos te nenvleresni keto shenja:
dhimbje prapa koke
zhurme ne vesh
marrje mendesh
te vjella ose ndjenjen e te vjellit
Si ta parandalojme?
mjekimi i rregullt dhe mos nderprerja e ilaqeve
kontrolli i vazhdueshem i tensionit
largimi ose shmangia nga situatat apo nga gjendjet stresive.
PARALIZAT, HEMORRAGJIA CEREBRALE
'eshte ?
Njihet ndryshe nha populli edhe me fjalet i ra pika ose I plasi gjaku ne tru. Kryesisht ndodh ne moshat mbi 60 vjec, por njihet edhe ne raste ne moshat e reja.
Cilat jane shenjat kryesore?
Nuk flet(nuk mund te shqipetoj dot asnje fjale) ose nuk i kuptohen fjalet (belbezon)
nuk leviz gjymtyret (doren ose kemben)
terheqja e muskujve te fytyres te asaj ane qe nuk leviz doren ose kemben
urinon dhe defekton ne menyre te pavullnetshme
te dridhura te pjeseshme ose ne te gjithe trupin
te vjella
'duhet bere ne kete situate?
Nese i semuri ka te vjella eshte mire qe te behet kthimi i kokes ne anen e majte me qellim qe te mos bllokohen rruget e frymemarrjes dhe te hiqen protezat kur ato jane.
Si ta parandalojme?
Kur i semuri ankohet per te vjella, dhimbje koke, te dridhura, crregullullime te tensionit dhe te ritmit te zemres, duhet patjeter te beje vizite mjekesore per ti paraprire paralizes.
Te kontrollohet rregullisht tensioni tek te semuret me tension te larte sidomos tek ata me trashigimi familjare te semundjes dhe te mos abuzohet me mjekimin.
Nje mjekim i rregullt i tensionit te larte te gjakut dhe i crregullimeve te ritmit te zemres do te parandalonte nje situate te tille.
GJAKEDERDHJA (HEMORRAGJIA) NGA GOJA
Shkaqet jane te ndryshme
Tuberkulozi
kanceri i mushkerive
plage te ndryshme te gojes, dhembeve dhe gingivave
trupat e huaj qe mund te kalojne ne rruget e frymemarrjes etj.
TE FIKTIT (LIPOTIMIA)
'eshte?
Eshte ulja e tensionit te gjakut ne shifra posht 60mmHg.
Shkaqet jane:
semundjet e gjakut
semundjet e zemres
stresi nervor
Shenjat jane:
djerse ne te gjithe trupin
dobesi e menjehershme sa i semuri gati rrezohet
humbje e ngjyres te lekures
'duhet bere?
Ne keto raste i semuri duhet te shtrihet dhe ti ngrihen kembet me larte se sa koka duke i vendosur disa jasteke ose duke perdorur dicka tjeter per momentin. Neqoftese i semuri fillon ta marri veten mund ti beni nje kafe.
GODITJA NGA DIELLI
Ndosh menjeher ose pak kohe mbas qendrimit ne diell, sidomos gjate stines se veres, i cili ndikon ne pjeset e zbuluara te kokes ose te qafes.
Shenjat:
dhimbje koke shume te forte
skuqja e fytyres
te vjella
humbja e ndjenjave
te dridhura
'duhet bere?
largimi nga qendrimi ne diell
kompresa te ftohta n ball dhe kyqe
pushim absolut ne vend te fresket...
NEUROZA
C'eshte?
Si rrezultat i rritjes se problemeve sociale (stresit) eshte shtuar shpeshtesia edhe e nje semundjeje qe quhet Neoroze. Neuroza nuk njeh moshe dhe quhet si nje ankth ose stres nervor. Ajo vjen si rezultat i nje mbingarkese nervore ose emocionale. Me te predispozuar per kete semundje jane njerezit e ndjeshem ndaj faktoreve sociale (puna,shoqeria dhe familja). Kjo semundje ka prirje te behet kronike.
Kush jane shenjat kryesore?
Neqoftese nje pjesetar i familjes suaj, kryesisht moshat e reja, paraqet ne menyre te papritur, te menjehershme, por edhe ne menyre graduale keto shenja:
mpirjen e gjymtyreve(duarve dhe kokes) ose gishtave
te dridhura
shtangim ose ngrirje te fytyres,duarve,gishterinjeve,trupit
marrje fryme
dhimbje gjoksi
te rrahura te shpeshta te zemres
prirje per te mos folur e pergjigjur ndaj pyetjeve
ankim, ka raste pa baze, per dhimbje koke
pagjumesi ose shikim enderrash te frikeshme, atehere duhet menduar per Neuroze.
C'duhet bere ne keto situata?
mund te masni tensionin arterial
mos krijoni situata dramatike
mundesisht te qendroje me te semurin vetem nje person dhe familjaret e tjere te largohen nga dhoma pasi sa me shume njerez te grumbullohen aq me shume zgjat kriza. Prania e shume personave nuk e ndihmon te semurin perkundrazi e keqeson krizen.
Si mund ta parandalojme?
Neqoftese shenjat e mesiperme nuk jane shoqeruese te ndonje semundje tjeter te vertet si psh: epilepsi diabet etj, atehere kemi te bejme me ate qe quhet neuroze (stres nervor) e cila vjen nga shkaqe te ndryshme sociale. Perpiquni qe te minimizoni sa me shume problemet sociale, faktori kryesor ne sherimin e neurozes.
HELMIMET USHQIMORE
C'jane?
Kur nje pjestar i familjes tuaj ankon per te vjela dhe\ose heqje barku te shoqeruara me rritje te temperatures, kjo perben ate qe quhet helmim ushqimor.Nga vete emri duhet te kemi parsysh qe edhe shkaqet jane te shumellojshme (ne varesi nga ushqimi qe ka ngre i semuri).
Shenjat kryesore?
te vjella
heqje barku
temperature
dobesi
zverdhje te lekures
djerse
C'duhet bere?
Eshte mire qe ne te tilla raste ti behet lavazh (shperlarje) te semurit duke i dhene lengje. Keto lengje duhet te jepen shpesh e nga pak. Duhet te eliminohen ushqimet e thata per 4-6 ore.
KUJDES NGA PARACETAMOLI
Shume tableta qe disa i gelltisin me shumice kunder kokedhimbjeve, per qetesimin e dhembjes se dhembit dhe dhembjeve te tjera, permbajne paracetamol. Ky analgjetik, mjaft mire e zevendeson aspirinen dhe eshte i pershtatshem per personat qe kane te thate ne lukth dhe per ata te te cilet here pas here paraqitet gjakderdhja ne lukth. Por
kujdes!!! Paracetamoli demton veshkat. Keshtu, ata qe e shfrytezojne kane mundesi tri here me shume te semuren nga veshkat se ata qe nuk kane paracetamol.
KOSI
Me sukses mund te evitoje barkeqitjen tek femijet. Bakteriet "mike" te jogurtit dhe prodhimeve te tjera te qumeshtore mund te pakesojne numrin e viruseve.
RRAHJET E SHPESHTA TE ZEMRES
Kujdes-pas pierjes se disa kafeve me radhe ndjeni rrahje te shpeshta te zemres, eshte mire qe te kontrollohet melia. Ne rastet kur keni probleme me funksionimion e melise, kafeina e kafes grumbullohet ne gjak dhe keshtu fillojne te rrahurat e shpeshta te zemres.
MUNGESA E VITAMINES A
Mungesa e vitamines A shkakton shkurtpamesi dhe verbim te nates. Andaj, pos te tjerash hani majdanoz te fresket i cili eshte i pasur me vitaminen A, por permban edhe kalcium te nevojshem per elasticitetin e muskulatures se syve. Gjysem filxhani majdanoz ploteson
nevojen ditore te organizmit me vitamine A.
LENDIMET
Plaget e ndotura lani me uje te ftohet e pastaj dezinfektoni me jod. Gerithjet e vogla mos i lidhni. Ato me mire shrohen ne ajer. Plaget pakez me te mesha dhe ato qe ndeshen me rroba mbuloni me faster ose me fashe. Nderroni cdo 24 ore. Flasterin do ta shkapni me
lehte nga plaga nese kendet e tij me pare i keni lyer me benzine per heqjen e njollave. Per plage te renda duhet drejtuar mjekut. Nese vaksina e fundit kunder tetanusit eshte dhene para 5 vjeteve ajo duhet perseritur.
DHIMBJA E GJOKSIT
do person me moshe 40 vjec e lart (tek njerezit me ngjyre kjo moshe
afrohet deri 20 vjec), qe ankohet nga dhimbje gjokesi duhet te kerokje
ndihmen mjekesore sepse :
Keto dhimbje mund te jeni me origjine:
nga semundje te zemres qe perbejne dhe nje urgjence mjekesore te padiskutueshme neurologjike (nervore), dhimbje te muskulatures (mialgji), per shkak te semundjeve te mushkerive.
Dhimbjet e gjokesit, te shkaktuara nga semundje te zemres kane keto karakteristika:
shtypese
shpuese
gerryese
shtrenguese
Ata gjithashtu shoqerohen me (shenja dytesore):
ndjenjen e frikes
djerse trupore
zbehje
Kohezgjatja e dhimbjes mund te jete 2-10 min, por mund te jete edhe me
e zgjatur, me nderprerje ose jo.
C'duhet bere ?
Pushim absolut,duke nderprere cdo lloj aktiviteti,qofte fizik apo mendor.
TENSIONI I LARTE I GJAKUT/ HTA
'eshte ?
Tensioni i larte u gjakut eshte ne shumicen e rasteve nje semundje e trashegueshme dhe nje pjese e popullesise vuan nga H.T.A.
Shenjat kryesore:
Ne asnje menyre mos te nenvleresni keto shenja:
dhimbje prapa koke
zhurme ne vesh
marrje mendesh
te vjella ose ndjenjen e te vjellit
Si ta parandalojme?
mjekimi i rregullt dhe mos nderprerja e ilaqeve
kontrolli i vazhdueshem i tensionit
largimi ose shmangia nga situatat apo nga gjendjet stresive.
PARALIZAT, HEMORRAGJIA CEREBRALE
'eshte ?
Njihet ndryshe nha populli edhe me fjalet i ra pika ose I plasi gjaku ne tru. Kryesisht ndodh ne moshat mbi 60 vjec, por njihet edhe ne raste ne moshat e reja.
Cilat jane shenjat kryesore?
Nuk flet(nuk mund te shqipetoj dot asnje fjale) ose nuk i kuptohen fjalet (belbezon)
nuk leviz gjymtyret (doren ose kemben)
terheqja e muskujve te fytyres te asaj ane qe nuk leviz doren ose kemben
urinon dhe defekton ne menyre te pavullnetshme
te dridhura te pjeseshme ose ne te gjithe trupin
te vjella
'duhet bere ne kete situate?
Nese i semuri ka te vjella eshte mire qe te behet kthimi i kokes ne anen e majte me qellim qe te mos bllokohen rruget e frymemarrjes dhe te hiqen protezat kur ato jane.
Si ta parandalojme?
Kur i semuri ankohet per te vjella, dhimbje koke, te dridhura, crregullullime te tensionit dhe te ritmit te zemres, duhet patjeter te beje vizite mjekesore per ti paraprire paralizes.
Te kontrollohet rregullisht tensioni tek te semuret me tension te larte sidomos tek ata me trashigimi familjare te semundjes dhe te mos abuzohet me mjekimin.
Nje mjekim i rregullt i tensionit te larte te gjakut dhe i crregullimeve te ritmit te zemres do te parandalonte nje situate te tille.
GJAKEDERDHJA (HEMORRAGJIA) NGA GOJA
Shkaqet jane te ndryshme
Tuberkulozi
kanceri i mushkerive
plage te ndryshme te gojes, dhembeve dhe gingivave
trupat e huaj qe mund te kalojne ne rruget e frymemarrjes etj.
TE FIKTIT (LIPOTIMIA)
'eshte?
Eshte ulja e tensionit te gjakut ne shifra posht 60mmHg.
Shkaqet jane:
semundjet e gjakut
semundjet e zemres
stresi nervor
Shenjat jane:
djerse ne te gjithe trupin
dobesi e menjehershme sa i semuri gati rrezohet
humbje e ngjyres te lekures
'duhet bere?
Ne keto raste i semuri duhet te shtrihet dhe ti ngrihen kembet me larte se sa koka duke i vendosur disa jasteke ose duke perdorur dicka tjeter per momentin. Neqoftese i semuri fillon ta marri veten mund ti beni nje kafe.
GODITJA NGA DIELLI
Ndosh menjeher ose pak kohe mbas qendrimit ne diell, sidomos gjate stines se veres, i cili ndikon ne pjeset e zbuluara te kokes ose te qafes.
Shenjat:
dhimbje koke shume te forte
skuqja e fytyres
te vjella
humbja e ndjenjave
te dridhura
'duhet bere?
largimi nga qendrimi ne diell
kompresa te ftohta n ball dhe kyqe
pushim absolut ne vend te fresket...
NEUROZA
C'eshte?
Si rrezultat i rritjes se problemeve sociale (stresit) eshte shtuar shpeshtesia edhe e nje semundjeje qe quhet Neoroze. Neuroza nuk njeh moshe dhe quhet si nje ankth ose stres nervor. Ajo vjen si rezultat i nje mbingarkese nervore ose emocionale. Me te predispozuar per kete semundje jane njerezit e ndjeshem ndaj faktoreve sociale (puna,shoqeria dhe familja). Kjo semundje ka prirje te behet kronike.
Kush jane shenjat kryesore?
Neqoftese nje pjesetar i familjes suaj, kryesisht moshat e reja, paraqet ne menyre te papritur, te menjehershme, por edhe ne menyre graduale keto shenja:
mpirjen e gjymtyreve(duarve dhe kokes) ose gishtave
te dridhura
shtangim ose ngrirje te fytyres,duarve,gishterinjeve,trupit
marrje fryme
dhimbje gjoksi
te rrahura te shpeshta te zemres
prirje per te mos folur e pergjigjur ndaj pyetjeve
ankim, ka raste pa baze, per dhimbje koke
pagjumesi ose shikim enderrash te frikeshme, atehere duhet menduar per Neuroze.
C'duhet bere ne keto situata?
mund te masni tensionin arterial
mos krijoni situata dramatike
mundesisht te qendroje me te semurin vetem nje person dhe familjaret e tjere te largohen nga dhoma pasi sa me shume njerez te grumbullohen aq me shume zgjat kriza. Prania e shume personave nuk e ndihmon te semurin perkundrazi e keqeson krizen.
Si mund ta parandalojme?
Neqoftese shenjat e mesiperme nuk jane shoqeruese te ndonje semundje tjeter te vertet si psh: epilepsi diabet etj, atehere kemi te bejme me ate qe quhet neuroze (stres nervor) e cila vjen nga shkaqe te ndryshme sociale. Perpiquni qe te minimizoni sa me shume problemet sociale, faktori kryesor ne sherimin e neurozes.
HELMIMET USHQIMORE
C'jane?
Kur nje pjestar i familjes tuaj ankon per te vjela dhe\ose heqje barku te shoqeruara me rritje te temperatures, kjo perben ate qe quhet helmim ushqimor.Nga vete emri duhet te kemi parsysh qe edhe shkaqet jane te shumellojshme (ne varesi nga ushqimi qe ka ngre i semuri).
Shenjat kryesore?
te vjella
heqje barku
temperature
dobesi
zverdhje te lekures
djerse
C'duhet bere?
Eshte mire qe ne te tilla raste ti behet lavazh (shperlarje) te semurit duke i dhene lengje. Keto lengje duhet te jepen shpesh e nga pak. Duhet te eliminohen ushqimet e thata per 4-6 ore.
KUJDES NGA PARACETAMOLI
Shume tableta qe disa i gelltisin me shumice kunder kokedhimbjeve, per qetesimin e dhembjes se dhembit dhe dhembjeve te tjera, permbajne paracetamol. Ky analgjetik, mjaft mire e zevendeson aspirinen dhe eshte i pershtatshem per personat qe kane te thate ne lukth dhe per ata te te cilet here pas here paraqitet gjakderdhja ne lukth. Por
kujdes!!! Paracetamoli demton veshkat. Keshtu, ata qe e shfrytezojne kane mundesi tri here me shume te semuren nga veshkat se ata qe nuk kane paracetamol.
KOSI
Me sukses mund te evitoje barkeqitjen tek femijet. Bakteriet "mike" te jogurtit dhe prodhimeve te tjera te qumeshtore mund te pakesojne numrin e viruseve.
RRAHJET E SHPESHTA TE ZEMRES
Kujdes-pas pierjes se disa kafeve me radhe ndjeni rrahje te shpeshta te zemres, eshte mire qe te kontrollohet melia. Ne rastet kur keni probleme me funksionimion e melise, kafeina e kafes grumbullohet ne gjak dhe keshtu fillojne te rrahurat e shpeshta te zemres.
MUNGESA E VITAMINES A
Mungesa e vitamines A shkakton shkurtpamesi dhe verbim te nates. Andaj, pos te tjerash hani majdanoz te fresket i cili eshte i pasur me vitaminen A, por permban edhe kalcium te nevojshem per elasticitetin e muskulatures se syve. Gjysem filxhani majdanoz ploteson
nevojen ditore te organizmit me vitamine A.
LENDIMET
Plaget e ndotura lani me uje te ftohet e pastaj dezinfektoni me jod. Gerithjet e vogla mos i lidhni. Ato me mire shrohen ne ajer. Plaget pakez me te mesha dhe ato qe ndeshen me rroba mbuloni me faster ose me fashe. Nderroni cdo 24 ore. Flasterin do ta shkapni me
lehte nga plaga nese kendet e tij me pare i keni lyer me benzine per heqjen e njollave. Per plage te renda duhet drejtuar mjekut. Nese vaksina e fundit kunder tetanusit eshte dhene para 5 vjeteve ajo duhet perseritur.