Duke pritur shiun
Risku i prmasave dhe impakteve negative t mungess s energjis po ndikon ndjeshem zhvillimet ekonomike ne vend, duke rritur kostot e biznesit dhe t kosumatorit shqiptar. Debatit n fund t vitit pr miliardat lek t taksapaguesve shqiptar q humbasin n keq-manaxhimin e KESH-it, duket se ju shtua edhe hezitimi i kryeministrit pr t deklaruar kohn konkrete t prmirsimit t situats s furnizimit me energji.
Reagimi i kryeministrit pr t mos deklaruar t falimentuar KESH-in sepse cenohet privatizimi i tij,tregon se qeveria jo vetem sht e paqart, por edhe e pa sigurt n sfidat q ka kjo kompani. Kostot ekonomike dhe buxhetore t ksaj krize jan n rritje. N kushtet e rritjes s konsiderueshme t mimeve t karburanteve n tregun botror, impaktet negative t mungess s energjis mund t jen akoma m t rnda.
Institucionet ndrkombtare si FMN dhe Banka Botrore theksojn si mundsi zgjidhjeje privatizimin e shprndarjes s energjis. Disa momente t sfids s privatizimit duhet t jen pjes e nj debati m t plot dhe profesional. Reformat e domosdoshme n sektorin e energjis dhe strategjit afatgjata do t duhet t ken oponenc t plot pse jo edhe mirkuptim t forcave kryesore politike. T gjitha privatizimet e deklaruara deri tani kan dshtuar, kt fat mund t ket edhe privatizimi i KESH-it.
Te eksperienca jo pozitive e rotacionit t vitit 2005, ku qeveria e re bllokoi disa projekte n fushn e energjis, ku prioritetet dhe detyrimet e strategjis afatgjat nuk u vazhduan, ku ndryshimet n stafin menaxhues t KESH-it prfshin nivelet m t larta deri tek punonjsi m i thjesht, gjenden disa nga arsyet e prkeqsimit t krizs s energjis. Privatizimi i shprndarjes s energjis nuk duhet konsideruar zgjidhja magjike e problemeve t mprehta dhe me kosto t shtrenjta t krizs s energjis.
Spontaniteti n vizionin dhe strategjin e energjis, intereferenca politike n manaxhimin e KESH, nepotizmi i rritur n strukturat menaxhuese t KESH, mungesa e funksionimit t shtetit ligjor, rritja e pjess s pa paguar, problematika me reformn administrative, jan disa nga faktort q duht t prmirsohen prpara privatizmit, jo thjesht pr t rritur interesin pr privatizimin, por pr t ulur edhe vshtirsit e transferueshme n kompanin e privatizuar, duke shkurtuar kostot dhe kohn e ristrukturimit te saj.
Eksperienca, dshtimi gjenden si n tranzicionin shqiptar me projektin-pilot t privatizimit t degve t shprndarjes s energjis n Vlor, Shkodr Elbasan, ashtu edhe n disa vende t tjera. Mungesa e autoritetit dhe kompetencs profesionale t Entit Rregullator t Energjis, mund ta rris riskun q kostot e keq manaxhimit edhe pas privatizimit t`i ngarkohen biznesit dhe konsumatorit shqiptar. Aq m tepr q n kt rast edhe pas privatizimit do t kemi t bjm me nj pozitit monopol.
Mos qartsimi i skems financiare pr mbrojtjen e shtresave t varfra nga rritja e mimeve, mund t ndikoj negativisht n vullnetshmrin e pagimit te detyrimeve, duke e
t vshtir ushtrimin e forcs ligjore mbi nj pjes jo t vogl t popullsis. Po kshtu, viti 2008 ka rndsi t veant pr reformat e sektorit t energjis dhe t privatizimit t KESH-it n veanti. do vones gjat vitit 2008, i bn m t vshtira reformat apo privatizimin. Ndrsa viti elektoral 2009 rrezikon t`i vonoj reformat apo t vonoj apo spostoj pr pas zgjedhjeve privatizimine KESH-it.
Me zgjedhjet parlamentare zinxhiri i vonesave zgjatet duke krijuar nj vones e cila mund t jet jo m pak se nj vit, duke e
krizn e energjis akoma m t rnd dhe m t shtrenjt.
Viti i ri sapo ka filluar, rreshjet e shirave nuk mungojn, por shum shpejt do t kuptohet se jan t pamjaftueshme pr t justifikuar paqartsit, mungesn e vullnetit dhe vonesat e tejzgjatura, pr reformat e domosdoshme n sektorin e energjis.
* Prof. Ass Dr. i Shkencave Ekonomike
arben.malaj@gmail.com
Reagimi i kryeministrit pr t mos deklaruar t falimentuar KESH-in sepse cenohet privatizimi i tij,tregon se qeveria jo vetem sht e paqart, por edhe e pa sigurt n sfidat q ka kjo kompani. Kostot ekonomike dhe buxhetore t ksaj krize jan n rritje. N kushtet e rritjes s konsiderueshme t mimeve t karburanteve n tregun botror, impaktet negative t mungess s energjis mund t jen akoma m t rnda.
Institucionet ndrkombtare si FMN dhe Banka Botrore theksojn si mundsi zgjidhjeje privatizimin e shprndarjes s energjis. Disa momente t sfids s privatizimit duhet t jen pjes e nj debati m t plot dhe profesional. Reformat e domosdoshme n sektorin e energjis dhe strategjit afatgjata do t duhet t ken oponenc t plot pse jo edhe mirkuptim t forcave kryesore politike. T gjitha privatizimet e deklaruara deri tani kan dshtuar, kt fat mund t ket edhe privatizimi i KESH-it.
Te eksperienca jo pozitive e rotacionit t vitit 2005, ku qeveria e re bllokoi disa projekte n fushn e energjis, ku prioritetet dhe detyrimet e strategjis afatgjat nuk u vazhduan, ku ndryshimet n stafin menaxhues t KESH-it prfshin nivelet m t larta deri tek punonjsi m i thjesht, gjenden disa nga arsyet e prkeqsimit t krizs s energjis. Privatizimi i shprndarjes s energjis nuk duhet konsideruar zgjidhja magjike e problemeve t mprehta dhe me kosto t shtrenjta t krizs s energjis.
Spontaniteti n vizionin dhe strategjin e energjis, intereferenca politike n manaxhimin e KESH, nepotizmi i rritur n strukturat menaxhuese t KESH, mungesa e funksionimit t shtetit ligjor, rritja e pjess s pa paguar, problematika me reformn administrative, jan disa nga faktort q duht t prmirsohen prpara privatizmit, jo thjesht pr t rritur interesin pr privatizimin, por pr t ulur edhe vshtirsit e transferueshme n kompanin e privatizuar, duke shkurtuar kostot dhe kohn e ristrukturimit te saj.
Eksperienca, dshtimi gjenden si n tranzicionin shqiptar me projektin-pilot t privatizimit t degve t shprndarjes s energjis n Vlor, Shkodr Elbasan, ashtu edhe n disa vende t tjera. Mungesa e autoritetit dhe kompetencs profesionale t Entit Rregullator t Energjis, mund ta rris riskun q kostot e keq manaxhimit edhe pas privatizimit t`i ngarkohen biznesit dhe konsumatorit shqiptar. Aq m tepr q n kt rast edhe pas privatizimit do t kemi t bjm me nj pozitit monopol.
Mos qartsimi i skems financiare pr mbrojtjen e shtresave t varfra nga rritja e mimeve, mund t ndikoj negativisht n vullnetshmrin e pagimit te detyrimeve, duke e
t vshtir ushtrimin e forcs ligjore mbi nj pjes jo t vogl t popullsis. Po kshtu, viti 2008 ka rndsi t veant pr reformat e sektorit t energjis dhe t privatizimit t KESH-it n veanti. do vones gjat vitit 2008, i bn m t vshtira reformat apo privatizimin. Ndrsa viti elektoral 2009 rrezikon t`i vonoj reformat apo t vonoj apo spostoj pr pas zgjedhjeve privatizimine KESH-it.
Me zgjedhjet parlamentare zinxhiri i vonesave zgjatet duke krijuar nj vones e cila mund t jet jo m pak se nj vit, duke e
krizn e energjis akoma m t rnd dhe m t shtrenjt.
Viti i ri sapo ka filluar, rreshjet e shirave nuk mungojn, por shum shpejt do t kuptohet se jan t pamjaftueshme pr t justifikuar paqartsit, mungesn e vullnetit dhe vonesat e tejzgjatura, pr reformat e domosdoshme n sektorin e energjis.
* Prof. Ass Dr. i Shkencave Ekonomike
arben.malaj@gmail.com