Nje histori krijuese e tranzicionit ekonomik
Nga Aleksander Meksi
Profesor Anastas Angjeli sapo i ka ofruar publikut shqiptar dhe te huaj monografine Tranzicioni dhe liria ekonomike ne Shqiperi botuar ne gjuhen angleze.
Ky liber me shume vlera perben nje analize profesionale mbeshtetur ne realitetin shqiptar ate te procesit te tranzicionit ekonomik dhe te progresit te lirise ekonomike te deritanishem te Shqiperise. Pervoja e pasur personale e autorit eshte bashkuar me njohurite e tij te thella teorike e shkencore mbi tiparet dhe modelet e zhvillimit. Pervoja njohurite dhe perkushtimi e bejne kontributin e prof. Angjelit nje material te vyer. Libri mbulon nje periudhe kohe te gjate gati dy dekada dhe nje tematike zhvillimesh shume te gjera qe i kapercejne ne disa raste kufijte e ekonomise dhe i nderlidhin ato me kontekstin e zhvillimeve politike dhe shoqerore te vendit. Megjithate libri ka vendosur ne fokus procesin e reformimit dhe konsolidimit te ekonomise se tregut ne Shqiperi zhvillimet ne sektore jetesore te ekonomise sfidat sukseset por edhe problemet dhe deshtimet e sistemit te ri ekonomik.
Vlera shkencore dhe praktike e ketij libri si dhe ajo historike dhe didaktike vijne si rrjedhoje e nje mbulimi kronologjik dhe problemor te zhvillimeve ekonomike dhe sociale te Shqiperise ne periudhen e tranzicionit. Analiza konkrete ekonomike e ngjarjeve te dhenat shkencore dhe statistike te shnderrimeve multidimensionale ekonomike paraqesin nje tablo te qarte te karakteristikave baze te ekonomise shqiptare te sotme. Pikerisht mbeshtetja ne ate qe ka ndodhur te dhene me procese dhe shifra e dallon kete monografi nga studimet e derisotme te studiuesve vendas dhe te huaj qe ne themel te paraqitjeve te tyre kane dukurite siperfaqesore apo paragjykime politike te pashoqeruara me shifra e ndodhite reale.
Duke analizuar fazat e zhvillimit te ekonomise shqiptare nga ekonomia e centralizuar komuniste ne ate te tregut dhe duke perpunuar statistikat ekonomike dhe financiare nder vite ky liber ofron nje krahasim te ekonomise vendase me ekonomite e vendeve fqinje qe kane qene pjese e te njejtave zhvillime dhe te njejtit proces tranzicioni me Shqiperine. Transformimi i marredhenieve te prones reforma strukturore e procesit te privatizimit liberalizimi i cmimeve dhe tregtise zhvillimi i sektorit privat krijimi dhe zhvillimi i sistemit te ri financiar-bankar si dhe zbatimi i politikave monetare dhe fiskale jane te para si te lidhura ngushte me nivelin e lirise ekonomike ne Shqiperi.
Eumlshte hera e pare qe nje autor shqiptar e sheh te nevojshme te analizoje dhe te publikoje nje analize specifike mbi faktoret qe matin dhe ndikojne lirine ekonomike ne pergjithesi. Profesor Angjeli shkon edhe me tej dhe keto koncepte i aplikon mbi situaten ne Shqiperi duke shfaqur nje lidhje te ngushte midis trendit te Indeksit te Lirise Ekonomike dhe zhvillimet e tranzicionit shqiptar. Kjo e shoqeruar edhe me nje interpretim shume pragmatik te te dhenave si dhe te vleresimeve personale mbi transformimet me te rendesishme ekonomike te Shqiperise e bejne kete liber analizen ekonomike me te vyer ne periudhen postkomuniste. Shpresojme se kjo monografi do te jete nje nxitje per kerkimet shkencore dhe mendimin ekonomik shqiptar.
Autori verteton edhe nje here se eshte nje njohes i mire i realitetit ekonomik te tranzicionit si dhe te progresit te lirise ekonomike ne vend. Pervec kontributit te vazhdueshem dhe punes si minister i Financave Ekonomise Punes dhe mbajtes i posteve te tjera te rendesishme zyrtare prof. Angjeli shton inputin e tij ekonomik duke i ofruar lexuesit kete liber i cili sigurisht qe nuk eshte libri i tij i pare por qe sigurisht nuk do te jete as i fundit ne rrugen e gjate te tranzicionit shqiptar.
Libri i prof. Angjelit vjen ne kohen e duhur. Ai ploteson nje boshllek te ndjeshem ne mendimin ekonomik te kohes sone dhe te informacionit per keto zhvillime brenda e sidomos jashte vendit. Duhet te themi se debati politik i mbarsur me mllefe ne Shqiperi ka erresuar shpesh edhe menjanuar ose mbytur debatin shkencor dhe profesional. Kete fat ka pasur edhe debati per ceshtje te ekonomise. Mund te them ndoshta dikush mund edhe te me korrigjoje se debati shkencor ekonomik ne Shqiperi ka mbetur prapa zhvillimeve ekonomike. Kjo jo se ne Shqiperi mungojne ekspertet dhe profesionistet. Por per shkak se mungon klima per zhvillimin e debatit dhe konteksti i zhvillimit te tij. As masivizimi i universiteteve private ne te cilin prof. Angjeli ka meriten e tij me krijimin dhe drejtimin e Universitetit Mesdhetar te Shqiperise nuk e ka permiresuar dukshem klimen dhe burimet per kerkimin dhe debatin shkencor ne Shqiperi. Interesi dhe ambiciet nuk po mbeshteten sa duhet me burime financiare e njerezore te nevojshme per kerkimin shkencor. Prandaj debati dhe kerkimi jane ende prapa pritshmerive te shoqerise kur ato duhej ta paraprinin. Ky liber ben thirrje per me shume sensibilitet ne nxitjen e botimeve kerkimeve dhe analizave strategjike ne mbeshtetje te zhvillimit te Shqiperise.
Gjithashtu prof. Angjeli nje vemendje te vecante i ka kushtuar zhvillimeve ekonomike ne kushtet e krizes se fundit globale dhe vecanerisht te vendeve te Eurozones dhe ndikimit te saj ne ekonomine shqiptare. Sic eshte e njohur po behen disa vite qe ekonomia europiane dhe boterore po perjeton nje nga krizat me te renda ekonomike dhe financiare ne histori. Kjo krize ka prekur dhe ndikuar rritjen ekonomike ne mjaft vende e rajone te botes se zhvilluar duke sfiduar jo vetem politikeberesit e ekonomise dhe te politikes europiane dhe boterore por madje edhe ekspertet dhe strateget e zhvillimit ekonomik. Recesioni ne te cilin hyne dhe mund te rihyjne shume ekonomi te zhvilluara ka ngritur pikepyetje te medha qe lidhen me fatin e kooperimit ekonomik nderkombetar impaktet pasojat dhe te ardhmen e procesit te globalizimit garancine e zhvillimit te qendrueshem prosperitetin e vendeve te prekura stabilitetin e tyre ekonomik dhe politik. Ne disa raste pasojat e krizes po sfidojne edhe vete ekonomine e tregut te lire dhe aftesite e saj per te perballuar dhe rikuperuar pasojat e krizave dhe recesioneve duke bere thirrje per ndryshime verifikime dhe riprogramime te perparesive dhe dinamikave te zhvillimit te ekonomive. Ne menyre vezhguese kronologjike shkencore dhe interpretuese ne kete botim gjejme opinionin e autorit per nje sere dilemash qe jane sot ne qender te debatit si
o A eshte kriza nje krize thjesht financiare
o A eshte kriza vetem nje krize e BE-se dhe SHBA-se
o A eshte kriza nje krize vetem e botes dhe ekonomive te zhvilluara
o A eshte kriza pasoje e avancimit dhe entuziazmit me te cilen shumica e vendeve dhe ekonomive po perjetojne procesin e globalizimit
o A eshte kriza vetem nje krize e borxheve
o A eshte kriza nje krize vetem e EURO-s dhe e Eurozones Pra a do te dorezohet Euro
o A eshte kjo krize e ngjashme me recesionet e tjera qe ka provuar bota
o A eshte prekur ekonomia jone nga kriza dhe ne cfare drejtimesh
o Cfare duhet te konsiderojme me mire ne ekonomine tone nga kriza e Eurozones vecanerisht nga tronditjet ne Greqi dhe Itali Cilat jane mesimet qe duhet te nxjerre ekonomia jone nga kjo krize
o A jane ritmet e rritjes ekonomike dhe parashikimet optimiste te bazuara te argumentuara dhe realiste dhe cilat duhet te pranojme si reale
o A po ecim me ritmet e duhura drejt proceseve integruese dhe globalizuese
o A konstatohet nje korrelacion midis rritjes ekonomike dhe permiresimit te cilesise se jetes se popullsise
o A eshte modeli i zhvillimit ekonomik modeli i duhur per Shqiperine Apo Shqiperia ndodhet ne kete stad zhvillimi perpara nevojes per nje strukturim te ri te ekonomise se saj
Duke lexuar kete liber te vyer cdo ekspert dhe profesionist por edhe nje lexues i thjeshte mund te ndertoje lehtesisht nje paralele midis asaj qe ka ndodhur me ekonomine shqiptare dhe atyre qe lexon ne kete liber. Nje histori realiste dhe krijuese e tranzicionit ekonomik ja si mund te vleresohet ndryshe ky liber i domosdoshem.
Marre nga gazeta Shqip
Profesor Anastas Angjeli sapo i ka ofruar publikut shqiptar dhe te huaj monografine Tranzicioni dhe liria ekonomike ne Shqiperi botuar ne gjuhen angleze.
Ky liber me shume vlera perben nje analize profesionale mbeshtetur ne realitetin shqiptar ate te procesit te tranzicionit ekonomik dhe te progresit te lirise ekonomike te deritanishem te Shqiperise. Pervoja e pasur personale e autorit eshte bashkuar me njohurite e tij te thella teorike e shkencore mbi tiparet dhe modelet e zhvillimit. Pervoja njohurite dhe perkushtimi e bejne kontributin e prof. Angjelit nje material te vyer. Libri mbulon nje periudhe kohe te gjate gati dy dekada dhe nje tematike zhvillimesh shume te gjera qe i kapercejne ne disa raste kufijte e ekonomise dhe i nderlidhin ato me kontekstin e zhvillimeve politike dhe shoqerore te vendit. Megjithate libri ka vendosur ne fokus procesin e reformimit dhe konsolidimit te ekonomise se tregut ne Shqiperi zhvillimet ne sektore jetesore te ekonomise sfidat sukseset por edhe problemet dhe deshtimet e sistemit te ri ekonomik.
Vlera shkencore dhe praktike e ketij libri si dhe ajo historike dhe didaktike vijne si rrjedhoje e nje mbulimi kronologjik dhe problemor te zhvillimeve ekonomike dhe sociale te Shqiperise ne periudhen e tranzicionit. Analiza konkrete ekonomike e ngjarjeve te dhenat shkencore dhe statistike te shnderrimeve multidimensionale ekonomike paraqesin nje tablo te qarte te karakteristikave baze te ekonomise shqiptare te sotme. Pikerisht mbeshtetja ne ate qe ka ndodhur te dhene me procese dhe shifra e dallon kete monografi nga studimet e derisotme te studiuesve vendas dhe te huaj qe ne themel te paraqitjeve te tyre kane dukurite siperfaqesore apo paragjykime politike te pashoqeruara me shifra e ndodhite reale.
Duke analizuar fazat e zhvillimit te ekonomise shqiptare nga ekonomia e centralizuar komuniste ne ate te tregut dhe duke perpunuar statistikat ekonomike dhe financiare nder vite ky liber ofron nje krahasim te ekonomise vendase me ekonomite e vendeve fqinje qe kane qene pjese e te njejtave zhvillime dhe te njejtit proces tranzicioni me Shqiperine. Transformimi i marredhenieve te prones reforma strukturore e procesit te privatizimit liberalizimi i cmimeve dhe tregtise zhvillimi i sektorit privat krijimi dhe zhvillimi i sistemit te ri financiar-bankar si dhe zbatimi i politikave monetare dhe fiskale jane te para si te lidhura ngushte me nivelin e lirise ekonomike ne Shqiperi.
Eumlshte hera e pare qe nje autor shqiptar e sheh te nevojshme te analizoje dhe te publikoje nje analize specifike mbi faktoret qe matin dhe ndikojne lirine ekonomike ne pergjithesi. Profesor Angjeli shkon edhe me tej dhe keto koncepte i aplikon mbi situaten ne Shqiperi duke shfaqur nje lidhje te ngushte midis trendit te Indeksit te Lirise Ekonomike dhe zhvillimet e tranzicionit shqiptar. Kjo e shoqeruar edhe me nje interpretim shume pragmatik te te dhenave si dhe te vleresimeve personale mbi transformimet me te rendesishme ekonomike te Shqiperise e bejne kete liber analizen ekonomike me te vyer ne periudhen postkomuniste. Shpresojme se kjo monografi do te jete nje nxitje per kerkimet shkencore dhe mendimin ekonomik shqiptar.
Autori verteton edhe nje here se eshte nje njohes i mire i realitetit ekonomik te tranzicionit si dhe te progresit te lirise ekonomike ne vend. Pervec kontributit te vazhdueshem dhe punes si minister i Financave Ekonomise Punes dhe mbajtes i posteve te tjera te rendesishme zyrtare prof. Angjeli shton inputin e tij ekonomik duke i ofruar lexuesit kete liber i cili sigurisht qe nuk eshte libri i tij i pare por qe sigurisht nuk do te jete as i fundit ne rrugen e gjate te tranzicionit shqiptar.
Libri i prof. Angjelit vjen ne kohen e duhur. Ai ploteson nje boshllek te ndjeshem ne mendimin ekonomik te kohes sone dhe te informacionit per keto zhvillime brenda e sidomos jashte vendit. Duhet te themi se debati politik i mbarsur me mllefe ne Shqiperi ka erresuar shpesh edhe menjanuar ose mbytur debatin shkencor dhe profesional. Kete fat ka pasur edhe debati per ceshtje te ekonomise. Mund te them ndoshta dikush mund edhe te me korrigjoje se debati shkencor ekonomik ne Shqiperi ka mbetur prapa zhvillimeve ekonomike. Kjo jo se ne Shqiperi mungojne ekspertet dhe profesionistet. Por per shkak se mungon klima per zhvillimin e debatit dhe konteksti i zhvillimit te tij. As masivizimi i universiteteve private ne te cilin prof. Angjeli ka meriten e tij me krijimin dhe drejtimin e Universitetit Mesdhetar te Shqiperise nuk e ka permiresuar dukshem klimen dhe burimet per kerkimin dhe debatin shkencor ne Shqiperi. Interesi dhe ambiciet nuk po mbeshteten sa duhet me burime financiare e njerezore te nevojshme per kerkimin shkencor. Prandaj debati dhe kerkimi jane ende prapa pritshmerive te shoqerise kur ato duhej ta paraprinin. Ky liber ben thirrje per me shume sensibilitet ne nxitjen e botimeve kerkimeve dhe analizave strategjike ne mbeshtetje te zhvillimit te Shqiperise.
Gjithashtu prof. Angjeli nje vemendje te vecante i ka kushtuar zhvillimeve ekonomike ne kushtet e krizes se fundit globale dhe vecanerisht te vendeve te Eurozones dhe ndikimit te saj ne ekonomine shqiptare. Sic eshte e njohur po behen disa vite qe ekonomia europiane dhe boterore po perjeton nje nga krizat me te renda ekonomike dhe financiare ne histori. Kjo krize ka prekur dhe ndikuar rritjen ekonomike ne mjaft vende e rajone te botes se zhvilluar duke sfiduar jo vetem politikeberesit e ekonomise dhe te politikes europiane dhe boterore por madje edhe ekspertet dhe strateget e zhvillimit ekonomik. Recesioni ne te cilin hyne dhe mund te rihyjne shume ekonomi te zhvilluara ka ngritur pikepyetje te medha qe lidhen me fatin e kooperimit ekonomik nderkombetar impaktet pasojat dhe te ardhmen e procesit te globalizimit garancine e zhvillimit te qendrueshem prosperitetin e vendeve te prekura stabilitetin e tyre ekonomik dhe politik. Ne disa raste pasojat e krizes po sfidojne edhe vete ekonomine e tregut te lire dhe aftesite e saj per te perballuar dhe rikuperuar pasojat e krizave dhe recesioneve duke bere thirrje per ndryshime verifikime dhe riprogramime te perparesive dhe dinamikave te zhvillimit te ekonomive. Ne menyre vezhguese kronologjike shkencore dhe interpretuese ne kete botim gjejme opinionin e autorit per nje sere dilemash qe jane sot ne qender te debatit si
o A eshte kriza nje krize thjesht financiare
o A eshte kriza vetem nje krize e BE-se dhe SHBA-se
o A eshte kriza nje krize vetem e botes dhe ekonomive te zhvilluara
o A eshte kriza pasoje e avancimit dhe entuziazmit me te cilen shumica e vendeve dhe ekonomive po perjetojne procesin e globalizimit
o A eshte kriza vetem nje krize e borxheve
o A eshte kriza nje krize vetem e EURO-s dhe e Eurozones Pra a do te dorezohet Euro
o A eshte kjo krize e ngjashme me recesionet e tjera qe ka provuar bota
o A eshte prekur ekonomia jone nga kriza dhe ne cfare drejtimesh
o Cfare duhet te konsiderojme me mire ne ekonomine tone nga kriza e Eurozones vecanerisht nga tronditjet ne Greqi dhe Itali Cilat jane mesimet qe duhet te nxjerre ekonomia jone nga kjo krize
o A jane ritmet e rritjes ekonomike dhe parashikimet optimiste te bazuara te argumentuara dhe realiste dhe cilat duhet te pranojme si reale
o A po ecim me ritmet e duhura drejt proceseve integruese dhe globalizuese
o A konstatohet nje korrelacion midis rritjes ekonomike dhe permiresimit te cilesise se jetes se popullsise
o A eshte modeli i zhvillimit ekonomik modeli i duhur per Shqiperine Apo Shqiperia ndodhet ne kete stad zhvillimi perpara nevojes per nje strukturim te ri te ekonomise se saj
Duke lexuar kete liber te vyer cdo ekspert dhe profesionist por edhe nje lexues i thjeshte mund te ndertoje lehtesisht nje paralele midis asaj qe ka ndodhur me ekonomine shqiptare dhe atyre qe lexon ne kete liber. Nje histori realiste dhe krijuese e tranzicionit ekonomik ja si mund te vleresohet ndryshe ky liber i domosdoshem.
Marre nga gazeta Shqip