OSBE/ODIHR çertifikon fituesit e 8 majit

ODIHR, Organizata e njohur ndërkombëtarisht për vlerësimin e proceseve zgjedhore, në raportin e vet të posaçëm, i ka klasifikuar zgjedhjet vendore të 8 majit si më të mirat e mbajtura në Shqipëri, si transparente e konkurruese, por të mbajtura ende nën frymën e polarizimit të skajshëm. Problematika e zgjedhjeve ka ardhur nga bllokimi i reformës gjatë dy viteve të fundit dhe rekomandohet nisja e menjëhershme e përgatitjeve për ndryshimin e Kodit Zgjedhor dhe hartimin e ligjit të veçantë për numërimin e votave të hedhura në kutitë e gabuara

Misioni i OSBE/ODIHR, publikoi dje raportin përfundimtar të zgjedhjeve vendore të 8 majit 2011. Në këtë raport, ky Mision thekson se zgjedhjet vendore të 8 majit u vlerësuan për përputhshmërinë e tyre me kushtet dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike si dhe me legjislacionin kombëtar.
“Këto zgjedhje ishin kompetitive dhe transparente. Zgjedhjet lokale të 8 majit u zhvilluan në një mjedis politik që shndërrua në një krizë pas demonstratës antiqeveritare më 21 janar të 2011. Kodi Zgjedhor nuk e rregullon vlefshmërinë e fletëve të votimit të hedhura në kutinë e gabuar. Kodi Zgjedhor nuk përmend në mënyrë eksplicite se këto fletë votimi të hedhura në kuti të gabuara janë të pavlefshme, por as nuk parashikon ndonjë procedurë për numërimin e fletëve të votimit te pavlefshme dhe për përfshirjen e tyre në rezultatet. Ky hendek çoi në polemika të konsiderueshme dhe një zgjatje të apelimeve në zgjedhjet për kryetar bashkisë të Tiranës”, thuhet në thelb të raportit final të raportit të OSBE/ODIHR-it.
Raporti vëren se, ashtu si në zgjedhjet e mëparshme, dy partitë e mëdha nuk përmbushën detyrat e tyre në mënyrë të përgjegjshme, gjë që ndikoi negativisht në administrimin e zgjedhjeve.  Në raport, vlerësohet se votimi ishte i mirë në shumicën e 384 njësive të qeverisjes vendore. Probleme pati në rreth 10 për qind të tyre. Raporti nuk lë pa përmendur stërzgjatjen e procesit të numërimit në disa qendra votimi.
Në këtë pikë raporti i misionit të vëzhguesve të drejtuar nga amerikani Jonathan Stonestreet vëren se Kodi Zgjedhor nuk ka procedurë për votat në kutitë e gabuara, ndërsa rekomandon që për zgjedhjet e ardhshme, një procedurë e till;ë të parashikohet me ndryshime në Kodin Zgjedhor.
Raporti i OSBE/ODIHR-it thekson se si Komisioni Qendror i Zgjedhjeve edhe KZAZ-të nuk respektuan Kodin Zgjedhor, duke e tejzgjatur procesin zgjedhor, me vonesa të panevojshme.

Përmbledhje
Pas një ftese nga Misioni i Përhershëm i Republikës së Shqipërisë në Organizatën për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) për të vëzhguar 8 maj 2011 Zgjedhjet e pushtetit vendor, Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (OSBE/ODIHR) vendosi një Mision Vëzhgimi të Zgjedhjeve (MVZ) në Republikën e Shqipërisë. Zgjedhjet u vlerësuan për përputhshmërinë e tyre me angazhimet e OSBE dhe standardet e tjera ndërkombëtare për zgjedhje demokratike, si dhe me legjislacionin kombëtar...
Zgjedhjet e qeverisjes vendore u zhvilluan në një mjedis politik që ishte sjellë në një pikë krize, pas përleshjeve të dhunshme mes demonstruesve anti-qeveritare dhe policisë më 21 janar 2011, ku rezultuan katër të vdekur. Ndërkohë që zgjedhjet ishin konkurruese dhe transparente, ato ishin shumë të polarizuar, dhe mes një frymë mosbesimi ndërmjet partive politike në qeveri dhe opozitë...
Ditën e zgjedhjeve, votimi vazhdoi relativisht mirë në shumicën e 384 njësive të qeverisjes vendore, por megjithatë ka pasur probleme të konsiderueshme në rreth 10 për qind të qendrave të votimit në zbatimin e kërkesave ligjore. Këto përfshinin respektimin e fshehtësisë së votës dhe masat zbatuese për integritetin zgjedhore. Ndërsa procesi i numërimit u vlerësua pozitivisht në përgjithësi, ai ishte shumë i gjatë dhe në disa vende u shënua nga vonesat e panevojshme dhe ndërhyrje nga partitë politike.
Shumë e diskutueshme ishin pas zgjedhjeve veprimet e ndërmarra nga KQZ-ja në lidhje me përcaktimin e rezultateve të garës për kryetar të bashkisë së Tiranës, të cilat edhe pse u pranuan pjesërisht nga Kolegji Zgjedhor, dëmtuan besimin e KQZ-së si një organ i paanshëm dhe i pavarur.

Korniza ligjore dhe sistemi zgjedhor
Zgjedhjet lokale të vitit 2011 u zhvilluan sipas një kuadri ligjor kryesisht të përbërë nga Kushtetuta dhe Kodi Zgjedhor. Dispozitat e përcaktuara nga Kodi Zgjedhor janë mbështetur dhe zbatuar nga vendimet dhe udhëzimet e KQZ-së. Legjislacioni tjetër në fuqi përfshinë Ligjin për Pushtetit Lokal, Ligji për Partitë Politike, Ligji për Grumbullimet, si dhe dispozitat e Kodit të Procedurës Civile, Kodit të Procedurave Administrative dhe Kodit Penal.
Kodi Zgjedhor është produkt i reformave zgjedhore nisur pas zgjedhjeve lokale të vitit 2007 dhe është hartuar dhe mbështetur nga të dy partitë, PD dhe PS-së...
Kodi Zgjedhor nuk e rregullon vlefshmërinë e fletëve të votimit të hedhura në kutinë e gabuar. Kodi Zgjedhor në mënyrë eksplicite nuk e parashikon që fletët e tilla të votimit nuk janë të vlefshme, as nuk parashikon ndonjë procedurë për numërimin e këtyre fletëve të votimit dhe për përfshirjen e tyre në rezultatet. Ky hendek çoi në polemika të konsiderueshme dhe një zgjatje të apelimeve në zgjedhjet për kryetar bashkie të Tiranës.

Fushata
Periudha e fushatës zyrtare filloi më 8 prill, edhe pse partitë në mënyrë aktive e kishin filluar këtë fushatë më herët. Të gjithë garuesit kanë qenë përgjithësisht në gjendje për të bërë fushatë në të gjithë vendin. Liderët e partive mbajtën mitingje në të gjithë Shqipërinë, së bashku me kandidatët lokal. Zyrat e fushatës u hapën në pjesën më të madhe të vendit, dhe fushata u organizua në një shkallë të gjerë, duke përfshirë takime me grupe të vogla të votuesve, si edhe derë më derë...
Zyrtarët e shtetit, veçanërisht Presidentin dhe Kryeministri, bënë thirrje të përsëritura për një fushatë të qetë dhe paqësore.

Media
Një gamë të gjerë e mediave operojnë në Shqipëri, pavarësisht nga një treg i kufizuar i reklamave. Sipas të dhënave zyrtare, ka tre televizione me mbulim kombëtar (transmetuesi publik TVSH, TV Klan dhe Top Channel), 75 stacione televizive lokale dhe 70 TV kabllor. Tre stacione radioje transmetojnë në nivel kombëtar, dhe stacione të shumta radio operojnë në nivel lokal.
Televizioni dhe radio janë burimet kryesore të informacionit. Ka rreth 30 gazeta kryesore dhe revista kryesore.
Pluraliteti dhe llojllojshmëria e mediave lejoi votuesit të zgjedhin nga një sërë pikëpamjesh në këto zgjedhje. Megjithatë, të dyja mediat dhe elektronike dhe të shkruara ishin të ndara sipas linjave politike, duke minuar pavarësinë e tyre.
Kushtetuta garanton lirinë e shprehjes dhe lirinë e mediave, dhe në mënyrë eksplicite ndalon censurën...
Më 28 mars, KQZ-ja themeloi Bordin e Monitorimit të Medias (BMM), organ këshillues përgjegjës për monitorimin e mediave dhe përputhshmërisë me Kodin Zgjedhor. BMM monitoroi 62 kanale televizive dhe 2 stacione radio, dhe paraqiti gjetjet dhe propozimet e saj në KQZ një herë në javë.
Gjetjet e monitorimit të mediave nga OSBE/ODIHR tregojnë se mediat ofruan mbulim të gjerë të zgjedhjeve në llojet e ndryshme të programit të tyre. Mediat e monitoruara nga OSBE/ODIHR-it ishin të përkushtuar më shumë në mbulimin e lajmeve për të dy partive të mëdha politike, PD dhe PS, duke i dhënë një mesatare prej vetëm 11 për qind për të gjitha partitë e tjera

Votimi
Në ditën e zgjedhjeve, OSBE/ODIHR-i dhe delegacioni i Kongresit vëzhguar hapjen, mbylljen e votimit dhe procedurat në një total prej mbi 1.000 QV në të gjithë vendin. Transparencën e procedimeve në ditën e zgjedhjeve u vlerësua pozitivisht në përgjithësi, por procesi u vlerësua edhe si u cenuar nga problemet procedurale dhe çrregullimet në një numër të konsiderueshëm të QV. Dita e zgjedhjeve ishte relativisht e qetë në krahasim me periudhën e fushatës, me disa incidente të dhunshme të raportuara...
Procesi i votimit u vlerësua pozitivisht nga vëzhguesit në 90 për qind të më shumë se 1.000 QV vizituar gjatë ditës. Vlerësimi negativ në 10 për qind të QV, ishte kryesisht për shkak të problemeve procedurale, por ishte, megjithatë, një shifër e lartë. Vlerësimi i vëzhguesve të ndryshme në rajon e Tiranës e vlerësuan më pozitivisht procesin e votimit (94 për qind).
Numërimin e votave në 66 VNV ishte shumë i gjatë. Sipas Kodit Zgjedhor, duhet të kishte përfunduar në orën 17:00 të ditës në vijim. Ky afat u konsiderua nga të gjithë bashkëbiseduesit realist dhe asnjë VNV nuk e përfundoi numërimin në kohë...
Në shumicën e VNV, numërimin e fletëve të votimit vazhdoi në mënyrë transparente në përgjithësi, edhe pse me një ritëm të ngadalshëm... Procesi i numërimit u prek nga një nivel i lartë i mosbesimit në mesin e partive politike, gjë që çoi në mosmarrëveshjet, vonesa dhe pengesa në disa VNV.

Ankesat
Subjektet zgjedhore mund të ankohet për tabelat e rezultateve të miratuara nga KZAZ-të në KQZ brenda tri ditëve... Subjektet zgjedhore mund të kërkojnë pavlefshmërinë e zgjedhjeve në QV të veçanta brenda tri ditëve nga nxjerrja e rezultateve. KQZ-ja duhet të arrijë një vendim mbi ankesat me shumicë të kualifikuar brenda dhjetë ditëve. Vendimet e KQZ-së mund të apelohet në Kolegjin Zgjedhor brenda pesë ditëve.
Në periudhën pas-zgjedhore 108 ankesa u paraqitën në KQZ për rezultatet në komunat dhe bashkitë në të gjithë vendin, duke përfshirë pesë ankesa kontestuan rezultatin e garës për kryetar bashkie Tiranës... KQZ-ja shqyrtoi 86 ankesa, ndërsa pjesa tjetër u hodh poshtë, ose për arsye procedurale, ose për tërhiqje nga paditësit.
Kolegji Zgjedhor ka marrë rreth 56 apelimet paszgjedhore. Shumica e tyre ishin kërkesa për pavlefshmërinë e rezultateve në QV dhe kërkesa për rinumërim, dhe pjesa tjetër ishin ankesa ndaj vendimeve të KQZ-së për shpërndarjen e mandateve.
Në përgjithësi, gjykimi i ankimeve në Kolegjin Zgjedhor në periudhën pas-zgjedhore paraqiti një tablo të ndryshueshme...

Numërimi dhe vlerësimi i votave në Tiranë

“Kodi zgjedhor të ndryshojë për të trajtuar vlefshmërinë e votave në kutinë e gabuar”

Raporti vëren se Kodi Zgjedhor nuk e rregullon drejtpërdrejt vlefshmërinë e fletëve të votimit të cilat gjenden në një kuti votimi të ndryshme nga ajo që korrespondon me llojin e zgjedhjeve për këtë votim. Kodi, as nuk ofron ndonjë procedurë për të trajtuar fletët e votimit që gjenden në kutitë e tjera...
Përpos kësaj, Misioni i rekomandon që “Kodi Zgjedhor duhet ndryshuar për të trajtuar vlefshmërinë e fletëve të votimit të hedhura në kutinë e votimit të gabuar, duke përfshirë edhe procedurat për fletët e tilla të votimit në tabelën e rezultateve, si dhe procedurat që duhet të ndiqen në rast të mospërputhjeve kur numri i votave të hedhura tejkalon numrin e nënshkrimeve në listën e zgjedhësve”.
Lidhure me procesin e numëirmit në Tiranë, raporti vëren se, “Qyteti i Tiranës është i ndarë në 11 bashki, secila prej tyre ka KZAZ dhe VNV e vet... Pas përfundimit të numërimit në VNV për kryetarin e Tiranës, rezultatet paraprake dhanë z. Rama (PS) 10 vota më shumë se z. Basha (PD) (respektivisht 124.623 dhe 124.613 vota). Z. Rama deklaroi fitoren, ndërkohë që z. Basha tha se ai do të presë rezultatet zyrtare nga KQZ-ja.
Ndërsa vazhdonte numërimi i kutive të votimit për zgjedhjet e njësive bashkiake të Tiranës, zyrtarët e PD-së bënë thirrje për votat për garën kryebashkiaku i Tiranës të gjendura kutitë e gabuara të llogariten si të vlefshme...  PS me forcë nuk u pajtua, duke thënë se fletët e votimit të gjetura në kutinë e gabuara të votimit kan qenë të konsideruara të pavlefshme në mënyrë sistematike... PS-ja i bëri thirrje KQZ-së për nxjerrjen e rezultatit për garën për kryetar bashkie, të përcaktuar nga tabelat e rezultateve të 11 VNV-ve...
Kodi Zgjedhor nuk e rregullon drejtpërdrejt vlefshmërinë e fletëve të votimit të cilat gjenden në një kuti votimi të ndryshme nga ajo që korrespondon me llojin e zgjedhjeve për këtë votim. Kodi, as nuk ofron ndonjë procedurë për të trajtuar fletët e votimit që gjenden në kutitë e tjera...
Kryetari i KQZ-së, propozoi një projekt-vendim sipas të cilit votat e hedhura në kutinë e gabuar në Tiranë do të konsiderohen të vlefshme dhe do të llogaritet nga KQZ-ja. Kjo procedurë do të ishte vetëm për fletët e votimit të gjetura në kutinë e gabuar e cila kishte qenë kontestuar në nivel VNV...
Më 18 maj, KQZ-ja filloi të hapë kutitë e votimit të përcaktuara në kërkesat KZAZ-së për të numëruar votat e gjetur për kryetarin e bashkisë së Tiranës... KQZ-ja filloi hapjen e kutive të votimit menjëherë pas votimit të vendimit "në parim"...
Më 23 maj, pasi procesi u përfundoi, KQZ-ja shpalli rezultatet zyrtare të garës për kryetar komune në Tiranë, me një avantazh prej 81 votash për zotin Basha (124.786 vota), mbi z. Rama (124.705 vota). Rezultatet e shpallur nga KQZ-ja për garën për kryetar bashkie Tiranës përmbante 870 vota më shumë...  PS e apeloi vendimin e KQZ-së mbi rezultatet e zgjedhjeve për kryetarë të bashkisë së Tiranës më 26 maj”.

REKOMANDIME
1. Palët duhet të tregojnë vullnet politik për zhvillimin e zgjedhjeve demokratike në përputhje me privilegjet e gjera që ata gëzojnë sipas ligjit në lidhje me zhvillimin e zgjedhjeve. Ato duhet të kryejë detyrat e tyre zgjedhore në një mënyrë të përgjegjshme për interesin e përgjithshëm të Shqipërisë...
2. Reforma zgjedhore duhet të ndërmerret përpara zgjedhjeve të ardhshme parlamentare. Diskutimi i reformës zgjedhore duhet të përfshijë jo vetëm partitë politike, por edhe Komisionin Qendror të Zgjedhjeve, autoritetet përkatëse shtetërore, si dhe grupet vendase vëzhguese.
3. Formula për përbërjen e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve mund të rishikohet në mënyrë që të rrisë besimin në pavarësinë e tij dhe në aplikimin e tij të paanshme të Kodit Zgjedhor.
4. Partitë politike duhet të jenë të detyruar të respektojnë afatet në procesin zgjedhor, veçanërisht në emërimin dhe trajnimin e anëtarëve të komisioneve zgjedhore. Kodi Zgjedhor duhet të përcaktojë masat që do të aplikohet kur afatet e tilla nuk janë përmbushur.
5. Afatet ligjore për regjistrimin e kandidatëve për zgjedhjet lokale duhet të jenë në një linjë me afatet e praktika, të tilla si shtypjen e fletëve të votimit dhe afatet e ankimit.
6. Kodi Zgjedhor duhet ndryshuar për të trajtuar vlefshmërinë e fletëve të votimit të hedhura në kutinë e votimit të gabuar, duke përfshirë edhe procedurat për fletët e tilla të votimit në tabelën e rezultateve, si dhe procedurat që duhet të ndiqen në rast të mospërputhjeve kur numri i votave të hedhura tejkalon numrin e nënshkrimeve në listën e zgjedhësve.
7. Duhet të merren masa për të forcuar pavarësinë e transmetuesit publik nga ndikimi i qeverisë dhe partive politike, me qëllim për të zbatuar plotësisht qëllimet e transmetuesit të shërbimit publik.
8. Organet shtetërore duhet të bëjnë përpjekje më efektive për të trajtuar problemin e votimit familjar. Kjo çështje duhet theksuar gjatë trajnimit të komisionerëve të KZAZ-ve dhe QV.
9. Konsideratë mund të jepet për të rritur shumën e gjobës për subjektet zgjedhore që nuk respektojnë kërkesat gjinore për listat e kandidatëve.
10. Kodi Zgjedhor duhet të ndryshohet në mënyrë që të përcaktojë qartë rolin e KZAZ-ve dhe KQZ-ja në lidhje me zgjedhjet vendore dhe këshillit komunal për Tiranën.
11. Kodi Zgjedhor duhet të ndryshohet në mënyrë që dispozitat për financimin publik të subjekteve zgjedhore të jenë përshtatur në mënyrë specifike për zgjedhjet lokale, si dhe parlamentare, dhe kështu që ato nuk do tu japin avantazh të padrejtë partive parlamentare.
12. Konsideratë mund të jepen për caktimin e KQZ-së në rolin për sigurinë se Kodi Zgjedhor është zbatuar në lidhje me alokimin e votuesve të QV, numrin maksimal të zgjedhësve për QV, dhe vendndodhjen e QV.
13. Konsideratë mund të jepet për të bërë, të detyrueshëm trajnimin e organizuar nga KQZ për të gjithë anëtarët e qendrës së votimit dhe të anëtarëve të Grupit të Numërimit.
14. Mundësia e partive politike për të zëvendësuar anëtarët e tyre në KZAZ, KQV-ve dhe grupeve të numërimit duhet të kufizohet në rrethana të veçanta.
15. KQZ-ja mund të konsiderojë vendosjen e një orar të punës për qendrat e numërimit të votave. Në konsideratë mund të jenë gjobat ndaj anëtarëve të ekipit të numërimit.
16. Kodi Zgjedhor duhet të specifikojë qartë afatin pas të cilit ndryshimet në regjistrimin e statusit qytetar nuk do të pasqyrohen në listat përfundimtare.
17. Për të rritur transparencën dhe saktësinë e listave të zgjedhësve, si dhe ndërtimin e përmirësimeve të listave të zgjedhësve reflektuar në këto zgjedhje, Ministria e Brendshme dhe autoriteteve lokale duhet të shtojë përpjekjet për të siguruar që të gjithë votuesit në listat e zgjedhësve kanë një kod të saktë adrese.
18. Autoritetet duhet të hetojë çdo pretendimet specifike për shtim votuesish në regjistrin civil dhe listat e zgjedhësve në kundërshtim me ligjin.
19. Përjashtimi i mbështetësve nga zgjedhësit dhe e atyre të partive politike parlamentare duhet të jenë njëlloj të vlefshme për një kandidat, i propozuar nga zgjedhësit, duke mbajtur një mandat në parlament, apo në një këshill lokal.
20. KQZ-ja duhet të japë burime të mjaftueshme për stafin për të kryer përgjegjësitë e veta për të mbikëqyrur zbatimin e rregullave të fushatës dhe të financimit të partive politike.
21. Kufizimet ligjore për reklama me pagesë në mediat transmetuese në bazë të përfaqësimit të partive në parlament duhet të ndryshohet. Koha e transmetimi duhet të garantohet në mënyrë të barabartë për të gjithë garuesit, dhe çdo kufij në kohën e transmetimit të paguar duhet të zbatohen në baza jo-diskriminuese.
22. Sqarime për mbulimin e zgjedhjeve nga media lokale, të tilla si ndarja e kohës për kandidatët, partitë politike, koalicionet, aktivitetet e qeverisë, duhet të trajtohet nga një udhëzim të plotë të KQZ-së lirohet para fillimit të periudhës së fushatës zyrtare.
23. Legjislacioni duhet të përcaktojë se si materiale të fushatës të përgatitur nga subjektet zgjedhore për transmetim, duhet të identifikohen. Reklamat politike duhet të jenë të dalluar qartë nga transmetimet e lajmeve dhe programe të tjera.
24. Sistemi për gjykimin e mosmarrëveshjeve zgjedhore duhet të rishikohet në mënyrë që të sigurojë garanci për zhdëmtim efektiv dhe për të sjellë sistemimin në përputhje me dispozitat kushtetuese dhe parimet e procesit të rregullt ligjor.
25. Përpjekjet për të siguruar pjesëmarrjen efektive të komuniteteve rome në jetën publike dhe politike, veçanërisht në zgjedhjet, mund të rritet.
26. KQZ-ja duhet rezultatet e hollësishme paraprake të qendrave të votimit, ti publikojë  nga në internet menjëherë, në mënyrë që të rrisë transparencën e procesit të rezultateve nxjerrjes së rezultateve.
27. Qendrat e numërimit të votave duhet të përcaktohen në mënyrë të tillë që vëzhguesit mund dhe të duhet të ndjekin të gjitha aspektet e numërimit të votave. Distanca në mes hapësira e rezervuar për vëzhguesit, tavolina numërimit, dhe takime KZAZ nuk duhet të jenë të tilla që vëzhgimi të bëhet i pamundur.