Pes paradokset e ndrhyrjes amerikane n Irak
Ku jemi tre vjet m von? Edhe n vet Irakun, nn regjimin e Saddam Hussein, mbretronte nj siguri absolute si n qytete ashtu dhe n fshatra. Nj Perndimor mundej t shtiste atje i vetm, ngado, n do or t dits apo nats. Paradoksalisht, Iraku i pushtuar nga forcat amerikane sht kthyer vendi m i rrezikshm i planetit pr tu vizituar nga nj Perndimor. Nn diktaturn baathiste, femrat nuk kishin frik t dilnin t pambuluara n rrug dhe pakica e krishter ishte e lir t praktikonte haptas fen e saj. Gjat nj pagzimi solemn mu n mes t Bagdadit n shkurt 2003, mund t dgjonim kmbanat t kumbonin fort dhe t'i shihnim familjet duke u fotografuar n shkallt e kishs. Kjo sken do t ishte sot thjesht e pamendueshme. Nj nga pasojat e vendimit pr t pushtuar Irakun, vendim i marr nga m haptas i krishteri ndr drejtuesit perndimor, sht paradoksalisht eksodi i pandalshm i bashksis s krishter irakiane, m e vjetra e Lindjes.
N ngutjen e tyre pr ta prmbysur regjimin baathist, ideologt neokonservator t Pentagonit nuk e kishin prgatitur vrtet pas-Sadamin. Ata mendonin q, duke qen se diktatura sht regjimi m i keq, gjrat do t shkonin detyrimisht m mir m pas. Por gaboheshin. Ka dhe m keq sesa diktatura : kjo sht anarkia. Dhe ka dhe m keq sesa anarkia : kjo sht lufta civile. Kjo e fundit, ndrmjet musliman shiit e sunit, ka filluar tashm. Pas atentatit (t mveshur ndaj ekstremistve sunit) kundr xhamis s art t Samaras" vendi i tret i shenjt i shiizmit" 22 shkurtin e kaluar, milict shiit jan lshuar n nj Saint-Barthélemy t vrtet kundr popullsive sunite n lindje t Bagdadit. Fakti q kto milic t ken patur mbshtetjen e heshtur t policis tregon q nuk mund t presim aspak nga shteti irakian q ai t ket n t ardhmen forc pr ta shuar zjarrin ndrfetar.
Prtej atentateve spektakolare, zhvillohet nj dhun ende m e rrezikshme n lagjet e prziera t kryeqytetit. Irakiant jetojn shpesh n stilin e familjes s zgjeruar. Pr q nj klan i tr t detyrohet pr t ln nj lagje, atij do t'i vritet njri prej antarve t familjes. Kjo dhun q nuk bie n sy ndrfetare bn m shum se njzet t vdekur pr dit aktualisht n Bagdad. Rezultati sht nj spastrim etnik n shkall t gjer prmes trsis s kryeqytetit. Modeli i ndrhyrjeve ushtarake humanitare perndimore t viteve 90 ishte pr tu dhn fund spastrimeve etnike t gjykuara skandaloze. Paradoksi i tret i ndrhyrjes amerikane sht q, n Irak, ndonse padashje, ajo e ka provokuar nj spastrim t till. Kurdistani, autonom qysh nga 1991, sht e vetmja zon irakiane sot vrtet e qet dhe e begat. Por lumturia e Kurdistanit nuk do t mund t fshihte tensionin e fort ndretnik (Kurd dhe Arab) q mbretron n qytetet e prziera t Kirkuk dhe Mossul.
Nse Iraku sht kthyer nj vend shum m pak i sigurt sesa para tre vjetsh, 'bhet me rajonin ? T dyja arsyet e prmendura pr ndrhyrjen nga presidenti Bush ishin lufta kundr terrorizmit islamist dhe ajo kundr prhapjes s armve t shkatrrimit n mas. Terrorizmi "dhe islamizmi n prgjithsi" ka njohur paradoksalisht nj ngjitje eksponenciale n tr rajonin. N Arabi Saudite, sht e kshilluar ndaj Perndimorve pr t shtitur n rrug.
Paradoksi i pest i ndrhyrjes amerikane sht q, duke u futur aty n nj vorbull, Pentagoni ka humbur do pushtet binds prball pretendimeve brthamore ushtarake t Iranit fqinj. Presidenti islamist Ahmadinejad duket i pandjeshm ndaj krcnimeve t shprehura nga Washington pr rastin "mjat me gjas" ku Irani do t refuzonte pr t pezulluar programin e tij t pasurimit t uraniumit. Fal ndikimit t tij t konsiderueshm mbi komunitetin shiit irakian (m shum se 55% e popullsis), Irani zotron nj arm bindse t fuqishme prball nj Amerike t rn n kurth n vorbulln irakiane. Partia politike m e rndsishme n Irak, CSRII (Kshilli suprem pr revolucionin islamik n Iran), ka qen themeluar n Iran n kohn e Khomeinit dhe milicia e saj ka marr pjes "n krahun iranian ! " n luftn Iran-Irak (1980-1988)
Neokonservatort amerikan mendonin sinqerisht q, me vot t lir, do t lindte nj Irak i lir, model shteti pr mbar rajonin. Zgjedhjet demokratike jan zhvilluar, kjo dihet (n janar, pastaj n dhjetor 2005). Por vota nuk ka
gj tjetr prvese ka vrtetuar tendencat qendrikse t elektoratit. Qytetart nuk kan votuar pr kt apo at program, por thjesht sipas lidhjeve t tyre etnike dhe fetare. Kur shteti sht kaq i dobt saq nuk siguron as dhe sigurin fizike t qytetarve t tij, kta t fundit strehohen natyrshm tek etnia, feja, klani. Neokonservatort kishin harruar q, n historin botrore t ndrtimit t shoqrive, shteti kishte paraprir gjithmon demokracin, dhe jo e kundrta. Megjithat, t trhequrit nga Iraku do t prbnte tani, pr Amerikn (garante e fundit e mbajtjes s unitetit t vendit), nj gabim edhe m t rnd sesa ai i t paturit ardhur. Sepse tronditjet e nj shprthimi t vendit sipas linjave t tij etniko-fetare do t prsriteshin fatalisht n vendet e Gjirit, pr t ndezur rajonin e par n bot t prodhimit t nafts.
* Reporter n shrbimin e jashtm t Figaro.
Perkthyer nga : Urim Nerguti
N ngutjen e tyre pr ta prmbysur regjimin baathist, ideologt neokonservator t Pentagonit nuk e kishin prgatitur vrtet pas-Sadamin. Ata mendonin q, duke qen se diktatura sht regjimi m i keq, gjrat do t shkonin detyrimisht m mir m pas. Por gaboheshin. Ka dhe m keq sesa diktatura : kjo sht anarkia. Dhe ka dhe m keq sesa anarkia : kjo sht lufta civile. Kjo e fundit, ndrmjet musliman shiit e sunit, ka filluar tashm. Pas atentatit (t mveshur ndaj ekstremistve sunit) kundr xhamis s art t Samaras" vendi i tret i shenjt i shiizmit" 22 shkurtin e kaluar, milict shiit jan lshuar n nj Saint-Barthélemy t vrtet kundr popullsive sunite n lindje t Bagdadit. Fakti q kto milic t ken patur mbshtetjen e heshtur t policis tregon q nuk mund t presim aspak nga shteti irakian q ai t ket n t ardhmen forc pr ta shuar zjarrin ndrfetar.
Prtej atentateve spektakolare, zhvillohet nj dhun ende m e rrezikshme n lagjet e prziera t kryeqytetit. Irakiant jetojn shpesh n stilin e familjes s zgjeruar. Pr q nj klan i tr t detyrohet pr t ln nj lagje, atij do t'i vritet njri prej antarve t familjes. Kjo dhun q nuk bie n sy ndrfetare bn m shum se njzet t vdekur pr dit aktualisht n Bagdad. Rezultati sht nj spastrim etnik n shkall t gjer prmes trsis s kryeqytetit. Modeli i ndrhyrjeve ushtarake humanitare perndimore t viteve 90 ishte pr tu dhn fund spastrimeve etnike t gjykuara skandaloze. Paradoksi i tret i ndrhyrjes amerikane sht q, n Irak, ndonse padashje, ajo e ka provokuar nj spastrim t till. Kurdistani, autonom qysh nga 1991, sht e vetmja zon irakiane sot vrtet e qet dhe e begat. Por lumturia e Kurdistanit nuk do t mund t fshihte tensionin e fort ndretnik (Kurd dhe Arab) q mbretron n qytetet e prziera t Kirkuk dhe Mossul.
Nse Iraku sht kthyer nj vend shum m pak i sigurt sesa para tre vjetsh, 'bhet me rajonin ? T dyja arsyet e prmendura pr ndrhyrjen nga presidenti Bush ishin lufta kundr terrorizmit islamist dhe ajo kundr prhapjes s armve t shkatrrimit n mas. Terrorizmi "dhe islamizmi n prgjithsi" ka njohur paradoksalisht nj ngjitje eksponenciale n tr rajonin. N Arabi Saudite, sht e kshilluar ndaj Perndimorve pr t shtitur n rrug.
Paradoksi i pest i ndrhyrjes amerikane sht q, duke u futur aty n nj vorbull, Pentagoni ka humbur do pushtet binds prball pretendimeve brthamore ushtarake t Iranit fqinj. Presidenti islamist Ahmadinejad duket i pandjeshm ndaj krcnimeve t shprehura nga Washington pr rastin "mjat me gjas" ku Irani do t refuzonte pr t pezulluar programin e tij t pasurimit t uraniumit. Fal ndikimit t tij t konsiderueshm mbi komunitetin shiit irakian (m shum se 55% e popullsis), Irani zotron nj arm bindse t fuqishme prball nj Amerike t rn n kurth n vorbulln irakiane. Partia politike m e rndsishme n Irak, CSRII (Kshilli suprem pr revolucionin islamik n Iran), ka qen themeluar n Iran n kohn e Khomeinit dhe milicia e saj ka marr pjes "n krahun iranian ! " n luftn Iran-Irak (1980-1988)
Neokonservatort amerikan mendonin sinqerisht q, me vot t lir, do t lindte nj Irak i lir, model shteti pr mbar rajonin. Zgjedhjet demokratike jan zhvilluar, kjo dihet (n janar, pastaj n dhjetor 2005). Por vota nuk ka
gj tjetr prvese ka vrtetuar tendencat qendrikse t elektoratit. Qytetart nuk kan votuar pr kt apo at program, por thjesht sipas lidhjeve t tyre etnike dhe fetare. Kur shteti sht kaq i dobt saq nuk siguron as dhe sigurin fizike t qytetarve t tij, kta t fundit strehohen natyrshm tek etnia, feja, klani. Neokonservatort kishin harruar q, n historin botrore t ndrtimit t shoqrive, shteti kishte paraprir gjithmon demokracin, dhe jo e kundrta. Megjithat, t trhequrit nga Iraku do t prbnte tani, pr Amerikn (garante e fundit e mbajtjes s unitetit t vendit), nj gabim edhe m t rnd sesa ai i t paturit ardhur. Sepse tronditjet e nj shprthimi t vendit sipas linjave t tij etniko-fetare do t prsriteshin fatalisht n vendet e Gjirit, pr t ndezur rajonin e par n bot t prodhimit t nafts.
* Reporter n shrbimin e jashtm t Figaro.
Perkthyer nga : Urim Nerguti