Prapaskenat që çuan në lirimin e dy pengjeve amerikane nga Hamasi

U deshën angazhimi i diplomacisë amerikane dhe asaj të Katarit dhe vendimet me interesa personale nga Hamasi, për të sjellë dy pengje të sigurta në Izrael. Më 7 tetor, disa orë pasi Hamasi filloi sulmin e tij shkatërrues ndaj Izraelit, sekretari amerikan i Shtetit, Antony Blinken foli me telefon me kryeministrin e Katarit.

Persona të armatosur të Hamasit sapo kishin vrarë më shumë se 1400 njerëz dhe kishin rrëmbyer më shumë se 200 të tjerë, duke përfshirë edhe amerikanë. Sekretari Blinken ngriti çështjen e pengjeve me kryeministrin e Katarit dhe shpresa mes shumë diplomatëve ishte se Katari mund të luante ndërmjetësin. Kjo është pikërisht ajo çfarë bëri Katari, shkruan New York Times.

 Gati për dy javë, Blinken dhe zyrtarë të tjerë të SHBA-së, homologët e tyre nga Katari dhe përfaqësues nga Turqia, Egjipti, Franca dhe shumë vende të tjera, zhvilluan bisedime delikate rreth mënyrës se si t’i nxirrnin robërit ose të paktën të fillonin procesin. Katari, një vend i vogël në Gjirin Persik, luajti një rol të jashtëzakonshëm. Është një aleat amerikan me linja të hapura ndaj Hamasit – shumë nga udhëheqësit politikë të Hamasit banojnë të paktën me kohë të pjesshme në Doha, kryeqyteti i Katarit, dhe ka një histori të gjatë ndërmjetësimi me grupe që Shtetet e Bashkuara i konsiderojnë terroriste.

Të premten mbrëma, kur Hamasi liroi dy robër, Judith dhe Natalie Raanan, një nënë dhe vajzë amerikano-izraelite, një nga gjërat e para që bënë zyrtarët amerikanë, ishte falënderimi i Katarit. Raananët ishin pengjet e parë që u liruan dhe familjet e 200 e më shumë robërve të mbetur shpresojnë të dëshpëruar se ky është vetëm fillimi.

Prej dy javësh, familjet kanë mbetur pezull dhe në një gjendje shoku, duke mos ditur nëse njerëzit më të afërt të tyre në botë janë gjallë. Ekspertët e inteligjencës thonë se Hamasi me gjasë ka ndarë pengjet në grupe të vogla, duke i ndarë ushtarët izraelitë që ata kapën nga civilët, të cilët janë nga mosha më pak se 1 vjeç deri në më shumë se 85 vjeç. Hamasi besohet se i mban robërit në një tunel nën rrugët e Gazës ndërsa avionët luftarakë izraelitë bombardojnë enklavën.

Një shpëtim i armatosur i pengjeve konsiderohet shumë i rrezikshëm në këtë moment, thonë ekspertët, duke i lënë zyrtarët e vendeve që vazhdojnë nën ethe negociatat e tyre.

Disa liderë politikë të Hamasit po përpiqen të distancohen nga mizoritë më të këqija të kryera nga persona të armatosur të Hamasit më 7 tetor dhe tani pretendojnë se ishin qytetarët të zemruar te Gazës dhe anëtarët e grupeve të tjera të armatosura ata që rrëmbyen civilët e jo luftetarët e tyre. Megjithatë videot e publikuara nga vetë luftëtarët e Hamasit përshkruajnë vrasjen brutale të civilëve të paarmatosur.

I tronditur nga përmasat e sulmeve, Izraeli ka refuzuar të negociojë me Hamasin, thanë disa zyrtarë.

Në vend të kësaj, ushtria izraelite po grumbullon tanke dhe transportues të blinduar të personelit në kufirin e Gazës, të përgatitur për një pushtim në shkallë të plotë. Edhe pse Izraeli lejoi një ndihmë humanitare, prej 20 kamionësh për dy milionë njerëz  në Gaza të shtunën, avionët luftarakë izraelitë nuk tregojnë asnjë shenjë të heqjes dorë nga një fushatë që synon të shkatërrojë Hamasin, por gjithashtu ka vrarë mijëra civilë.

Yaakov Peri, një ish-drejtues i Shin Bet, shërbimi izraelit i sigurisë, tha se Izraeli mund të ketë rënë dakord të lejojë ndihmat humanitare të hyjnë në Gaza të shtunën në mëngjes, në dritën e lirimit të pengjeve të premten mbrëma. Ai tha se motivi i Hamasit mund të ketë qenë që të frymëzojë izraelitët që kanë më të dashurit në robëri në Gaza për t’i bërë presion qeverisë së tyre për të vonuar pushtimin e afërt tokësor derisa të lirohen më shumë pengje.

“Kjo është ajo që Hamasi po mendon,” thai Peri. “Por ne nuk mund të biem në këtë kurth.”

Ka ende shumë pyetje se pse, nga të gjithë 200 pengjet, Raanans u liruan.

Robert D’Amico, një ish agjent i FBI-së që ka punuar në rastet e pengjeve jashtë shtetit, tha se mund të ketë qenë fakti që të dyja ishin të shëndetshëme.

“Nuk e di nëse doni të lironi të plagosurit rëndë,” tha ai. “Duket thjesht keq.”

Një arsye tjetër e qartë se Raananset u zgjodhën, tha D’Amico dhe të tjerët, është se ato janë amerikane, megjithëse ka deri në 10 amerikanë të tjerë në robëri. Hamasi mund të përpiqet të zbusë hakmarrjen izraelite ndaj Gazës duke fituar një vullnet të mirë nga administrata Biden. Presidenti Biden dhe ekipi i tij kanë këshilluar nga afër Izraelin, se si po e zhvillon luftën në Gaza, megjithëse nuk është e qartë se sa Izraeli dëgjon në të vërtetë atë që thonë amerikanët.

Udhëheqësit e Hamasit thanë të premten se kishin vendosur që  për “arsye humanitare” të lironin nënën dhe vajzën. Të shtunën, në një vilë të pashënuar në Doha, Khalil al-Hayya, një anëtar i Byrosë Politike të Hamasit, ndau më shumë nga mendimet e grupit.

Ai argumentoi se anëtarët e Brigadave Qassam, krahu i armatosur i Hamasit, të cilët kryen sulmin e 7 tetorit, ishin udhëzuar të mos dëmtonin apo kapnin civilë. Por, pasi luftëtarët depërtuan përmes gardhit të barrierës metalike të Izraelit me Gazën, tha ai, anëtarët e tjerë të grupeve të armatosura dhe qytetarë të tjerë  të Gazës u rreshtuan pas tyre.

Ishin këta njerëz, këmbënguli al-Hayya, të cilët kishin masakruar civilët izraelitë dhe kishin rrëmbyer dhjetëra civilë dhe më pas i kishin tërhequr zvarrë nëpër gardhin e thyer në Gaza.

“Çështja jonë është me ushtarët, me njerëzit ushtarakë,” tha ai.

Pamjet e shumta të sulmit, megjithatë, hedhin poshtë qartë pohimet e tij. Videot tregojnë se persona të armatosur të Hamasit qëllojnë dhe vrasin civilë të paarmatosur në rrugë, në lagje dhe në një festival muzikor në natyrë. Dokumentet e gjetura mbi sulmuesit e vdekur të Hamasit përfshinin gjithashtu udhëzime për marrjen e pengjeve civile, kanë thënë zyrtarët izraelitë.

Al-Hayya tha se përpara se Hamasi të lirojë ndonjë peng tjetër, bombardimi i Gazës nga Izraeli duhet të ndalet. Ai tha gjithashtu se grupet e tjera militante në Gaza po mbanin disa nga pengjet, dhe se Hamasit i duhet kohë “për të parë në shtëpitë, me familjet, me fraksionet dhe t’i bashkojë ato”.

Gjatë gjithë kësaj krize, zyrtarët amerikanë kanë qëndruar në kontakt të ngushtë me Katarin, të cilët janë në kontakt të ngushtë me Hamasin. Zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë i thirrën ata. Blinken kaloi disa orë në Katar më 13 tetor, gjatë operacionit të tij prej shtatë vendeve në Lindjen e Mesme, dhe atje ai foli për pengjet me emirin, Sheikh Tamim ibn Hamad Al Thani dhe kryeministrin, Mohammed bin Abdulrahman bin Xhasim Al Thani.

Zyrtarët e Katarit i treguan sekretarit Blinken për hapat konkretë që amerikanët mund të fillonin të ndërmirrnin në përpjekje për të liruar pengjet, tha një zyrtar amerikan. Përpara se të fluturonte për në Bahrein, Blinken qëndroi pranë kryeministrit dhe u tha gazetarëve se të dy vendet “po punonin intensivisht së bashku” për pengjet dhe se ai ishte “mirënjohës për urgjencën që Katari po sjell në këtë përpjekje”.

Një zyrtar i lartë nga një vend i përfshirë në negociata, tha se udhëheqësit politikë të Hamasit po kërkojnë një pauzë në sulmet izraelite në Gaza për të lejuar grupin të mbledhë informacione për të gjithë pengjet dhe se ata kanë rënë dakord, në parim, për lirimin e të gjithë civilëve, përfshirë shtetas të huaj, të cilët u kapën. Al-Hayya, në intervistën e tij, e mbështeti këtë nocion. Megjithatë, është e paqartë se kur, ose saktësisht në çfarë rrethanash, Hamasi do të pranonte t’i lironte ata.

Për më tepër, Hamasi ka bërë të qartë se nuk do të lirojë asnjë nga ushtarët izraelitë të kapur, e që vlerësohet të jenë më dhjetëra dhe duke përfshirë disa ushtare femra, derisa të arrihet një marrëveshje për lirimin e të burgosurve palestinezë në burgjet izraelite. Disa zyrtarë të lartë thanë se kjo iu përcoll izraelitëve, por deri më tani izraelitët nuk kanë rënë dakord të marrin në konsideratë asnjë nga propozimet e Hamasit, duke përfshirë një pauzë në bombardimet. Izraeli gjithashtu nuk ka specifikuar saktësisht se sa ushtarë izraelitë janë kapur.

Katari ka një histori të dëshmuar për të ndihmuar në situata të vështira si kjo, një rol që, përveç rezervave të tij të mëdha të gazit natyror, i ka dhënë atij një ndikim më të madh në skenën ndërkombëtare. Në vitin 2016, tha D’Amico, ish agjent i FBI-së , zyrtarët e Katarit i përmirësuan bisedimet me talebanët për të liruar Colin Rutherford, një shtetas kanadez i rrëmbyer në Afganistan, edhe pse talebanët dhe Shtetet e Bashkuara bënin luftë.

“Ne nuk u besojmë talebanëve,” tha D’Amico. “Talibanët nuk na besojnë neve. Por, ne të dy i besojmë Katarit”.

Në këtë rast, aq shumë zyrtarë të nivelit të lartë u përfshinë në negociatat me Hamasin, saqë lajmi për lirimin e Raanans doli ndërsa pengjet ende po dilnin nga Gaza, gjë që nuk ishte plani.

“Na vuri vërtetë në rrezik dhe e bëri gjithë procesin shumë më të komplikuar sesa duhej të ishte”, tha Fabrizio Carboni, një zyrtar i Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq, i cili mori pengjet nga Hamasi.

“Asnjëherë nuk e dihet se kush është përreth në një vend si ky”, tha ai.

Në një video të publikuar nga Hamasi, robëruesit i sollën Raanans në një pikë takimi brenda Gazës. Të dyja hipën në një kamion të Kryqit të Kuq. Kamioni filloi të lëvizë.

Fakti që e gjithë kjo ndodhi gjatë natës, me luftën e ndezur rreth tyre, nuk i lehtësoi gjërat.

“Nuk është sikur po ngisni në Gjenevë,” tha Carboni.

Por kamioni i Kryqit të Kuq arriti në kufirin e Gazës pa incidente dhe së shpejti Raanans u përqafuan nga izraelitët.

A dukeshin në formë të mirë?

“Ato ishin të tronditura,” tha Carboni. “Dua të them, ne të gjithë do të tronditeshim nga kjo.”

Por ai shtoi se të dyja ishin, ” në rregull ,duke marrë parasysh situatën “.