Premisat pr nj shoqri demokratike
Shpeshher dgjojm t flitet pr mosfunksionimin e institucioneve
demokratike n Shqipri dhe si rrjedhim, shohim edhe se vmendja
prqendrohet menjher te funksionimi i rregullt i zgjedhjeve, te
lufta
kundr korrupsionit, te lufta kundr ekonomis joformale etj., si
kushte t
domosdoshme q t funksionoj demokracia. Por, duke u kushtuar mjaft
vmendje ktyre faktorve duket se sht ln n harres nj
faktor tjetr
mjaft i rndsishm pr demokratizimin e institucioneve, q
sht, kultura
politike e shoqris.
Jo se mbajtja e zgjedhjeve t lira dhe t ndershme nuk ka rndsi
pr
demokratizimin e institucioneve apo, aq m tepr, lufta kundr
korrupsionit
e ekonomis joformale. Prkundrazi, ato jan sinjalizuesit baz q
tregojn
nse funksionojn institucionet demokratike, apo jo. Por edhe
institucionet
demokratike, q t funksionojn ashtu si duhet, kan nevoj pr
nj shoqri
demokratike.
Q institucionet demokratike t ken baza t forta, thekson
studiuesi i madh
i demokracis, Robert A. Dahl, duhet q t veprojn n nj
shoqri, e cila
t ket t ngulura n kulturn politike t saj idealet dhe vlerat
e
demokracis. Madje, nj nga arsyet kryesore, pse institucionet
demokratike
funksionojn m mir n disa shtete sesa n disa shtete t tjera
sht
pikrisht fakti se demokracia i ka rrnjt t ngulura m mir n
kulturn
politike t shoqris s ktyre vendeve. Pikrisht, pr sa i
prket
demokratizimit kultura politike e shoqris shqiptare duket se
sht disi
larg. Megjithse kan kaluar gati 14 vjet nga prmbysja e regjimit
totalitarist, shum koncepte t demokracis q jan baza e
kulturs politike
n shoqrin evropiane drejt s cils duam t shkojm,
vazhdojn t
qndrojn ende larg mentalitetit t shoqris shqiptare.
Mjafton t shohsh frymn e jotolerancs q mbizotron n
prgjithsi n
shoqrin ton dhe e kupton q demokracia akoma nuk i ka ngulur
rrnjt
ashtu si duhet. Madje, pothuajse t gjith jemi dshmitar q
n disa zona
t Shqipris vlerat e demokracis ndeshen ende me koncepte
mesjetare q
mbahen gjall, megjithse jemi n shekullin XXI. N nj koh q
filozofia e
demokracis, por dhe ajo e integrimit krkon qytetar q t
mendojn dhe t
krkojn me forc q do zgjidhje politike duhet t dal brenda
parametrave
t demokracis dhe procedurave demokratike, n Shqipri shum t
rrall jan
ata q e mendojn nj gj t till. Kjo munges e demokracis
brenda
kulturs s shoqris son mendoj se nuk vjen vetm si rrjedhim i
s
trashguars, por dhe si rrjedhim i nj mungese t vmendjes sot.
N qoft
se politika shqiptare apo organizata t ndryshme jan prpjekur dhe
prpiqen
me reforma t ndryshme institucionale me qllim pr demokratizimin e
mtejshm t ktyre institucioneve, pr demokratizimin dhe
emancipimin e
kulturs politike t shoqris ton duket se nuk sht
dhe aq.
Kultura politike e shoqris ton ka nevoj pr nj vmendje m
t madhe.
Por, kjo vmendje nuk duhet krkuar thjesht te shteti shqiptar apo te
qeveria shqiptare, por dhe tek shum organizata e shoqata t ndryshme
q
veprojn n vendin ton e sidomos, tek ato shoqata e organizata t
cilat
merren m drejtprdrejt me problemet e demokratizimit. Sot n
Shqipri
veprojn shum organizata apo shoqata t ndryshme t ktij lloji,
por kto
shum pak jan marr me problemin e kulturs politike t
shoqris ton.
Megjithse dihet q kultura politike sht dika e trashguar dhe
q t
formohet nj kultur e re duhet t kalojn disa breza. Mendoj
prsri q
shoqria shqiptare ka shanse t mira pr ta zhvilluar dhe forcuar
m tej
demokracin. Pr kt do t ishte e nevojshme thjesht nj
vmendje m e
madhe dhe nj angazhim m i drejtprdrejt i t gjith aktorve
q luajn
rol n procesin e demokratizimit.
Pasi, pavarsisht problemeve t ndryshme, nj pjes e mir e
shqiptarve
duket se jan ndrgjegjsuar disi dhe e kan kuptuar, duke par
edhe t
shkuarn e tyre, q asgj e mir nuk vjen nga jotoleranca. Por,
nj
ndrgjegjsim i till duhet t shtrihet edhe m gjer. Ideja q
toleranca
dhe mirkuptimi jan baza e progresit t shoqris duhet t
shtrihet dhe n
pjesn tjetr t shoqris shqiptare, e cila, fatkeqsisht,
ndodhet n zonat
e thella rurale ku dhe kontakti me pjesn tjetr t shoqris
sht m i
vshtir. Shum prej ktyre shoqatave apo organizatave q
prmenda m sipr,
vetm sa kan
nj prshkrim t thjesht t problemeve q
lidhen me
demokracin n kto zona. Do t ishte m frytdhnse, mendoj,
sikur kto t
zbrisnin n terren dhe t jepnin ndonj ide konkrete pr zgjidhjen
e ktyre
problemeve.
Gjithashtu, nuk duhet harruar dhe q nj pjes e konsiderueshme e
shoqris
shqiptare jeton prej kohsh n ShBA dhe n vende t ndryshme t
Evrops
Perndimore. Madje, shum t rinj studiojn n universitete
prestigjioze t
ktyre shteteve, duke u edukuar kshtu me nj mentalitet t ri, me
mentalitetin e Evrops, n gjirin e s cils ne duam t
integrohemi. Nj
kujdes dhe nj vmendje m e madhe n kulturn politike t
shoqris, si dhe
nj shfrytzim m i mir i ksaj pjese t shoqris q
jeton n vendet
perndimore do t ishte mjaft domethns, mendoj, pr t forcuar
dhe pr t
vazhduar m me sukses demokratizimin dhe integrimin.
demokratike n Shqipri dhe si rrjedhim, shohim edhe se vmendja
prqendrohet menjher te funksionimi i rregullt i zgjedhjeve, te
lufta
kundr korrupsionit, te lufta kundr ekonomis joformale etj., si
kushte t
domosdoshme q t funksionoj demokracia. Por, duke u kushtuar mjaft
vmendje ktyre faktorve duket se sht ln n harres nj
faktor tjetr
mjaft i rndsishm pr demokratizimin e institucioneve, q
sht, kultura
politike e shoqris.
Jo se mbajtja e zgjedhjeve t lira dhe t ndershme nuk ka rndsi
pr
demokratizimin e institucioneve apo, aq m tepr, lufta kundr
korrupsionit
e ekonomis joformale. Prkundrazi, ato jan sinjalizuesit baz q
tregojn
nse funksionojn institucionet demokratike, apo jo. Por edhe
institucionet
demokratike, q t funksionojn ashtu si duhet, kan nevoj pr
nj shoqri
demokratike.
Q institucionet demokratike t ken baza t forta, thekson
studiuesi i madh
i demokracis, Robert A. Dahl, duhet q t veprojn n nj
shoqri, e cila
t ket t ngulura n kulturn politike t saj idealet dhe vlerat
e
demokracis. Madje, nj nga arsyet kryesore, pse institucionet
demokratike
funksionojn m mir n disa shtete sesa n disa shtete t tjera
sht
pikrisht fakti se demokracia i ka rrnjt t ngulura m mir n
kulturn
politike t shoqris s ktyre vendeve. Pikrisht, pr sa i
prket
demokratizimit kultura politike e shoqris shqiptare duket se
sht disi
larg. Megjithse kan kaluar gati 14 vjet nga prmbysja e regjimit
totalitarist, shum koncepte t demokracis q jan baza e
kulturs politike
n shoqrin evropiane drejt s cils duam t shkojm,
vazhdojn t
qndrojn ende larg mentalitetit t shoqris shqiptare.
Mjafton t shohsh frymn e jotolerancs q mbizotron n
prgjithsi n
shoqrin ton dhe e kupton q demokracia akoma nuk i ka ngulur
rrnjt
ashtu si duhet. Madje, pothuajse t gjith jemi dshmitar q
n disa zona
t Shqipris vlerat e demokracis ndeshen ende me koncepte
mesjetare q
mbahen gjall, megjithse jemi n shekullin XXI. N nj koh q
filozofia e
demokracis, por dhe ajo e integrimit krkon qytetar q t
mendojn dhe t
krkojn me forc q do zgjidhje politike duhet t dal brenda
parametrave
t demokracis dhe procedurave demokratike, n Shqipri shum t
rrall jan
ata q e mendojn nj gj t till. Kjo munges e demokracis
brenda
kulturs s shoqris son mendoj se nuk vjen vetm si rrjedhim i
s
trashguars, por dhe si rrjedhim i nj mungese t vmendjes sot.
N qoft
se politika shqiptare apo organizata t ndryshme jan prpjekur dhe
prpiqen
me reforma t ndryshme institucionale me qllim pr demokratizimin e
mtejshm t ktyre institucioneve, pr demokratizimin dhe
emancipimin e
kulturs politike t shoqris ton duket se nuk sht
dhe aq.
Kultura politike e shoqris ton ka nevoj pr nj vmendje m
t madhe.
Por, kjo vmendje nuk duhet krkuar thjesht te shteti shqiptar apo te
qeveria shqiptare, por dhe tek shum organizata e shoqata t ndryshme
q
veprojn n vendin ton e sidomos, tek ato shoqata e organizata t
cilat
merren m drejtprdrejt me problemet e demokratizimit. Sot n
Shqipri
veprojn shum organizata apo shoqata t ndryshme t ktij lloji,
por kto
shum pak jan marr me problemin e kulturs politike t
shoqris ton.
Megjithse dihet q kultura politike sht dika e trashguar dhe
q t
formohet nj kultur e re duhet t kalojn disa breza. Mendoj
prsri q
shoqria shqiptare ka shanse t mira pr ta zhvilluar dhe forcuar
m tej
demokracin. Pr kt do t ishte e nevojshme thjesht nj
vmendje m e
madhe dhe nj angazhim m i drejtprdrejt i t gjith aktorve
q luajn
rol n procesin e demokratizimit.
Pasi, pavarsisht problemeve t ndryshme, nj pjes e mir e
shqiptarve
duket se jan ndrgjegjsuar disi dhe e kan kuptuar, duke par
edhe t
shkuarn e tyre, q asgj e mir nuk vjen nga jotoleranca. Por,
nj
ndrgjegjsim i till duhet t shtrihet edhe m gjer. Ideja q
toleranca
dhe mirkuptimi jan baza e progresit t shoqris duhet t
shtrihet dhe n
pjesn tjetr t shoqris shqiptare, e cila, fatkeqsisht,
ndodhet n zonat
e thella rurale ku dhe kontakti me pjesn tjetr t shoqris
sht m i
vshtir. Shum prej ktyre shoqatave apo organizatave q
prmenda m sipr,
vetm sa kan
nj prshkrim t thjesht t problemeve q
lidhen me
demokracin n kto zona. Do t ishte m frytdhnse, mendoj,
sikur kto t
zbrisnin n terren dhe t jepnin ndonj ide konkrete pr zgjidhjen
e ktyre
problemeve.
Gjithashtu, nuk duhet harruar dhe q nj pjes e konsiderueshme e
shoqris
shqiptare jeton prej kohsh n ShBA dhe n vende t ndryshme t
Evrops
Perndimore. Madje, shum t rinj studiojn n universitete
prestigjioze t
ktyre shteteve, duke u edukuar kshtu me nj mentalitet t ri, me
mentalitetin e Evrops, n gjirin e s cils ne duam t
integrohemi. Nj
kujdes dhe nj vmendje m e madhe n kulturn politike t
shoqris, si dhe
nj shfrytzim m i mir i ksaj pjese t shoqris q
jeton n vendet
perndimore do t ishte mjaft domethns, mendoj, pr t forcuar
dhe pr t
vazhduar m me sukses demokratizimin dhe integrimin.