Prse t gjitha mimet Nobel i marrin shkencetart amerikan?
Ajo q duket si triumf pr SHBA-t, pr Evropn n rradh t par, por edhe pr gjith botn sht humbje. Pas mimeve Nobel pr mjekesin edhe ata t fiziks dhe kimis iu dhan vetm shkenctarve amerikan. Edhe n Azi apo Evrop ka sheknctare t klasit t par, t cilt do ta kishin merituar po ashtu mimin. Por ajo q mungon sht puna bindse e lobingut.
N fakt kjo duhej t ishte parashikuar. Megjithse t bn t mendosh dhe t krijon nj far dyshimi fakti q t gjith, por edhe nobelistt e sivjetm jan amerikan, dhe q asnj komb tjetr nuk sht perfaqsuar. Nj vshtrim i shkurter n list do t kishte
do studjues joamerikan, q tia plaste vajit. 228 mime Nobel i kan marr q n vitin 1901 SHBA, n vendin e dyt me 75 ka qen Britania e Madhe dhe n vendin e tret me 65 Gjermania, shumica e tyre jan nga vitet 1901 dhe 1950.
Deri tani n do vit prve amerikanve ka qen i prfaqsuar s paku edhe nj nacionalitet tjetr, her Hollanda, her Zvicra edhe Izraeli, Japonia apo Meksika. Por kt vit asnj justifikim nuk vlen. SHBA jan fare qart superfuqia n shkenc. Jo sepse ata kan shkencetaret m t mir. Aspak. Por ata i bjn reklam shum t mir vetes dhe puns s tyre, nuk mbyllen n kulln e tyre t fildisht. Ata komunikojn vizionet dhe inovacionet pr arritjet e tyre mjekesore dhe teknike. Ata nuk druhen t marrin pjes n emisione zbavitese dhe t entusiazmojn njerezit pr tema, t cilat n vendet e tjera zn pluhur pas mureve t instituteve dhe laboratereve. Studjuesit amerikan publikojn, dalin shpesh n shtyp, madje edhe n revista. Njerzit i njohin, ndersa n vende t tjera ata trhiqen t thjesht, modest, nganjeher edhe me distanc mendjemadhsie. Dhe ata q kan
pun shkencore pr shum koh n SHBA kan dhn msim dhe kan jetuar dhe q kthehen pastaj n Gjermani e ven re me dhimbje kt diskrepanc. Dhe ka shum prej tyre.
Por edhe n Gjermania kan qen yjet e shkencs. Idole, shembuj, t cilt i njihte secili dhe t sigurisht kan mim Nobel secili: Wilhelm Rntgen, Paul Ehrlich, Otto Hahn apo i veanti Albert Einstein. Ai ka zoteruar pikrisht at, q dikur humbi, mundesin pr t ndermjetesuar at q shkenca dhe krkimi kan rndsi t madhe shoqerore, mund t jen interesante dhe shum argtuese. Apo si mund t shpjegohet ndryshe, q e gjith bota ishte ngritur ather pesh pr shkak t nj barazimi matematik-metods s relativitetit- t ciln thuajse nuk e kuptonte askush. Einsteini ishte dhe mbetet nj prjashtim i madh. Megjithat shkencetareve tan do tu bnte mir q t ken m shum guxim pr popullaritet. Athere do t kishte si n SHBA m shum t holla, m shum institute, shkencetar t rinj dhe laboratore, pr kerkimet e aplikuara apo edhe pr kerkimet baz. Dhe pr rrugn n olimpin e shkencave. DW
N fakt kjo duhej t ishte parashikuar. Megjithse t bn t mendosh dhe t krijon nj far dyshimi fakti q t gjith, por edhe nobelistt e sivjetm jan amerikan, dhe q asnj komb tjetr nuk sht perfaqsuar. Nj vshtrim i shkurter n list do t kishte
do studjues joamerikan, q tia plaste vajit. 228 mime Nobel i kan marr q n vitin 1901 SHBA, n vendin e dyt me 75 ka qen Britania e Madhe dhe n vendin e tret me 65 Gjermania, shumica e tyre jan nga vitet 1901 dhe 1950.
Deri tani n do vit prve amerikanve ka qen i prfaqsuar s paku edhe nj nacionalitet tjetr, her Hollanda, her Zvicra edhe Izraeli, Japonia apo Meksika. Por kt vit asnj justifikim nuk vlen. SHBA jan fare qart superfuqia n shkenc. Jo sepse ata kan shkencetaret m t mir. Aspak. Por ata i bjn reklam shum t mir vetes dhe puns s tyre, nuk mbyllen n kulln e tyre t fildisht. Ata komunikojn vizionet dhe inovacionet pr arritjet e tyre mjekesore dhe teknike. Ata nuk druhen t marrin pjes n emisione zbavitese dhe t entusiazmojn njerezit pr tema, t cilat n vendet e tjera zn pluhur pas mureve t instituteve dhe laboratereve. Studjuesit amerikan publikojn, dalin shpesh n shtyp, madje edhe n revista. Njerzit i njohin, ndersa n vende t tjera ata trhiqen t thjesht, modest, nganjeher edhe me distanc mendjemadhsie. Dhe ata q kan
pun shkencore pr shum koh n SHBA kan dhn msim dhe kan jetuar dhe q kthehen pastaj n Gjermani e ven re me dhimbje kt diskrepanc. Dhe ka shum prej tyre.
Por edhe n Gjermania kan qen yjet e shkencs. Idole, shembuj, t cilt i njihte secili dhe t sigurisht kan mim Nobel secili: Wilhelm Rntgen, Paul Ehrlich, Otto Hahn apo i veanti Albert Einstein. Ai ka zoteruar pikrisht at, q dikur humbi, mundesin pr t ndermjetesuar at q shkenca dhe krkimi kan rndsi t madhe shoqerore, mund t jen interesante dhe shum argtuese. Apo si mund t shpjegohet ndryshe, q e gjith bota ishte ngritur ather pesh pr shkak t nj barazimi matematik-metods s relativitetit- t ciln thuajse nuk e kuptonte askush. Einsteini ishte dhe mbetet nj prjashtim i madh. Megjithat shkencetareve tan do tu bnte mir q t ken m shum guxim pr popullaritet. Athere do t kishte si n SHBA m shum t holla, m shum institute, shkencetar t rinj dhe laboratore, pr kerkimet e aplikuara apo edhe pr kerkimet baz. Dhe pr rrugn n olimpin e shkencave. DW