Pse divorcohen shqiptarёt?
Hyrje
Mendoja se duhej njё farё kohe pёr tu ambientuar me tё qenit nёnё e vetme. Nё rastin tim, unё e pranova kёtё vetёm vitin e kaluar. Mё parё mendoja gjithmonё se mund tё bashkoheshim pёrsёri, por kur ai u martua mu desh tё dorёzohesha. Nё atё kohё u ndjeva shumё keq, por tani mendoj se mё mirё qё ndodhi kёshtu, sepse vetёm pas kёsaj unё u pajtova me gjendjen time tё re.
Ky ёshtё edhe shpjegimi i vetёm njё pjese shumё tё vogёl tё asaj qё njё grua ndien pas ndarjes nga bashkёshorti i saj. Kjo ndjenjё, sigurisht qё mund tё jetё edhe e anasjelltё; tё njёjtёn gjё mund ta ndiej edhe vetё burri pas divorcit.
Divorci sё bashku me problematikёn e tij, nisi tё bёhet mё viziv dhe mё sensual nё periudhёn postmoderniste. Familje tё shkatёrruara; fёmijё me njё prindёr ose me dy njёri nga tё cilёt ёshtё njerk/njerkё; gjendje e rёndё ekonomike; rritje e amorilitetit; shkaqet qё ojnё nё divorc dhe prespektiva e tij etj, janё disa nga ato probleme qё unё do tё trajtojё nё kёtё ese.
Por pse ky fenomen lulёzoi mё shumё nё periudhёn postmoderniste? e shtyu shoqёrinё shqiptare dhe atё mbarё botёrore qё gjatё kёsaj periudhe tё pranoj kaq shpejt divorcin dhe pasojat e tij?
Analizё e shkurtёr mbi post-modernizmin
Ridvan Dibra, e pёrkufizon postmodernizmin si njё pluralizёm dhe relativizёm pluralistik. Rёnia tё metanarracioneve. Vlerёsim i do kulture dhe mos vendosja e njёrёs mbi tjetrёn. Tё mos pasurit tё drejtё pёr tё gjykuar tjetrin.
Pra, ajo qё vihet re nё kёtё pёrkufizim, ёshtё se postmodernizmi nuk ia imponon bindjet e tij asnjёrit, duke e lёnё zot nё zgjedhjen e tij plotёsisht tё lirё. Gjithashtu, nё mentalitetin postmodern, njeriu as nuk i hyn fare mendimit nё lidhje me ekzistencёn apo jo tё kёtyre ёshtjeve. do person mund tё ketё mendimin dhe qёndrimin e tij dhe jo tё jetё njё i bindur e i heshtur ndaj tё tjerёve, ashtu si ka qenё nё modernizёm.
Lidhur me kohёt e shfaqjes sё posmodernizmit, Arsim Rexhepi, teksa citon fjalёt e Umberto Eco-s nё pasthёnien e Romani pёr Trёndafilen, thotё se Postmodernja sht
nj Kuptim-Korniz, me t cilin mund bhet gati gjithka. Un kam prshtypjen se at tanim secili e prdor si ti plqej. Prve ksaj, si m duket mua, ka nj tendenc q ai t shtyhet gjithnj e m mbrapa n koh. Njher u duk q ai definim ti shkonte nj grupi shkrimtarsh dhe artistsh t viteve t 20-ta, pastaj ai u gjend, duke u rrokullisur ngadalshm prapthi prmes dhjetvjetshash, n fillim t shekullit, pr t lvizur ende tutje mbrapa, gj po e bn edhe tani, saq shpejt kategoria e Postmoderns do mbrrij t Homeri. (U. Eco: Nachschrift zum Namen der Rose. S. 695)
Postmodernizmi i njeh individit shumё metoda dhe zgjidhje mbi tё vёrtetёn. Kushdo mund tё ketё mendime tё ndryshme rreth gjithkaje. Teoricienёt qё pranojnё idenё e postmodernitetit si njё periudhё mё vete, theksojnё se shoqёria ka hequr dorё tashmё nga idealet e modernizmit, duke i zёvendёsuar ata me ideale qё kanё nё themel pikёrisht reaksionin e kundёrvёnien ndaj idealeve qё ishin tipike nё periudhёn e mёparshme (ideja e progresit, besimi nё vlera tё qёndrueshme, qendёrzimi, objektviteti etj)
Ihab Hasan, kritik letrar amerikan me origjinё egjiptiane, nё esenё e tij Postmodernizmi, teksa jep dallimet midis modernes dhe postmodernes, ai i shfaq ato me kёto cilёsi:
Modernizmi: Qёllim, Finalitet, Projekt, Universalitet, Pёrjetёsi, Paranojё, Simptomё, Zot, Krijim etj.
Postmodernizmi: Lojё, Kaos, Rast, Partikularitet, Pёrkohshmёri, Skizofreni, Dёshirё, Shpirt i shenjtё, Shpёrbёrje
Kёto janё vetёm disa nga veorite qё sipas Hassan dallojnё modernizmin nga postmodernizmi. Pra, sipas pёrmbledhjes qё ai bёn, vihet re se postmodernizmi ёshtё njё pёrpjekje pёr tё hedhur poshtё do privilegj tё pretenduar tё modernes.
***
Pse lulёzim i divorcit nё Postmodernizёm ?
Ashtu si shihet edhe nё pёrmbledhjen e pёrgjithshme tё mёsipёrme mbi postmodernizmin, vihet re se nё kёtё periudhё, njerёzit filluan tё ndihen mё tё lirё, mё tё hapur nё pranimin e fenomeneve tё ndryshme, apo pse jo edhe nisi dika e re, njerёzit filluan tё pranojnё turpin si dika normale. Shumё gjёra qё mё parё ishin tabu, filluan tё pranohen si pjesё e jetёs. Ajo qё mё parё ishte njё qёllim mё vetё, tashmё u kthye nё njё lojё, apo si thotё Ihab Hassan, krijimi i modernizmit, nё postmodernizёm u kthye nё shpёrbёrje. Gjithka nisi tё jetohet nё mёnyrё sipёrfaqёsore.
Dy janё shkaqet kryesore, (pёr tё vazhduar mё pas me ato shkaqe tё tjera qё erdhёn si rrjedhojё e kёtyre dy tё parave) qё uan nё rritjen e vazhdueshme tё divorcit nё mbarё botёn.
I pari, ёshtё roli i lёvizjes feministe. Kёshtu, sidomos pas viteve 60 tё shekullit tё kaluar, periudhё kjo kur feminizmi rilulёzoi pas njё dobёsimi qё pati pёsuar pas viteve 20, sё bashku me tё drejtat e grave u rrit edhe numri i tё divorcuarve. Lёvizjet e grave gjatё kohёve tё fundit, kanё prekur njё rreth shumё mё tё gjerё problemesh se mё parё. Ato bёjnё presion pёr barazi ekonomike, pёr tё drejtёn e abortit dhe ndryshime nё ligjet pёr divorcin.
Lёvizja feministe gjatё 30-40 viteve tё fundit, ёshtё rritur shumё. Por nё vitet 1980 ajo u ndesh me njё kundёrveprim. Mendimtarёt e djathtё, disa prej tё cilёve ndikonin nё politikёn qeveritare tё disa vendeve tё mёdha, pёrfshirё Mbretёrinё e Bashkuar dhe SHBA-tё, mendonin se gratё duhet tu ktheheshin vlerave tradicionale tё martesёs dhe familjes. Ata pretendonin se feminizmi ka minuar shenjtёrinё e martesёs, ka ndihmuar nё rritjen e numrit tё familjeve me njё prind dhe madje i ka sjellё ankth edhe vetё grave.
Me fitimin e kёtyre tё drejtave ekonomike dhe ligjore, mundёsitё e grave pёr tё jetuar vetёm, u rritёn akoma m
Mendoja se duhej njё farё kohe pёr tu ambientuar me tё qenit nёnё e vetme. Nё rastin tim, unё e pranova kёtё vetёm vitin e kaluar. Mё parё mendoja gjithmonё se mund tё bashkoheshim pёrsёri, por kur ai u martua mu desh tё dorёzohesha. Nё atё kohё u ndjeva shumё keq, por tani mendoj se mё mirё qё ndodhi kёshtu, sepse vetёm pas kёsaj unё u pajtova me gjendjen time tё re.
Ky ёshtё edhe shpjegimi i vetёm njё pjese shumё tё vogёl tё asaj qё njё grua ndien pas ndarjes nga bashkёshorti i saj. Kjo ndjenjё, sigurisht qё mund tё jetё edhe e anasjelltё; tё njёjtёn gjё mund ta ndiej edhe vetё burri pas divorcit.
Divorci sё bashku me problematikёn e tij, nisi tё bёhet mё viziv dhe mё sensual nё periudhёn postmoderniste. Familje tё shkatёrruara; fёmijё me njё prindёr ose me dy njёri nga tё cilёt ёshtё njerk/njerkё; gjendje e rёndё ekonomike; rritje e amorilitetit; shkaqet qё ojnё nё divorc dhe prespektiva e tij etj, janё disa nga ato probleme qё unё do tё trajtojё nё kёtё ese.
Por pse ky fenomen lulёzoi mё shumё nё periudhёn postmoderniste? e shtyu shoqёrinё shqiptare dhe atё mbarё botёrore qё gjatё kёsaj periudhe tё pranoj kaq shpejt divorcin dhe pasojat e tij?
Analizё e shkurtёr mbi post-modernizmin
Ridvan Dibra, e pёrkufizon postmodernizmin si njё pluralizёm dhe relativizёm pluralistik. Rёnia tё metanarracioneve. Vlerёsim i do kulture dhe mos vendosja e njёrёs mbi tjetrёn. Tё mos pasurit tё drejtё pёr tё gjykuar tjetrin.
Pra, ajo qё vihet re nё kёtё pёrkufizim, ёshtё se postmodernizmi nuk ia imponon bindjet e tij asnjёrit, duke e lёnё zot nё zgjedhjen e tij plotёsisht tё lirё. Gjithashtu, nё mentalitetin postmodern, njeriu as nuk i hyn fare mendimit nё lidhje me ekzistencёn apo jo tё kёtyre ёshtjeve. do person mund tё ketё mendimin dhe qёndrimin e tij dhe jo tё jetё njё i bindur e i heshtur ndaj tё tjerёve, ashtu si ka qenё nё modernizёm.
Lidhur me kohёt e shfaqjes sё posmodernizmit, Arsim Rexhepi, teksa citon fjalёt e Umberto Eco-s nё pasthёnien e Romani pёr Trёndafilen, thotё se Postmodernja sht
nj Kuptim-Korniz, me t cilin mund bhet gati gjithka. Un kam prshtypjen se at tanim secili e prdor si ti plqej. Prve ksaj, si m duket mua, ka nj tendenc q ai t shtyhet gjithnj e m mbrapa n koh. Njher u duk q ai definim ti shkonte nj grupi shkrimtarsh dhe artistsh t viteve t 20-ta, pastaj ai u gjend, duke u rrokullisur ngadalshm prapthi prmes dhjetvjetshash, n fillim t shekullit, pr t lvizur ende tutje mbrapa, gj po e bn edhe tani, saq shpejt kategoria e Postmoderns do mbrrij t Homeri. (U. Eco: Nachschrift zum Namen der Rose. S. 695)
Postmodernizmi i njeh individit shumё metoda dhe zgjidhje mbi tё vёrtetёn. Kushdo mund tё ketё mendime tё ndryshme rreth gjithkaje. Teoricienёt qё pranojnё idenё e postmodernitetit si njё periudhё mё vete, theksojnё se shoqёria ka hequr dorё tashmё nga idealet e modernizmit, duke i zёvendёsuar ata me ideale qё kanё nё themel pikёrisht reaksionin e kundёrvёnien ndaj idealeve qё ishin tipike nё periudhёn e mёparshme (ideja e progresit, besimi nё vlera tё qёndrueshme, qendёrzimi, objektviteti etj)
Ihab Hasan, kritik letrar amerikan me origjinё egjiptiane, nё esenё e tij Postmodernizmi, teksa jep dallimet midis modernes dhe postmodernes, ai i shfaq ato me kёto cilёsi:
Modernizmi: Qёllim, Finalitet, Projekt, Universalitet, Pёrjetёsi, Paranojё, Simptomё, Zot, Krijim etj.
Postmodernizmi: Lojё, Kaos, Rast, Partikularitet, Pёrkohshmёri, Skizofreni, Dёshirё, Shpirt i shenjtё, Shpёrbёrje
Kёto janё vetёm disa nga veorite qё sipas Hassan dallojnё modernizmin nga postmodernizmi. Pra, sipas pёrmbledhjes qё ai bёn, vihet re se postmodernizmi ёshtё njё pёrpjekje pёr tё hedhur poshtё do privilegj tё pretenduar tё modernes.
***
Pse lulёzim i divorcit nё Postmodernizёm ?
Ashtu si shihet edhe nё pёrmbledhjen e pёrgjithshme tё mёsipёrme mbi postmodernizmin, vihet re se nё kёtё periudhё, njerёzit filluan tё ndihen mё tё lirё, mё tё hapur nё pranimin e fenomeneve tё ndryshme, apo pse jo edhe nisi dika e re, njerёzit filluan tё pranojnё turpin si dika normale. Shumё gjёra qё mё parё ishin tabu, filluan tё pranohen si pjesё e jetёs. Ajo qё mё parё ishte njё qёllim mё vetё, tashmё u kthye nё njё lojё, apo si thotё Ihab Hassan, krijimi i modernizmit, nё postmodernizёm u kthye nё shpёrbёrje. Gjithka nisi tё jetohet nё mёnyrё sipёrfaqёsore.
Dy janё shkaqet kryesore, (pёr tё vazhduar mё pas me ato shkaqe tё tjera qё erdhёn si rrjedhojё e kёtyre dy tё parave) qё uan nё rritjen e vazhdueshme tё divorcit nё mbarё botёn.
I pari, ёshtё roli i lёvizjes feministe. Kёshtu, sidomos pas viteve 60 tё shekullit tё kaluar, periudhё kjo kur feminizmi rilulёzoi pas njё dobёsimi qё pati pёsuar pas viteve 20, sё bashku me tё drejtat e grave u rrit edhe numri i tё divorcuarve. Lёvizjet e grave gjatё kohёve tё fundit, kanё prekur njё rreth shumё mё tё gjerё problemesh se mё parё. Ato bёjnё presion pёr barazi ekonomike, pёr tё drejtёn e abortit dhe ndryshime nё ligjet pёr divorcin.
Lёvizja feministe gjatё 30-40 viteve tё fundit, ёshtё rritur shumё. Por nё vitet 1980 ajo u ndesh me njё kundёrveprim. Mendimtarёt e djathtё, disa prej tё cilёve ndikonin nё politikёn qeveritare tё disa vendeve tё mёdha, pёrfshirё Mbretёrinё e Bashkuar dhe SHBA-tё, mendonin se gratё duhet tu ktheheshin vlerave tradicionale tё martesёs dhe familjes. Ata pretendonin se feminizmi ka minuar shenjtёrinё e martesёs, ka ndihmuar nё rritjen e numrit tё familjeve me njё prind dhe madje i ka sjellё ankth edhe vetё grave.
Me fitimin e kёtyre tё drejtave ekonomike dhe ligjore, mundёsitё e grave pёr tё jetuar vetёm, u rritёn akoma m