Qeshni me këto momente historike nga debatet presidenciale

Momente të dukshme nga debatet e kaluara presidenciale tregojnë se si fjalët dhe gjuha e trupit të kandidatëve mund t’i bëjnë ata të duken veçanërisht të afërt ose të pashpresë.

Ata gjithashtu mund të shfaqin kandidatët në krye të lojës së tyre politike ose të sugjerojnë se janë jashtë saj.

A do të jetë e kaluara prolog kur Presidenti Joe Biden dhe ish-Presidenti Donald Trump të debatojnë në Atlanta të enjten?

“Debatet, duke qenë ngjarje të drejtpërdrejta televizive, pa skenar, pa asnjë mënyrë për të ditur se si do të evoluojnë – çdo gjë mund të ndodhë”, tha Alan Schroeder, autor i “Debatet Presidenciale: 50 vjet TV me rrezik të lartë”.

Ja një vështrim në disa momente të spikatura të larta, momente të ulëta dhe kthesa nga debatet presidenciale të kaluara.

Ajo pyetje e pleqërisë

Kur të gjithë e dinë se një pyetje e ndjeshme po vjen, por ju e bëni përgjigjen të tingëllojë spontane, tregon se po bëni një debat të mirë. Presidenti republican, Ronald Reagan zuri një rresht për moshat në debatin e dytë presidencial të vitit 1984 pas një ndeshjeje hapëse dërrmuese.

Reagan ishte 73 vjeç dhe kërkonte një mandat të dytë në garën e tij kundër sfiduesit demokrat Walter Mondale, atëherë 56 vjeç. Në debatin e parë, Reagan luftoi për të kujtuar faktet dhe herë pas here dukej i hutuar.

Një nga këshilltarët e tij kryesorë, senatori i Nevadës, Paul Laxalt, sugjeroi më pas se ndihmësit “e mbushën kokën me aq shumë fakte dhe shifra sa ai humbi spontanitetin”.

Kështu që skuadra e Reganit mori një qasje më të qetë drejt përballjes së tij të dytë me Mondale. Dhe, kur Reagan mori një pyetje në lidhje me qëndrueshmërinë e tij mendore dhe fizike që ai duhej të dinte se do të vinte, ai ishte mjaftueshëm gati për ta bërë përgjigjen të ndihej e paplanifikuar.

“Ti tashmë je presidenti më i vjetër në histori,” tha moderatori Henry Trewhitt përpara se të pyeste nëse Reagan mund të mos jetë në gjendje të përballojë një sfidë si kriza e raketave Kubane.

“Aspak,” u përgjigj Reagan në mbrojtje të zgjuarsisë së tij të menaxhimit të krizës. Ai me qetësi vazhdoi: “Dua ta dini se, gjithashtu, nuk do ta bëj problem moshën në këtë fushatë. Nuk do të shfrytëzoj, për qëllime politike, rininë dhe papërvojën e kundërshtarit tim.”

Më pas, duke përfituar nga vitet e trajnimit humoristik të hollivudit, presidenti piu një gllënjkë ujë, duke i dhënë më shumë kohë audiencës dhe madje edhe Mondale, i cili vetë krijoi, për të qeshur. Më në fund, ai buzëqeshi dhe la pak dyshime se do të kishte përsëritur një përgjigje, duke shtuar: “Ishte Seneka, apo ishte Ciceroni, nuk e di cili, tha: “Sikur të mos ishte që pleqtë të korrigjonin gabimet e të rinjve, nuk do të kishte shtet’”.

Vite më vonë, Mondale tha se ndërsa shikuesit e panë atë duke qeshur: “Mendoj, nëse afrohesh, do të shohësh disa lot që po zbresin, sepse e dija që ai më kishte arritur atje. Ky ishte vërtet fundi i fushatës sime atë natë.”

Në këtë mënyrë Reagan vërtetoi se edhe në moshën e tij, një kandidat mund të përmirësohej me kalimin e kohës. Dhe me garën e këtij viti që përballet 81-vjeçari Biden me 78-vjeçarin Trump, 73-vjeçari nuk duket më aq i vjetër.

Reagan mbahet mend gjithashtu për përdorimin e një prekjeje të lehtë për të neutralizuar kritikat nga presidenti democrat, Jimmy Carter në një debat të vitit 1980.

Kur Carter e akuzoi atë se donte të shkurtonte Medicare, Reagan e qortoi, “Ja ku shkoi përsëri”. Linja funksionoi aq mirë sa e ktheu atë në diçka si një kundërpërgjigje e markës tregtare në vazhdim. 

Gafa të shumta

Në vitin 1976, presidenti republikan Gerald Ford pati një moment të dukshëm gjatë debatit të tij të dytë kundër Carter – dhe jo në një mënyrë të mirë. Presidenti deklaroi se “nuk ka dominim sovjetik në Evropën Lindore dhe nuk do të ketë kurrë nën një administratë Ford”.

Me Moskën që kontrollonte pjesën më të madhe të asaj pjese të botës, moderatori Max Frankel u përgjigj: “Më falni, çfarë…?” dhe e pyeti nëse e kishte kuptuar saktë. Ford i qëndroi përgjigjes së tij dhe më pas kaloi ditë të tëra në rrugën e fushatës duke u përpjekur ta shpjegonte atë. Ai humbi atë nëntor.

“Sa më afër zgjedhjet, aq më shumë zëra dhe linja të rëndësishme debati mund të kenë rëndësi,” tha Aaron Kall, drejtor i programit të debatit në Universitetin e Miçiganit. “Jo vetëm për atë se kush fitoi ose kush humbi, por si ndikon në mbledhjen e fondeve, si ndikon në ciklin mediatik në ditët dhe javët e ardhshme.”

Jo të gjitha rrëshqitjet e buzëve kanë një ndikim shkatërrues.

Pastaj-Sen. Barack Obama, në një debat paraprak presidencial të Demokratëve në vitin 2008, i tha Hillary Clinton-it me shpërfillje: “Ti je mjaft e pëlqyeshme, Hillary”. Kjo përgjigje fodulle shkaktoi një reagim të ashpër, por Obama e mori veten.

Nuk mund të thuhet e njëjta gjë për ofertën jetëshkurtër republikane të Shtëpisë së Bardhë të vitit 2012 të guvernatorit të atëhershëm të Teksasit, Rick Perry . Pavarësisht përpjekjeve të përsëritura dhe pauzave të gjata torturuese, Perry nuk mund të kujtonte të tretën nga tre agjencitë federale që ai kishte premtuar se do të mbyllte nëse zgjidhej.

Më në fund, ai pëshpëriti me turp: “Oops.” Departamenti i Energjisë është ajo që i shkoi mendja. 

Duke u bërë personale

Një tjetër moment i dëmshëm hapi debatin e dytë presidencial në 1988, kur spikeri i CNN-it, Bernard Shaw, i bëri presion demokratit Michael Dukakis, guvernatorit të Massachusetts, për kundërshtimin e tij ndaj dënimit me vdekje me një pyetje që zgjoi gruan e kandidatit.

“Nëse Kitty Dukakis do të përdhunohej dhe vritej, a do të favorizonit një dënim të parevokueshëm me vdekje për vrasësin?” Pyeti Shaw. Dukakis tregoi pak emocione ndërsa u përgjigj: “Unë nuk shoh asnjë provë që është një pengesë.”

Dukakis më vonë tha se do të donte të thoshte se gruaja e tij “është gjëja më e çmuar, ajo dhe familja ime, që kam në këtë botë”.

Debati i zëvendëspresidentit të atij viti paraqiti një nga më të kujtuarit, të planifikuar paraprakisht.

Kur Dan Quayle, kandidati republikan për zëvendëspresident dhe senator i Indianës, e krahasoi veten me John F. Kennedy ndërsa debatonte për Senatorin e Teksasit Lloyd Bentsen, demokrati ishte gati. Ai kishte studiuar fushatën e Quayle dhe e kishte parë atë të thërriste Kennedy në të kaluarën.

“Senator, kam shërbyer me Jack Kennedy. E njihja Jack Kennedy-n,” filloi Bentsen ngadalë dhe me qëllim, duke nxjerrë në pah momentin. “Jack Kennedy ishte miku im. Senator, ti nuk je Jack Kennedy.”

Publiku shpërtheu në duartrokitje dhe të qeshura. Quayle u la të shikonte drejt e përpara. 

Gabime që të lenë pa fjalë

Quayle dhe George HW Bush ende fituan lehtësisht zgjedhjet e vitit 1988. Por ata humbën në vitin 1992 pasi presidenti i atëhershëm Bush u kap në kamera duke parë orën e tij, ndërsa demokrati Bill Clinton fliste me një anëtar të audiencës gjatë një debati në bashkinë e qytetit. Disa menduan se kjo e bënte Bushin të dukej i mërzitur dhe i përmbajtur.

Në një rast tjetër të një gabimi gjatë debatit joverbal, nënpresidenti i atëhershëm demokrat Al Gore u kritikua për një performancë nën nivelin e debatit të fillimit të vitit 2000 me republikanin Xhorxh W. Bush, në të cilin ai psherëtiu në mënyrë të përsëritur dhe shumë të dëgjueshme.

Gjatë debatit të tyre të dytë, të stilit të bashkisë, Gore iu afrua aq shumë Bushit, ndërsa republikani iu përgjigj një pyetjeje, saqë Bush më në fund shikoi dhe bëri një tundje të sigurt, duke shkaktuar të qeshura nga audienca.

Një moment i ngjashëm ndodhi në vitin 2016, kur Hillary Clinton u përball me audiencën për t’iu përgjigjur pyetjeve gjatë debatit të saj të dytë me Trump. Kandidati republikan u afrua pas saj, ngushtoi sytë dhe shkëlqeu.

Clinton nuk ofroi asnjë reagim të dukshëm atëherë, por më vonë shkroi për incidentin: “Ai fjalë për fjalë po më merrte frymë në qafë. Lëkura ime u tendos.”

Biden-Trump 

Përballja e së enjtes do të jetë hera e parë që një president aktual debaton me një ish.

Historikisht, pushtetarët ndonjëherë luftojnë gjatë debateve hapëse. Ata janë mësuar të jenë të rrethuar nga këshilltarë të Shtëpisë së Bardhë, të cilët ofrojnë pak reagime. Në vitin 2012, shfaqja e parë në dukje e shkëputur e Presidentit Obama kundër Mitt Romney i lejoi republikanit të fitonte vrull.

Romney, megjithatë, pati një moment të vështirë gjatë debatit të dytë.

Duke iu përgjigjur një pyetjeje në lidhje me barazinë gjinore të pagave, ish-guvernatori i Massachusetts foli për të shkuar në grupet e grave për të marrë ndihmë për të gjetur aplikante femra të kualifikuara për postet kryesore shtetërore.

“Na sollën lidhëse të tëra plot me gra,” tha ai. Obama e ktheu atë në një linjë sulmi në mitingjet e mëpasshme, duke thënë me gëzim: “Nuk duhet të mbledhim një tufë lidhësesh për të gjetur gra të reja të kualifikuara, të talentuara dhe të shtyra”.

Nëse aftësitë debatuese të Bidenit janë të ndryshkura këtë herë, edhe kundërshtari i tij mund të jetë gjithashtu i ndryshkur. Trump i anashkaloi të gjitha debatet paraprake të GOP këtë herë, që do të thotë se ai nuk e ka përfunduar një të tillë që nga përplasja me Biden dy herë në 2020.

Trump e ndërpreu aq shpesh kur ata debatuan për herë të parë katër vjet më parë, sa Biden në fund thirri: “A do ta mbyllësh gojën, njeri?” – një moment viral nëse ka pasur ndonjëherë një të tillë. Trump mbahet mend atë natë për udhëzimin e anëtarëve të grupit të ekstremit të djathtë Proud Boys nga skena që të “qëndrojnë prapa dhe të qëndrojnë pranë”. Disa anëtarë të grupit ekstremist e morën atë si shenjë inkurajimi.

Debati i dytë Biden-Trump i vitit 2020 pa prodhuesit të shkurtojnë mikrofonët për të dekurajuar ndërprerjen, duke e bërë atë më pak kaotik. Ai paraqiste Biden duke deklaruar me dëshpërim: “Jam në ankth të kem këtë garë. Unë jam i shqetësuar për të parë që kjo të ndodhë.”

E bëri. Dhe tani po ndodh përsëri.

AP

/rtsh.al/