Rene Preval, srish President?
Haiti, nj nga shtetet m t varfra dhe njkohsisht m t pazhvilluara ne hemisfern perndimore, prfundimisht zgjodhi presidentin e tij. Zgjedhjet u zhvilluan ne daten 7 shkurt 2006 duke i dhen Rene Preval, perfaqesues i Partise Lespa, fitoren me 51% perqind te votes. N garn presidenciale mernin pjese 33 kandidat, me Leslie Manigat (i cili ka qene president per katr muaj ne vitin 1988) si kundershtarin me t fort t Preval. Qindra observues nga shtete t ndryshme t bots ishin mbledhur pr t vzhguar zgjedhjet q ishin anulluar katr here m par. Prve observuesve ndrkombtar (250 internacional), mernin pjese gjithashtu edhe 36,000 observues vendas dhe afer 9000 trupa paqeruajtese te Kombeve te Bashkuara (KB). Nga ana e popullit, 90% te njerezve qe mund te votonin ishin regjistruar. Ashtu si ishte parashikuar, pjesemarja e popullit ne kt gar presidenciale ishte relativisht e larte. Por edhe keto zgjedhje ishin karakterizuar nga disa duke perfshire mashtrime. Disa raportuan q zonat e votimit nganjehre mbylleshin para kohe. Edhe pse Preval eshte deklaruar fituesi, kjo nuk ndodhi prpara se rreth 85,000 flet votimi bosh u perjashtuan nga numerimi. Ne kt mnyre u sigura q nuk do te ribeheshin zgjedhjet midis dy kandidatve kryesor. Rene Preval do t filloj detyrn n Maj t ktij viti.
Mungesa e stabilitetit politik dhe ekonomik
Haiti ndodhet ne nje ishull qe e ndan ate me Republiken Dominikane ne detin e Karibeve. Ashtu si shum shtete te Amerikes Latine, Haiti ka prjetuar kolonializmin spanjoll dhe francez ashtu si dhe skllaverine deri me vitin 1804, kur ajo fitoi pavaresine nga Franca. Por edhe pasi fitoi pavaresine, Haiti ka qene gjithmone nje vend i karakterizuar nga varferia dhe mosqendrueshmeria politike. Divergjenca rracore (ashtu si ato midis pakices mulate dhe shumics se zeze), konflikte midis shtresave te popullit (me pak se 10% e Haitianeve prbjn elitn qe ka kontroll mbi politikn e vendit), borxhet kombtare (qe nga 1843 kur duhej ti merrte borxh Francs per tu liruar nga ajo), luftrat civile (1804-1820), nj trashgimi e udhheqsve diktatorial dhe t korruptuar (veanrisht diktatort bab e bir Duvalier gjat pjess s dyt t shekullit t 20-t), jan disa nga faktort q e bjn Haitin nj nga vendet me varsi t madhe ekonomike dhe politike n organizata ndrkombetare si Kombet e Bashkuara (KB), Banka Boterore (BB), dhe Fondi Monetar Nderkombetar (FMN). Prve organizatave ndrkombtare, Amerika gjithashtu ka luajtur nje rol te rndsishm n Haiti. N vitin 1915, pas vitesh kaosi politik, Amerika ndrhyri ne Haiti pr te qndruar atje deri ne 1934. Por kjo s`do te ishte hera e fundit qe Amerika do te ndrhynte ne kt vend, tre vjet pasi ushtria e przuri Aristid-in nga shteti, ne 1994, Amerika ndrhyri prsri pr t lejuar rikthimin e tij. Ne vitin 2004, kur Aristid u largua nga presidenca per shkak te kryengritjes popullore ndaj tij, grupe rebele u vun ne kontroll t shtetit. Mungesa e investimeve fal mosqndrueshmrise politike, ritmet e shpejta te inflacionit, dhe defiiti ne tregti jan disa nga problemet kryesore q duhet t ballafaqoj shteti sot.
Kush sht Rene Preval?
Preval sht diplomuar pr agronomi nga Kolegji Gembloux n Belgjik. Ne vitin 1963, ai u detyrua te largohej nga Haiti duke u konsideruar si i rrezikshm nga "Papa Doc" (diktatori Francois Duvalier). Ai nuk shte nje figur e re ne arenn politike t Haitit. Kur Jean Bertrand Aristide ishte president ne Haiti gjat vitit 1991, Preval u zgjodh kryeministr, por kur nje grusht ushtarak e detyroi Aristide te ikte nga shteti, kjo i dha fund gjithashtu edhe postit te Preval, te paktn perkohsisht. Pes vjet m von, Preval u zgjodh president (1996-2001) me afrsisht 88% te vots popullore. Si president, Preval lejoi privatizimin e disa kompanive, uli nivelin e papunsise, dhe prkrahu luftn ndaj abuzimeve n t drejtat e njeriut. Por, gjat dy viteve t para t ksaj presidence, kryeministri qe kish zgjedhur Preval ndeshi kundrshtime nga populli. Pasi kryeministri hoqi dor nga posti i tij, Preval duhej t prballonte kundrshtimet e legjislativit. Legjislativi nuk aprovonte asnj nga personazhet q Preval propozonte per kryeminister. Ne 1999, pr shkak t ktyre divergjencave, Preval vendosi nje qeveri te re me dekret. Ne vitin 2001, Aristide u zgjodh srisht president duke e
Preval, n kt mnyr, te konsiderohet ndr t paktt president n historine e Haiti qe nuk eshte przene nga posti. Preval njihet pr simpatin ndaj t varfrve n Haiti dhe gjithashtu pr marrdhniet e afrta me ish-presidentin Aristide.
far e pret Preval?
Presidentin Preval e presin probleme dhe sfida t gjera politike dhe ekonomike. S pari, Preval duhet te siguroje pranimin e opozites dhe shteteve ndrkombtare (sidomos Amerikes) t rezultateve t zgjedhjeve, dhe ne kt mnyre t siguroj pozitn e tij si president. Nse Preval nuk sht n gjendje t siguroj postin e tij si President atehere mund te ballafaqohet me t njjtin fat q pati Aristide ne 2004 kur u detyrua te ikte srisht nga shteti, pr t ln pas nj gjendje kaotike. Prve sigurimit t postit t tij, Preval do te duhet te siguroj stabilitet n shtet duke ndrmarr reforma q do t prmirsojn aspektin social t vendit. Duke qn se Haiti eshte demobilizuar militarisht, Preval patjetr do t'i nevojitet ndihma e vazhdueshme e trupave te KB. Preval, gjithashtu, duhet t'i tregoj popullit t tij reforma duke filluar pikerisht me uljen e korrupsionit politik dhe duke vazhduar me tej tek nivelet e larta te papunsise, trafikut te drogs, semundjeve, etj. A do te shohim nje Preval ndryshe nga ai qe zuri presidencen ne 1996? A do te kete Preval te njjtin fat si shumica e presidnteve t tjer ne historine e Haitit? Sa do te jete prkrahja nderkombetare per Preval duke qene se zgjedhjet kane qene te kontestuara? Nje gje eshte e sigurt, varsia n ndihma nderkombetare sht nje pike e rndesishme per zhvillimin e Haitit. Se sa do te mundet Preval ta minimizoj kt varsi do ta tregoj koha.
Mungesa e stabilitetit politik dhe ekonomik
Haiti ndodhet ne nje ishull qe e ndan ate me Republiken Dominikane ne detin e Karibeve. Ashtu si shum shtete te Amerikes Latine, Haiti ka prjetuar kolonializmin spanjoll dhe francez ashtu si dhe skllaverine deri me vitin 1804, kur ajo fitoi pavaresine nga Franca. Por edhe pasi fitoi pavaresine, Haiti ka qene gjithmone nje vend i karakterizuar nga varferia dhe mosqendrueshmeria politike. Divergjenca rracore (ashtu si ato midis pakices mulate dhe shumics se zeze), konflikte midis shtresave te popullit (me pak se 10% e Haitianeve prbjn elitn qe ka kontroll mbi politikn e vendit), borxhet kombtare (qe nga 1843 kur duhej ti merrte borxh Francs per tu liruar nga ajo), luftrat civile (1804-1820), nj trashgimi e udhheqsve diktatorial dhe t korruptuar (veanrisht diktatort bab e bir Duvalier gjat pjess s dyt t shekullit t 20-t), jan disa nga faktort q e bjn Haitin nj nga vendet me varsi t madhe ekonomike dhe politike n organizata ndrkombetare si Kombet e Bashkuara (KB), Banka Boterore (BB), dhe Fondi Monetar Nderkombetar (FMN). Prve organizatave ndrkombtare, Amerika gjithashtu ka luajtur nje rol te rndsishm n Haiti. N vitin 1915, pas vitesh kaosi politik, Amerika ndrhyri ne Haiti pr te qndruar atje deri ne 1934. Por kjo s`do te ishte hera e fundit qe Amerika do te ndrhynte ne kt vend, tre vjet pasi ushtria e przuri Aristid-in nga shteti, ne 1994, Amerika ndrhyri prsri pr t lejuar rikthimin e tij. Ne vitin 2004, kur Aristid u largua nga presidenca per shkak te kryengritjes popullore ndaj tij, grupe rebele u vun ne kontroll t shtetit. Mungesa e investimeve fal mosqndrueshmrise politike, ritmet e shpejta te inflacionit, dhe defiiti ne tregti jan disa nga problemet kryesore q duhet t ballafaqoj shteti sot.
Kush sht Rene Preval?
Preval sht diplomuar pr agronomi nga Kolegji Gembloux n Belgjik. Ne vitin 1963, ai u detyrua te largohej nga Haiti duke u konsideruar si i rrezikshm nga "Papa Doc" (diktatori Francois Duvalier). Ai nuk shte nje figur e re ne arenn politike t Haitit. Kur Jean Bertrand Aristide ishte president ne Haiti gjat vitit 1991, Preval u zgjodh kryeministr, por kur nje grusht ushtarak e detyroi Aristide te ikte nga shteti, kjo i dha fund gjithashtu edhe postit te Preval, te paktn perkohsisht. Pes vjet m von, Preval u zgjodh president (1996-2001) me afrsisht 88% te vots popullore. Si president, Preval lejoi privatizimin e disa kompanive, uli nivelin e papunsise, dhe prkrahu luftn ndaj abuzimeve n t drejtat e njeriut. Por, gjat dy viteve t para t ksaj presidence, kryeministri qe kish zgjedhur Preval ndeshi kundrshtime nga populli. Pasi kryeministri hoqi dor nga posti i tij, Preval duhej t prballonte kundrshtimet e legjislativit. Legjislativi nuk aprovonte asnj nga personazhet q Preval propozonte per kryeminister. Ne 1999, pr shkak t ktyre divergjencave, Preval vendosi nje qeveri te re me dekret. Ne vitin 2001, Aristide u zgjodh srisht president duke e
Preval, n kt mnyr, te konsiderohet ndr t paktt president n historine e Haiti qe nuk eshte przene nga posti. Preval njihet pr simpatin ndaj t varfrve n Haiti dhe gjithashtu pr marrdhniet e afrta me ish-presidentin Aristide.
far e pret Preval?
Presidentin Preval e presin probleme dhe sfida t gjera politike dhe ekonomike. S pari, Preval duhet te siguroje pranimin e opozites dhe shteteve ndrkombtare (sidomos Amerikes) t rezultateve t zgjedhjeve, dhe ne kt mnyre t siguroj pozitn e tij si president. Nse Preval nuk sht n gjendje t siguroj postin e tij si President atehere mund te ballafaqohet me t njjtin fat q pati Aristide ne 2004 kur u detyrua te ikte srisht nga shteti, pr t ln pas nj gjendje kaotike. Prve sigurimit t postit t tij, Preval do te duhet te siguroj stabilitet n shtet duke ndrmarr reforma q do t prmirsojn aspektin social t vendit. Duke qn se Haiti eshte demobilizuar militarisht, Preval patjetr do t'i nevojitet ndihma e vazhdueshme e trupave te KB. Preval, gjithashtu, duhet t'i tregoj popullit t tij reforma duke filluar pikerisht me uljen e korrupsionit politik dhe duke vazhduar me tej tek nivelet e larta te papunsise, trafikut te drogs, semundjeve, etj. A do te shohim nje Preval ndryshe nga ai qe zuri presidencen ne 1996? A do te kete Preval te njjtin fat si shumica e presidnteve t tjer ne historine e Haitit? Sa do te jete prkrahja nderkombetare per Preval duke qene se zgjedhjet kane qene te kontestuara? Nje gje eshte e sigurt, varsia n ndihma nderkombetare sht nje pike e rndesishme per zhvillimin e Haitit. Se sa do te mundet Preval ta minimizoj kt varsi do ta tregoj koha.