Rinia, brezi i smur
N 10-vjearin e fundit t rinjve u plqejn q zgjidhjet e problemeve t shumta q u ofron jeta t'i shohin tek ilaet antidepresive q shoqrit e ndryshme farmaceutike ofrojn. Jan t pakt ata q mendojn pr rezultatet e studimeve t ndryshme t bra nga mjekt sipas t cilave antidepresivt e dhn pa asnj prshkrim nga mjeku kan efekte ansore jashtzakonisht t rnda dhe ndonjher me pasoja t pariparueshme.
Por pavarsisht ksaj, sipas statistikave dhe t dhnave t dala nga OMGJ sht vrejtur nj dyfishim i t rinjve q mendojn ta gjejn zgjidhjen n mnyra t tilla. T rinj q kan probleme me punn, q duan t realizojn projekte t rndsishme pr jetn, t martohen apo t bjn fmij, por edhe adoleshent problematik ose fmij q nuk ecin mir n shkoll, jan kto identitetet e atyre q gjithmon e m shum po krijojn varsi ndaj ktyre barrave.
N fakt, shifrat jan alarmante. Psikiatrit dhe psikologt shpjegojn se kjo dukuri sht e lidhur me shum faktor kompleks.
"Dikur antidepresivt jepeshin vetm ather kur flitej pr nj rast t rnd, ndrsa n koht e sotme ata kshillohen pr gjithka, q nga ankthi, te problemet me ushqimin, sjelljen, te strategjit pr t ln duhanin pavarsisht se studimet e ktij shekulli arrijn t gjith n t njjtin prfundim, ku prvese n rastet e rnda ku sht i domosdoshm prdorimi i tyre, pr t tjert sht m shum efikase sesa trajtimi me antidepresiv i nj terapie psikologjike ose sjelljeje".
Melankolik, depresiv apo viktima t nj sjelljeje fardo shum shpesh t rinjt drejtohen drejt mjekut t familjes, i cili duke mos qen ekspert n kt fush u kshillon ilae t ksaj kategorie pa marr parasysh rrezikun q mund t shfaqin. sht e vrtet, shpjegojn psikiatrit q pr t kuruar nj njeri q vuan nga shqetsime mendore duhen ndrhyrje komplekse, por m par veprohet me rrug t tjera, shqyrtohet situata n trsi dhe pastaj hartohet nj strategji veprimi.
Pr shembull, n Britanin e madhe ku situata sht vrtet shqetsuese, mjekt po mendojn t veprojn kshtu: jan parashikuar financime pr t vlersuar programe pr konsultim elektronik, meqense nj njeri n katr t till q vuan nga depresioni i drejtohet nj specialisti.
Por jo vetm kaq, n korrikun e vitit t kaluar, Parlamenti aprovoi nj numr masash pr t prmirsuar asistencn dhe mbrojtur minorent nga do form e krcnimit farmakologjik. Rasti i Anglis tregon se t vazhdosh me nj metod shkencore q mund t jet nj metod m efikase duke i mbrojtur pacientt edhe nga rreziqet. Sepse n t vrtet rreziqet ekzistojn.
Vetm disa jav m par n "New England Journal of Medicine" u publikua nj raport ku thuhej se sipas nj raporti t OBSH se sht rritur numri i vetvrasjeve mes t rinjve nn moshn 24-vjeare. Po ashtu, aty thuhej se rreziku i deformimeve t fetusit sht shum i madh te grat shtatzna q prdorin antidepresiv n tremujorin e par t shtatznis. Ajo q e rndon m shum situatn sht edhe koha dhe doza q t rinjt prdorin.
Zakonisht, nj kur me antidepresiv krkon t paktn 20 dit dhe ka efekte t knaqshme nse zgjat pr disa muaj. Por sipas t dhnave, rreth 50% e t smurve e ndrpresin mjekimin brenda 90 ditve dhe m shum se 70% e tyre n muajt e par.
Vrassi i panjohur
Askush deri m tani nuk ka mundur t'i jap prgjigje pyetjes se prse vrehet nj rritje shum e madhe mes t rinjve antidepresiv q jan n mjekim t vazhdueshm n vend q t ndodh e kundrta? N shum vende t bots sht
e detyrueshme q kompanit q prodhojn kto lloj ilaesh t vendosin fletushka t cilat lajmrojn se rreziku m i madh pr vetvrasje mes atyre q prdorin SSRI sht nga mosha 18 deri n 24 vje. Kjo mas u mor pas studimit t kryer n 100 mij njerz q vuanin nga depresioni n t gjith botn, sipas t cilve, numri m i madh i vetvrasjeve ishte mes atyre q prdornin mjekim.
Lajmrimi bri q t kishte nj ndryshim pr sa i prket konsumit t paktn n Shtetet e Bashkuara t Ameriks. Kshtu, n fillim t vitit 2005 SSRI-t prfaqsonin 75% t ilaeve q prdornin t rinjt nn moshn 18 vje, ndrsa nj vit m von kjo shifr shkoi n 57.9%. N fakt, edhe pse nuk sht ende e qart mbi mekanizmat q i shtynin t rinjt drejt vetvrasjes - sipas disave bhet fjal pr nj zhbllokim q manifestohej me acarim dhe hiperaktivitet n javt e para t prdorimit - mjekt kan menduar q t jen t kujdesshm duke dhn menjher alarmin.
Ather kush sht vrassi i vrtet? pyet me t drejt nj psikiatr kanadez n revistn "British Medical Journal", ilai apo depresioni i patrajtuar pr shkak t frikrave q sa vijn e thellohen? Nj pyetje t cils nuk sht e leht t'i prgjigjesh. Kjo pr faktin se nj tjetr studim i publikuar mbi veterant amerikan, n 225 mij pacient t kuruar pr depresion mes 2003 e 2005 me SSRI, rreziku i vetvrasjes sht zvogluar n t gjitha moshat me rreth 2 t tretat n krahasim me pacientt q nuk ishin kuruar.
N depresion dhe t braktisur
Rreth 70% e njerzve q vuajn nga shqetsimet mendore nuk marrin kurat e nevojshme. 5-9% e popullsis amerikane vuan nga depresioni i forms s rnd, 3% nga depresioni i shkalls s fundit dhe rreth 13% nga shqetsime t vogla mendore.
Fenomeni sht kudo njlloj. Pasojat jan t rnda, edhe pse depresioni rrit rrezikun e vetvrasjeve, aksidenteve, smundjeve kardiovaskulare dhe iktusit. Por ajo q sht m shqetsuesja sht se pjesa m e madhe e pacientve krkojn ndihm nga mjekt e familjes, t cilt duke mos e ditur diagnozn e qart i japin antidepresiv. Por prmirsimi i shndetit mendor mund t arrihet vetm nse shikohet me kujdes nse terapia on n prmirsimin e gjendjes apo q pacienti duhet t trajtohet n klinika t specializuara psikiatrike.
Studimet e OBSH-s, n 37 raporte ndrkombtare tregojn se 56% e personave q vuajn nga depresioni nuk jan diagnostikuar dhe nuk marrin asnj mjekim.
Por pavarsisht ksaj, sipas statistikave dhe t dhnave t dala nga OMGJ sht vrejtur nj dyfishim i t rinjve q mendojn ta gjejn zgjidhjen n mnyra t tilla. T rinj q kan probleme me punn, q duan t realizojn projekte t rndsishme pr jetn, t martohen apo t bjn fmij, por edhe adoleshent problematik ose fmij q nuk ecin mir n shkoll, jan kto identitetet e atyre q gjithmon e m shum po krijojn varsi ndaj ktyre barrave.
N fakt, shifrat jan alarmante. Psikiatrit dhe psikologt shpjegojn se kjo dukuri sht e lidhur me shum faktor kompleks.
"Dikur antidepresivt jepeshin vetm ather kur flitej pr nj rast t rnd, ndrsa n koht e sotme ata kshillohen pr gjithka, q nga ankthi, te problemet me ushqimin, sjelljen, te strategjit pr t ln duhanin pavarsisht se studimet e ktij shekulli arrijn t gjith n t njjtin prfundim, ku prvese n rastet e rnda ku sht i domosdoshm prdorimi i tyre, pr t tjert sht m shum efikase sesa trajtimi me antidepresiv i nj terapie psikologjike ose sjelljeje".
Melankolik, depresiv apo viktima t nj sjelljeje fardo shum shpesh t rinjt drejtohen drejt mjekut t familjes, i cili duke mos qen ekspert n kt fush u kshillon ilae t ksaj kategorie pa marr parasysh rrezikun q mund t shfaqin. sht e vrtet, shpjegojn psikiatrit q pr t kuruar nj njeri q vuan nga shqetsime mendore duhen ndrhyrje komplekse, por m par veprohet me rrug t tjera, shqyrtohet situata n trsi dhe pastaj hartohet nj strategji veprimi.
Pr shembull, n Britanin e madhe ku situata sht vrtet shqetsuese, mjekt po mendojn t veprojn kshtu: jan parashikuar financime pr t vlersuar programe pr konsultim elektronik, meqense nj njeri n katr t till q vuan nga depresioni i drejtohet nj specialisti.
Por jo vetm kaq, n korrikun e vitit t kaluar, Parlamenti aprovoi nj numr masash pr t prmirsuar asistencn dhe mbrojtur minorent nga do form e krcnimit farmakologjik. Rasti i Anglis tregon se t vazhdosh me nj metod shkencore q mund t jet nj metod m efikase duke i mbrojtur pacientt edhe nga rreziqet. Sepse n t vrtet rreziqet ekzistojn.
Vetm disa jav m par n "New England Journal of Medicine" u publikua nj raport ku thuhej se sipas nj raporti t OBSH se sht rritur numri i vetvrasjeve mes t rinjve nn moshn 24-vjeare. Po ashtu, aty thuhej se rreziku i deformimeve t fetusit sht shum i madh te grat shtatzna q prdorin antidepresiv n tremujorin e par t shtatznis. Ajo q e rndon m shum situatn sht edhe koha dhe doza q t rinjt prdorin.
Zakonisht, nj kur me antidepresiv krkon t paktn 20 dit dhe ka efekte t knaqshme nse zgjat pr disa muaj. Por sipas t dhnave, rreth 50% e t smurve e ndrpresin mjekimin brenda 90 ditve dhe m shum se 70% e tyre n muajt e par.
Vrassi i panjohur
Askush deri m tani nuk ka mundur t'i jap prgjigje pyetjes se prse vrehet nj rritje shum e madhe mes t rinjve antidepresiv q jan n mjekim t vazhdueshm n vend q t ndodh e kundrta? N shum vende t bots sht
e detyrueshme q kompanit q prodhojn kto lloj ilaesh t vendosin fletushka t cilat lajmrojn se rreziku m i madh pr vetvrasje mes atyre q prdorin SSRI sht nga mosha 18 deri n 24 vje. Kjo mas u mor pas studimit t kryer n 100 mij njerz q vuanin nga depresioni n t gjith botn, sipas t cilve, numri m i madh i vetvrasjeve ishte mes atyre q prdornin mjekim.
Lajmrimi bri q t kishte nj ndryshim pr sa i prket konsumit t paktn n Shtetet e Bashkuara t Ameriks. Kshtu, n fillim t vitit 2005 SSRI-t prfaqsonin 75% t ilaeve q prdornin t rinjt nn moshn 18 vje, ndrsa nj vit m von kjo shifr shkoi n 57.9%. N fakt, edhe pse nuk sht ende e qart mbi mekanizmat q i shtynin t rinjt drejt vetvrasjes - sipas disave bhet fjal pr nj zhbllokim q manifestohej me acarim dhe hiperaktivitet n javt e para t prdorimit - mjekt kan menduar q t jen t kujdesshm duke dhn menjher alarmin.
Ather kush sht vrassi i vrtet? pyet me t drejt nj psikiatr kanadez n revistn "British Medical Journal", ilai apo depresioni i patrajtuar pr shkak t frikrave q sa vijn e thellohen? Nj pyetje t cils nuk sht e leht t'i prgjigjesh. Kjo pr faktin se nj tjetr studim i publikuar mbi veterant amerikan, n 225 mij pacient t kuruar pr depresion mes 2003 e 2005 me SSRI, rreziku i vetvrasjes sht zvogluar n t gjitha moshat me rreth 2 t tretat n krahasim me pacientt q nuk ishin kuruar.
N depresion dhe t braktisur
Rreth 70% e njerzve q vuajn nga shqetsimet mendore nuk marrin kurat e nevojshme. 5-9% e popullsis amerikane vuan nga depresioni i forms s rnd, 3% nga depresioni i shkalls s fundit dhe rreth 13% nga shqetsime t vogla mendore.
Fenomeni sht kudo njlloj. Pasojat jan t rnda, edhe pse depresioni rrit rrezikun e vetvrasjeve, aksidenteve, smundjeve kardiovaskulare dhe iktusit. Por ajo q sht m shqetsuesja sht se pjesa m e madhe e pacientve krkojn ndihm nga mjekt e familjes, t cilt duke mos e ditur diagnozn e qart i japin antidepresiv. Por prmirsimi i shndetit mendor mund t arrihet vetm nse shikohet me kujdes nse terapia on n prmirsimin e gjendjes apo q pacienti duhet t trajtohet n klinika t specializuara psikiatrike.
Studimet e OBSH-s, n 37 raporte ndrkombtare tregojn se 56% e personave q vuajn nga depresioni nuk jan diagnostikuar dhe nuk marrin asnj mjekim.