Së pari Kanadaja, tani Australia? Konservatorët kanë frikë se po përhapet rënia e Trump

Njeriu që synon të bëhet kryeministri i ardhshëm i Australisë ka kaluar javë të tëra duke u përpjekur të distancohet nga krahasimet që bënte më pare me Presidentin e SHBA-së, Donald Trump.

“Unë jam vetvetja”, këmbënguli udhëheqësi i Partisë Liberale të opozitës, Peter Dutton, kur u pyet për mendimet e tij mbi “Temu Trump”, etiketë që i është dhënë nga kritikët duke iu referuar faqes kineze të internetit me reputacion për prodhimin e shitjen dhe kopjimin e mallrave të lira.

Analistët politikë thonë se krahasimet me Trumpin kanë gërryer çdo epërsi që Dutton kishte ndaj kryeministrit aktual të Partisë Laburiste të qendrës së majtë, Anthony Albanese, i cili kryeson sondazhet e opinionit para votimit të së shtunës.

Ish-oficeri i policisë Dutton u bë udhëheqës i opozitës pasi Partia Liberale e qendrës së djathtë u rrëzua nga pushteti tre vjet më parë, duke sjellë me vete një reputacion si njeriu i fortë i pakompromis i krahut të djathtë të partisë – një ish-ministër i mbrojtjes, punëve të brendshme dhe imigracionit.

Ai që është akuzuar për nxitjen e luftërave kulturore, pretendon se Australia pranon shumë emigrantë dhe ditë më parë e quajti transmetuesin publik të vendit “media urrejtëse”.

“Instinktet e tij janë ato të një populisti të krahut të djathtë. Nuk kam asnjë dyshim për këtë, kështu që ato kanë ngjashmëri me llojin e politikës dhe retorikës që kemi lidhur me Trumpin”, tha Frank Bongiorno, profesor i historisë në Universitetin Kombëtar Australian.

Strategjia Trumpiane duket se është inkurajuar nga anëtarë të lartë të partisë dhe gruaja më e pasur e Australisë, manjatja e minierave Gina Rinehart, e cila mori pjesë në inaugurimin e presidentit amerikan.

Por pamja që dukej si një fitues votash, pati efekt të kundërt kur presidenti amerikan njoftoi tarifat globale, duke e shndërruar një ngritje të mundshme të Trump në një rënie të Trump – diçka që edhe konservatorët e Kanadasë e përjetuan këtë javë ku nuk arritën të fitonin zgjedhjet kombëtare.

Dutton përballet gjithashtu me poshtërimin e mundshëm të humbjes së vendit të tij në parlament, siç i ndodhi udhëheqësit të Partisë Konservatore Kanadeze, Pierre Poilievre. Dutton e mban Dicksonin, një zonë zgjedhore në periferi të Brisbane-it, me vetëm 1.7% – dhe rivalët po e rrethojnë.

Australia po sheh “një version të holluar” të trendit të Kanadasë, sipas Marija Taflaga, drejtoreshë e Qendrës për Studimin e Politikës Australiane në Universitetin Kombëtar Australian.

“Trump në thelb ka krijuar një grumbullim rreth efektit të flamurit kombëtar”, tha ajo. “Në demokracitë liberale si Australia dhe Kanadaja, (Trump) e ka kthyer kryeministrin në detyrë nga një pozicion i disavantazhuar… në një pozicion të favorshëm”, shtoi ajo.

‘Zgjedhjet ndryshuan rrënjësisht’

Kapja më e hapur për mbështetësit e Trump vjen nga miliarderi i minierave Clive Palmer, i famshëm për Titanic II , i cili themeloi partinë e frymëzuar nga Trump, Trumpet of Patriots, duke u zotuar t’i “fundosë duopolin dypartiak dhe ta bëjë Australinë të madhe”.

Për pjesën më të madhe, zgjedhjet australiane janë një garë midis Partisë Liberale të Dutton dhe Partisë Laburiste të Albanese. Votimi i detyrueshëm dhe një sistem preferencial që rishpërndan votat e hedhura për kandidatët që dalin nga gara do të thotë se të dyja partitë përqendrohen në sigurimin e terrenit maksimal.

Çështja kryesore e këtyre zgjedhjeve ka qenë kriza e kostos së jetesës, dhe të dyja partitë kryesore kanë premtuar të ndihmojnë në uljen e faturave të familjeve me një sërë uljesh taksash dhe ndihmash.

Në një program që ngjan me lëvizjet e hershme të Trump që nga kthimi në Shtëpinë e Bardhë, Dutton premtoi shkurtime të 41,000 vendeve të punës në nivel federal, fundin e privilegjeve të punës nga shtëpia dhe një rishikim të axhendave të shkollës “të zgjuar” – disa prej të cilave atij i është dashur t’i tërheqë.

Ai emëroi gjithashtu një ministre në hije për efikasitetin e qeverisë, e cila tha në një tubim të kohëve të fundit se Partia Liberale do ta “bënte Australinë përsëri të madhe” – një koment që ajo më vonë tha se nuk e dinte se e kishte bërë.

Kohët e fundit, në janar, udhëheqësi liberal ishte në rrugën e duhur për fitore, sipas Simon Jackman, një profesor nderi në Universitetin e Sidneit dhe ish-drejtor ekzekutiv i Qendrës së Studimeve Amerikane.

“Pastaj vjen Donald Trump… dhe zgjedhjet thjesht ndryshuan rrënjësisht”, tha Jackman.

Australianët tregojnë një interes të zjarrtë për politikën amerikane, kështu që ata po shikonin kur kompanitë e mëdha farmaceutike amerikane u ankuan se programi i subvencioneve të qeverisë australiane po nënvlerësonte ilaçet amerikane; ndërsa këshilltari amerikan i tregtisë Peter Navarro paralajmëroi se eksportet australiane të aluminit po “vrisnin” tregun amerikan të aluminit; dhe kur senatori demokrat Mark Warner kërkoi të dinte pse Australia, “një partner tepër i rëndësishëm i sigurisë kombëtare”, ishte “sulmuar” me tarifa prej 10%.

Por ishin shitjet pas tarifave në tregjet ndërkombëtare që tërhoqën vërtet vëmendjen e tyre, dhe votuesit e moshuar panë me tmerr kursimet e tyre të pensionit duke u ulur, tha Jackman.

“Narrativa ndryshoi nga një lloj vështrimi prapa në performancën ekonomike të Partisë Laburiste në vështrimin përpara dhe (duke thënë), ‘O Zot i madh, bota është shumë e ndryshme dhe e rrezikshme dhe e pasigurt, dhe aleati ynë më i ngushtë dhe partneri strategjik po thotë të gjitha këto gjëra të tmerrshme për ne. Mendova se amerikanët na pëlqenin. Çfarë po ndodh?’”, tha Jackman.

Reagimi i ashpër ndaj Trumpit paraqiti një problem për Duttonin. Kështu, në mesin e prillit, kur moderatori e pyeti gjatë një debati të liderëve nëse i besonte presidentit të SHBA-së, ai dukej i prirur të vendoste një distancë midis tyre. “Nuk e njoh Donald Trumpin; nuk e kam takuar kurrë”, tha ai.

Zbutja e kërcënimit nga Kina

Gjatë zgjedhjeve të fundit në vitin 2022, Kina u pa si problemi më i madh. Marrëdhëniet ishin përkeqësuar nën drejtimin e ish -liderit të Partisë Liberale, Scott Morrison, i cili udhëhoqi një qeveri koalicioni me Partinë Kombëtare dhe sugjeroi që Kina të hetohej për rolin e saj në përhapjen e pandemisë Covid. Në përgjigje, Kina vendosi tarifa mbi eksportet kryesore australiane. Ndërsa Partia Laburiste shpalli dëshirën e saj për të përmirësuar marrëdhëniet, Partia Liberale foli për kërcënimin ushtarak të Kinës dhe më pas humbi votat e kinezo-australianëve.

Pra, këto zgjedhje, pavarësisht lundrimit të paprecedentë rreth Australisë nga anijet luftarake kineze në shkurt dhe mars – të shoqëruara me stërvitje të panjoftuara me armë zjarri – diskutimi mbi kërcënimin e Kinës për sigurinë kombëtare të Australisë ka qenë relativisht i përmbajtur.

“Çuditërisht, Trump ndoshta shihet si një kërcënim më i madh për rendin global sesa Kina”, tha Jackman.

Paparashikueshmëria e presidentit amerikan, qasja transaksionale e tij ndaj çështjeve të jashtme dhe gatishmëria për të prishur marrëveshjet e kaluara e kanë përqendruar vëmendjen nëse Australia mund t’i besojë SHBA-së nën drejtimin e Trump.

Kritikët e AUKUS, marrëveshjes kyçe të sigurisë së Australisë me SHBA-në dhe Mbretërinë e Bashkuar, e kanë cituar sjelljen e fundit të presidentit si provë se është shumë e rrezikshme të delegosh sigurinë kombëtare të vendit.

“Donald Trump është një demagog i rrezikshëm dhe është një kërcënim për paqen, një kërcënim për demokracinë dhe është gjithashtu një kërcënim për Australinë”, tha Adam Bandt, udhëheqës i të Gjelbërve, partia e tretë më e madhe në Australi, e cila po shtyn për më shumë strehim, mbështetje për qiramarrësit dhe veprime më të forta për klimën.

Si Albanese ashtu edhe Dutton nënshkruan marrëveshjen e mbrojtjes me AUKUS dhe e kanë mbrojtur atë.

Një qeveri e mundshme minoritare

Ndërsa sondazhet sugjerojnë se Albanese do të fitojë zgjedhjet, është e paqartë nëse ai do të fitojë vota të mjaftueshme për një qeveri shumice dhe analistët thonë se është e mundur që atij do t’i duhet të formojë një qeveri minoritare me parti më të vogla ose të pavarur.

Këtë vit, për herë të parë, votuesit e Mijëvjeçarit dhe Gjeneratës Z do të jenë më të shumtë në numër me demografinë më të vjetër, dhe pritet që ata të hedhin një votë më progresive dhe anti-establishment, gjë që mund t’i kushtojë Partisë Laburiste vendase.

“Qiramarrësit e rinj që fitojnë më shumë se prindërit e tyre, por nuk kanë mundësi të blejnë shtëpinë në të cilën janë rritur, kanë pak arsye për të ruajtur rendin politik ekzistues dhe duken të lumtur të hedhin zaret mbi një qeveri minoritare”, tha javën e kaluar për Klubin Kombëtar të Shtypit Shaun Ratcliff, një shkencëtar politik nga firma kërkimore Accent Research.

Bongiorno nga Universiteti Kombëtar Australian thotë se, nëse Dutton humbet, ai nuk mund t’ia vërë fajin tërësisht Trumpit për humbjen. Fushata liberale ishte e papërgatitur dhe u mbështet te votuesit që ishin mjaftueshëm të zemëruar me Partinë Laburiste sa të donin ndryshim, tha ai.

“Nuk ka qenë një qeveri katastrofike dhe mendoj se ishte ndoshta një gabim për Koalicionin të imagjinonte se thjesht mund të priste dhe ta shikonte të rrëzohej”, tha Bongiorno.

Sa i përket sfidës së Dutton në Dickson, vendin që ai e ka mbajtur për më shumë se 20 vjet, Bongiorno tha se demografia e zonës duket se po ndryshon dhe kjo mund t’i drejtojë votat drejt Ali France të Partisë Laburiste ose të pavarurës progresive Ellie Smith. “Dyshoj se ai do të qëndrojë”, tha Bongiorno.

Pritet që në qendrat e votimit të shtunën të shkojnë 18 milionë votues të regjistruar.

Jackman tha se nuk kishte përshtypjen se njerëzit po votonin me “vullnet” për të rrëzuar qeverinë, siç bënë tre vjet më parë për të rrëzuar Morrison-in.

“Ndonjëherë kjo sinjalizon, ‘Oh, mezi pres ta largoj këtë qeveri’”, tha Jackman. “Këtë herë nuk kam të njëjtën ndjesi”, shtoi ai. “Dyshoj se është më shumë se njerëzit duan ta mbarojnë këtë punë”.

“E dinim që zgjedhja e dytë e Trump do të ishte ndryshe”, tha ai. “Por nuk mendoj se dikush e ka llogaritur se sa ndryshe do të ishte”. CNN

/rtsh.al/