Sekretet e diktaturës/ Çfarë tregojnë dokumentet e ish-Sigurimit? Sula: Arkivi i Sigurimit të Shtetit rast studimor

Në Fakultetin e Shkencave Sociale në Tiranë u zhvillua një konferencë ndërkombëtare shkencore me temë “Aspekte të përndjekjes politike të ish-Sigurimit të Shtetit Shqiptar 1944–1991”, ku morën pjesë studiues nga Shqipëria dhe vende të tjera si Polonia, Italia dhe Kosova.

Drejtuesja e Autoritetit për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH), Gentiana Sula, në një intervistë në emisionin “Live në Mëngjes” në Vizion Plus, theksoi se aktiviteti kishte karakter shkencor dhe synonte prodhimin e dijes mbi arkivat e periudhës komuniste, jo thjesht rrëfimin historik.

Në aktivitet morën pjesë studiues nga Polonia, Italia, Kosova dhe Shqipëria.

Zonja Sula tha se  gjatë punimeve u analizuan aspektet kushtetuese dhe institucionale të sistemit gjatë periudhës komuniste, përfshirë ndryshimet kushtetuese të viteve 1948 dhe 1976, si dhe mënyra se si ato krijuan bazën ligjore për funksionimin e sistemit të përndjekjes.

Sula: Ishte konferencë shkencore. Janë bërë përkujtimore, data të caktuara. Kjo ishte konferencë shkencore dhe fjala shkencore thotë shumë për standardin e punimeve. Bëhet fjalë për të prodhuar dije, jo thjesht për të rrëfyer. Ishin studiues nga Polonia, Italia, Kosova dhe Shqipëria. Për herë të parë u hap një faqe e re e studimeve në raport me përndjekjen, komunizmim. Kishte një qasje më makro, pa e humbur dhe qasjen personale. Patëm punime për sa i përket aspektit politik, u panë kushtetutat në vijimësi, që në vitin 1948, 1976, u bë krahasimi atëherë, tani, demokraci diktaturë. U pa se cilat ishin elementët që i hapën rrugë nga ana kushtetuese gjithë asaj që ndodhi më pas. U pa aspketi i platformave të sigurimit të shetit. Kanë qenë platforma që janë mbajtur sekret dhe njerëzit as nuk e dinin se cila ishte ajo gjëja që i bënte në krahun tjetër. U panë 6 platforma. U hapën të gjithë urdhrat e ministrave, u panë rolet se si ndaheshin. Ishte një gjë shumë intensive, por për shumë gjëra u krijua harta e koncepteve. Arkivi i Sigurimit të Shtetit është i veçantë dhe në vetvete është një rast studimor.

Duke folur për mënyrën e operimit të Sigurimit të Shtetit, Sula deklaroi se një nga problemet kryesore ishte mungesa e ndarjes së pushteteve dhe kontrollit institucional.

Sula shtoi se vendimmarrja në atë periudhë ishte shpesh subjektive dhe e centralizuar, duke theksuar se shumë vendime për jetën e qytetarëve merreshin nga oficerë të thjeshtë operativë, pa garanci gjyqësore.

Sula: Nuk është kuptuar ku është gabuar. Gjëja e parë, siç e thashë që në kushtetutë ishte roli i udhëheqjes. Që këtu duhet parë me shumë kujdes ndarja e pushteteve. Kemi rastin e Gjykatës së Sigurimit të Shtetit e cila ishte nën ministrin. Nëse funksionet e institucioneve të caktuara janë të ndërtuara keq, kanë një agjendë partiake personale, pasojat janë shumë të forta, dekada ndërbreznore. Në konferencë u vu re edhe një gjë tjetër, subjektivizmi i vendimeve. Vendimet për jetën e viktimës ose shënjestrës politike ishin te polici i thjeshtë, operativi i thjeshtë. Nuk ka pasur fare garanci gjyqësore. Sot një përgjim shkon në gjyqësor, pasi mbaron hetimi personi i përgjuar ka të drejtë të dijë çfarë është thënë për të. Atëherë as nuk e dije që po përgjoheshe. Sot vërtet ndodhin përgjime, por kanë afate të caktuara dhe ti ke të drejtë të kërkosh fshirejn e të dhënave. Atëherë ndodh deri në vdekje dhe pas vdekjes kishe…ka shumë gjëra. Konferencën e mbyllëm me një deklaratë të rëndësishme ku përmbodhëm gjetjet kryesore dhe angazhimet tona. Angazhimi i parë është që do të vahzdojmë ta bëjmë të përvitshme, e dyta është që do botohen me standardin e shkencës.

Në përfundim, Sula bëri të ditur se konferenca u mbyll me një deklaratë përmbledhëse dhe se synohet që ky aktivitet të kthehet në një ngjarje të përvitshme, si dhe që punimet të publikohen sipas standardeve shkencore.