Shterimi i krizës që s'qe

Kriza “e shpikur” 10 muaj m par nga opozita, vetm dy muaj pasi ishte shpallur rezultati i zgjedhjeve parlamentare t qershorit dhe pasi Edi Rama ishte rizgjedhur me m shum se 90 pr qind t votave n krye t partis m t madhe n opozit, tashm po shteron. Pasi u prdorn t gjitha mjetet dhe mnyrat pr ta agravuar krizn deri n selit e Bashkimit Evropian, kjo kriz sht rikthyer n Shqipri pr t’u akumuluar sipas t gjitha gjasave brenda vetvetes. Argumentet e dy palve tashm kan shteruar dhe aq m shum kan shteruar dhe argumentet dhe vullneti i pals s tret q kishte marr prsipr rolin e ndrmjetsimit. Ndrkombtart shfaqen t qet dhe e quajn nj shtje t brendshme dhe pse “dshtuan” n prpjekjet e gjata n koh pr t arritur nj kompromis. Ajo q ata cilsojn si nj fitore sht funksionimi i demokracis n mnyr normale dhe kjo ka t bj me hyrjen e opozits n Parlament dhe ndrprerjen e nj greve urie t pazakont, e cila uditrisht sht harruar kaq shpejt dhe nga vet opozita. Pra, kriz nuk ka m. E vetmja kriz pr t ciln mund t flitet tani sht ajo n selin roz, krert e s cils do t duhet t justifikojn para elektoratit t tyre energjit e harxhuara pr muaj me radh duke mbajtur gjall shpresn e militantve pr rrzimin e qeveris me an t protestave n rrug, grevs s uris, bojkotit t Parlamentit dhe bllokimit t akseve nacionale si nj shenj e mosbindjes civile. T gjitha kto u ezauruan n nj dark t bollshme n nj restorant n Strasburg, emri i t cilit do t hyj pa frik n analet e historis s re t politiks shqiptare. Nj dark e bollshme ku lidert shqiptar preferuan t pin vetm uj, si pr t nnkuptuar nj fitore t pamundur pr secilin. Tashm nuk ka nj kriz, sepse si argumentojn dhe specialistt, shteti funksion, Parlamenti funksionon. Prtej gjith ksaj, do debat mes mazhorancs dhe opozits u prket marrdhnieve politike t dy forcave politike t kundrta, q mund t quhen dhe normale kur jemi n prag t zgjedhjeve lokale t ardhshme, n prag t nj beteje vrtet t fort politike pr t dyja palt.

Jo m kot nj nga njerzit m t impenjuar pr zgjidhjen e ngrit politik, kreu i grupit m t madh n Parlamentin Evropian, Joseph Daul, do t deklaronte para dy ditsh n Tiran se “s bashku me zotin Schultz krkuam dhe arritm q demokracia t vihet n funksion. Arritm njohjen e qeveris, respektimin e Kushtetuts dhe q opozita t punoj n Kuvend. Gjat takimit i thash zotit Rama se n opozit jeni deri n zgjedhjet e ardhshme”. Sigurisht ndrkombtart s’jan asnjher kundr marrveshjeve e kompromiseve politike mes politikanve shqiptar, por mesa duket nuk do t impenjohen m n nj raund negociatash pr kt shtje, e cila u ezaurua deri n detaj pa arritur n nj “bashkim duarsh”.

Skenari m i keq i mundshm do t ishte nj rikthim pas. Pra nj rinisje e protestave, nj grev urie e dyt, nj bojkot i ri i Kuvendit nga ana e opozits. Skenar q duket pak i mundur dhe pak i arsyeshm n nj koh kur premtimi m i fort “do hapen kutit ose do largohet qeveria “Berisha”,
nga krert e opozits ndaj mbshtetsve t saj, nuk sht realizuar. Hapja e kutive e humbi vlern q ishte perceptuar n publik derisa u pranua vetm hapja e kutive me materialet zgjedhore dhe u b nj sherr i gjat, nse duhet t firmosin t dyja palt apo njra pal n krkesn pr interpretim n Komisionin e Venecias. Kriza mbeti tek ky debat teknik, duke lodhur ksisoj negociatort ndrkombtar q hoqn dor me keqardhje nga projekti i nj kompromisi. Megjithse kompromisi Berisha-Rama do ishte i plqyeshm dhe i dobishm sidomos pr reformat, mungesa e tij n nj moment kur jeta parlamentare funksion normalisht, nuk prbn kriz.

Si lindi kriza...

Kriza politike shqiptare 10-mujore u nis si nj kontestim i vonshm i rezultatit t zgjedhjeve, n nj koh kur t gjitha organet prkatse kushtetuese kishin dhn verdiktin e tyre pr rezultatin e zgjedhjeve. Madje, kontestimi nisi dhe pasi u publikuan raportet e vzhguesve ndrkombtar, ndr m t rndsishmit, ai i OSBE/ODIHR-it, ku zgjedhjet cilsoheshin t rregullta, m t mira se paraardhset dhe ku bhej vrejtje teknike pr procesin e numrimit. Por saktsohej qartsisht se nuk ishin vn re parregullsi q mund t cenonin rezultatin e zgjedhjeve. Bazuar n kto t dhna, mund edhe t mos kishte fare kriz. Por opozita dhe kreu i saj, Edi Rama, zgjodhi ndryshe. Zgjodhi rrugn e fabrikimit t krizs, rrug e cila u kritikua fort dhe nga eksponent dhe antar t ksaj partie. T gjitha mjetet e zgjedhura pr ta
shtjen e kutive t votimit nj daulle q t dgjohej nga vesht e Brukselit u prdoren deri tek ato m radikalet e m t padgjuarat nga kto vesh t demokracis evropiane. Kulmimi i par i krizs politike ishte n mars t ktij viti, kur sipas Kushtetuts opozits do t’i digjeshin 64 mandatet e saj t marra n zgjedhjet e 28 qershorit 2009 dhe t pazbatuara asnj dit nga deputett n Kuvendin e Shqipris. Pa asnj kompromis, pa asnj marrveshje me mazhorancn, pa hapje kutish, pa komision hetimor, opozita u fut n Kuvend n limitet kushtetuese. Vendimi erdhi pas ndrhyrjes s socialistve evropian pran kreut t PS-s, Rama dhe pas thirrjeve t herpashershme nga Brukseli q t ndrpriste rrugn e bojkotit, si nj mjet jo demokratik. Por... pr fat t keq eurodeputeti socialdemokrat, Svoboda, i cili e “bindi” Ramn t hyj n Kuvend, nuk mund ta dinte se ky ishte vetm fillimi i prpjekjeve titanike t tij e kolegve t tij europarlamentar pr t rikthyer opozitn n rrugn e nj opozite normale n nj demokraci parlamentare. Rezultoi se hyrja n Kuvend ishte vetm arsyeja e shptimit t mandateve, pasi bojkoti vazhdoi m tej, por i kamufluar, pjesmarrje n fillim t seancs dhe largim gjat miratimit t ligjeve. N pritje t nj kompromisi t ofruar nga mazhoranca dhe dshtimi i ngritjes s nj komisioni hetimor pr zgjedhjet me plqimin e dy palve, riktheu opozitn n pozicionin fillestar. Protesta, bojkot dhe ajo q n fillim nuk ua besuan vesht as deputetve t PS-s, greva kolektive e uris. adra e strmadhe me 20 deputet dhe afro 200 mbshtets t PS-s n nj grev urie t pashoqe qndroi n bulevardin para Kryeministris plot 19 dit, duke shteruar fuqit e shum grevistve dhe durimin e ndrkombtarve. U desh nj ultimatum jo i natyrs s qet, me t ciln operon Brukseli pr t’i dhn fund grevs (pa u plotsuar kushtet e forta, hapja e kutive ose rrzimi i qeveris). Ultimatumi: Uluni, negocioni ose do t ndrpritet marrdhnia e Shqipris me institucionet e BE-s i uli Berishn e Ramn n dy avion t ndryshm pr n Strasburg, ku si pr ironi t fatit u shtrua nj dark nga disa eurodeputet t majt e t djatht dhe Komisioneri pr Zgjerim, Stefan Fule. Nj dark q u pasua nga negociata teknike pa rezultat, kur nga argumentet e hedhura n 10 muaj dukej hapur se rezultati ishte gati i pamundur n pozicionet ku qndronin palt.

Argumentet e palve...

Si e kan cilsuar shum analist dhe politikan, kriza politike n Shqipri ishte nj kriz e krijuar pr t mos u zgjidhur. Kritizert brenda partis e akuzuan Ramn se e krijoi kt kalvar t gjat mundimi pr vendin pr t forcuar pozitat e tij n parti e pr t’i shptuar ndshkimit t humbjes. Nga ana tjetr dhe mbrojtsit e Rams e kan cilsuar t nevojshme pr demokracin hetimin e zgjedhjeve, por nuk kan arritur ta mbrojn e ta argumentojn n detajet teknike e juridike, ku ngeci arritja e nj marrveshjeje pr kt hetim. N fillim t krizs, PS krkonte rinumrim t votave n disa zona ku ajo kishte pretendime, si p.sh., Berati. Mazhoranca prgjigjej se ishte dhn nj vendim gjykate, Apeli Zgjedhor dhe ishte vulosur vendimi nga KQZ, s’mund t dilte mbi ligjin. Madje Kryeministri Berisha i kshilloi kundrshtarit t kontestonte rezultatet n rrug ligjore n instancat e tjera t gjyqsorit, si nj ankimim n Gjykatn Kushtetuese. Nga ana tjetr, Berisha i ofroi ngritjen e nj komisioni hetimor parlamentar me shumic t opozits dhe me kryetar t opozits. Nuk u pranuan nga PS, e cila vazhdoi bojkotin dhe protestat me parulln “Hap kutit!”. N muajin Mars u ofrua nga nj delegacion i posam i Asambles Parlamentare t Kshillit t Evrops, zgjidhja e ngrit ku shihej si mundsi ankimimi n Komisionin e Venecias krkesa e opozits pr mundsin e hapjes s kutive t votimit. Opozita nuk pranoi, duke e dshtuar tryezn e presidentit Bamir Topi t ngritur pas iniciativs s KiE-s. Kryeministri Berisha ofroi ndrkaq hapjen e materialeve zgjedhore pr t’i hetuar dhe pr t nxjerr problemet q do t ndihmonin pastaj brjen e reforms zgjedhore. Por kjo nuk u pranua nga Rama. Vetm n maj, kur hyri n loj fuqishm Bashkimi Evropian me an t parlamentarve Daul e Schultz, propozimi pr kutit e materialeve zgjedhore u quajt i plqyeshm nga Rama dhe madje si nj fitore e grevs s uris. Madje, u pranua prej tij dhe opsioni i marrjes s mendimit nga Komisioni i Venecias e gjithashtu komisioni hetimor me shumic e drejtim t PS-s. Por nuk mbaronte me aq shterimi i argumenteve pro e kundr, pasi debati u fut n nj spirale juridike. PS krkonte q duke hapur kutit e materialeve t linte nj mundsi pr hapjen e kutive t votimit. Kjo s’mund t bhej t paktn pa marr opinionin e nj institucioni kompetent n interpretimin e Kushtetuts e ligjit zgjedhor. U ra dakord q t ishte Komisioni i Venecias, por PS nuk pranoi t onte e vetme krkesn pr n kt komision duke krkuar dhe firmn e mazhorancs. Nj loj politike kjo q krkonte t prfshinte firmn e PD-n n nj krkes q kishte lidhje t drejtprdrejt me interesat e saj politike. Nga ky ballafaqim i argumenteve duket se PS ka lvizur nga 1 tek 10 n lshimet e saj, q nga krkesa fillestare absolut pr rinumrim t votave deri tek pranimi i moshapjes s kutive. Ndrsa mazhoranca ka qndruar n lshimet e bra q n nisje duke i mbetur besnike argumentit se hapja e kutive t votimit cenon Kushtetutn e ligjet n fuqi.

N kt moment, kur po bhen nj vit nga zgjedhjet parlamentare mbi t cilat u ngrit kjo kriz, t gjitha palt duken t lodhur dhe t tejngopur nga zgjatja pa fund e krizs. Dhe si n do film apo novel dhe ksaj krize politike i duhet nj fund ose nj dalje, m shum se kujt ky fund i duhet Rams. Kur miqt e tij dhe miqt e kundrshtarit t tij politik n PE i “lan duart” nga kriza, kreu i PS-s u lutet t rikthehen n loj dhe nga ana tjetr flet pr rikthimin tek rruga e protestave. Nj rikthim n pikn e nisjes kalon do imagjinat t ndrkombtarve, n nj koh kur ata po nxisin bashkpunim dhe kompromisin politik mes palve pr hir t reformave t integrimit. N kt pik mbetet pr t’u par se si do t munden mazhoranca dhe opozita t kaprcejn shijen e hidhur t krizs s gjat mes tyre dhe t gjejn gjuhn e bashkpunimit pr ligje me rndsi dhe pr reformn zgjedhore n veanti, q krkohet dhe nga ndrkombtart. Nj her kan ditur ta gjejn kt gjuh, kur Kushtetuta e vendit me kompromis PD-PS ndryshoi n disa nene t rndsishme, s’ka arsye t mos besohet se kjo s’do t ndodh prsri.