Studimi
Grat e kryeqytetit, duhanpirset m t mdha
Shqipria gjendet n prag epidemie t duhanpirjes nga t gjitha shtresat dhe moshat. Pas publikimit t studimit demografik kombtar, specialistt e shndetit publik kan nisur analizn e t dhnave t cilat tregojn sakt se n far gjendjeje ndodhet aktualisht vendi yn n krahasim me rajonin dhe m gjer.
Sipas drejtorit t ISHP-s, Alban Ylli, studimi tregoi se rreth 43 pr qind e meshkujve n qytet e fshat dhe 5 pr qind e femrave pin duhan, por rreziku nuk qndron tek shifrat.
Ylli shpjegon se epidemia prej kohsh ka prekur Tirann, ku numri i duhanpirsve po vjen n rritje do vit. Frika qndron n prhapjen e konsumit t duhanit tek t gjitha shtresat e moshat dhe nisja hert e duhanpirjes tek moshat e reja.
“T dhnat e studimit na treguan se po konsumohet duhan kudo dhe nga t gjith, po e pin t rinj e t rritur, pa dallim shtrese, si n fshat dhe qytet, me status ekonomik t lart e t ult, me nivel t ult arsimor dhe me arsim t lart. Rreziku qndron tek fillesat e duhanpirjes, n vendin ton kto po fillojn masivisht n shkollat e mesme dhe pr kt arsye ne do t nisim nj fushat kombtare n gjimnazet e vendit pr ndrgjegjsimin e t rinjve mbi rreziqet q shkakton pirja e duhanit n shndetin e tyre”, - u shpreh drejtori i ISHP-s, Alban Ylli.
Specialistt e ISHP-s thon se Tirana mbetet epiqendra e epidemis s duhanpirjes dhe pr reduktimin e numrit, specialistt e shndetit publik jan skeptik.
Sipas t dhnave t studimit kombtar, ndryshe nga shifrat e rajonit, n Shqipri rreziku qndron tek fuqia e duhanpirsve pr t mos e ln at.
Pr t frenuar epidemin e duhanpirjes, si rreziku serioz i shndetit t shqiptarve, drejtori i ISHP-s, Alban Ylli, thot se problem mbetet moszbatimi i ligjit antiduhan dhe masat e tjera q duhet t ndrmerren pr t frenuar tendencn e duhanpirjes nga t gjitha moshat.
Marrdhnie seksuale
Q n moshn 15 vje seks me partnerinN shum shoqri, t rejat kan marrdhnie seksuale me burra q jan shum m t rritur n mosh. Kjo praktik mund t oj n prhapjen e HIV dhe t STI, sepse n rast se nj partner m i ri dhe i painfektuar bn seks me nj partner n mosh m t rritur dhe t infektuar, kjo mund ta sjell virusin n nj mosh m t re.
Kjo pjes ekzaminon prevalencn e akteve seksuale ndr partnert me diferenca t mdha moshe. Femrat e moshs 15-24 vje q kan
seks me rrezik t lart, gjat 12 muajve q i paraprin studimit, u pyetn pr moshn e t gjith partnerve t tyre. N rastin kur ato nuk e dinin moshn e sakt t partnerit, u pyetn nse ai ishte m i ri ose m i rritur se ato dhe nse ky partner ishte 10 ose m shum vjet m i madh se ato. Prgjithsisht, 3 pr qind e t rejave t moshs 15-24 vje dhe 6 prq ind e t rejave t moshs 15-19 vje kan kryer marrdhnie seksuale me rrezik t lart me nj mashkull 10 ose m shum vjet m t madh n mosh. Ndrkoh q pjes e studimit demografik shndetsor ka qen edhe prfshirja n nj akt seksual nn ndikimin e alkoolit mund t dmtoj gjykimin, t cenoj raportin e pushtetit dhe t shkaktoj sjellje t rrezikshme seksuale. T intervistuarit q kryen marrdhnie seksuale gjat 12 muajve prpara projektit, u pyetn (pr do partner) nse ato ose partneri i tyre kishin pir alkool hern e fundit q bn seks me partnerin dhe nse ato ose partneri i tyre ishin t dehur gjat seksit. Prqindja e t rinjve dhe e t rejave t moshs 15-24 vje q bn seks n gjendje t dehur ose kryen akte seksuale me nj partner n gjendje t dehur gjat 12 muajve q i paraprin studimit ishte se m pak se 1 pr qind e t rejave dhe 2 pr qind e t rinjve than se kishin qen t dehur n 12 muajt q i paraprin studimit. Shifrat jan t njjta me rastet kur partneri ishte i dehur gjat aktit seksual (1 pr qind e femrave dhe 2 pr qind e meshkujve). Si pr meshkujt dhe pr femrat, ndryshimet n varsi t tipareve t przgjedhjes ishin t pakta.