TIA Gjyqtare pa integritet me imunitet dhe me pak rroge
TIRANE- Nje njeri qendron para disa shkalleve te cilat fillimisht jane te drejta me pas spirale dhe duket se nuk kane fund ndersa ai vazhdon te jete ne shkallen e pare. Nje paralelizem me vete Shqiperine dhe rrugen e saj te gjate drejt integrimit per ne familjen e shumedeshiruar te Bashkimit Europian.
Progresi eshte i ngadalte dhe nuk po ecen sipas nevoja qe ka vendi yne por dhe ne raport me vendet e tjera te rajonit te cilat synojne anetaresimin ne BE. Ee nenvizon dhe raporti i Transparency international i cili raportin per Shqiperine e hap me fotografine e njeriut para shkalleve te pafundme.
Transparence International monitoron progesin ne luften kunder korrupsionit ne tre shtyllat kryesore te shtetit Sistemi gjyqesor legjilativ dhe administrata publike. Keto tre fusha jane dhe pikat kyce ku BE mat progresin per te bere me pas vleresimin per rrugen e anetaresimit.
Ne nje raport prej me shume se 150 faqem TI pershkruan ne detaje procesin se ku ndodhen aktualisht tre sistemet ne kuader te luftes se korrupsionit forcimit te ligjit dhe shtimit te transparences si dhe jep dhe rekomandimet.
GJYQESORI
Nje sistem gjyqesor problematik me nje pavaresi te brishte perceptim te integritetit te gjyqtareve te ulet me nje etike te gjyqtareve qe vazhdon te jete problem dhe me imunitet. Jo vetem kaq buxhet i vogel gjyqtare me page me te ulet ne rajon dhe ku mungon infrastruktura e cila rrezikon sigurine fizike por dhe integriteti i gjyqtareve shpesh eshte i dhunuar. Gjithashtu problemet ligjore ne gjyqesor mbeten komplekse dhe te shumta. Jane shqetesimet qe Transparence international ne raportin e perceptimit te indeksit te korrupsionit ne rang boterore te publikuar me 1 dhjetor.
BUXHETI I SISTEMIT TE DREJTESISE ME I ULETI
TIA shpreh shqetesimin se buxheti i akorduar per sistemin e drejtesise ne 2011 165.000 Leke milion lek me I vogel se ne 2010 I cili ishte 242.000 milione leke. Madje buxheti i kesaj ministrie ishte me i vogli ne krahasim me buxhetin e 12 ministrive te tjera nderkohe qe Ministria e Financave kishte ende nje buxhet me te vogel.
PROBLEM INFRASTRUKUTURA
Raporti terheq vemendjen ne permiresimin e infrastrukures gjyqesore. Nga nje vezhgim ne Gjykaten e Tiranes zyrat e gjyqtareve jane shume te vogla dhe zanokisht perdoren dhe si salla gjyqi. Kjo praktike dhunon principin e zhvillimit te gjyqeve me dyer te hapura si dhe mund te jete nje mundesi qe gjyqtari te korruptohet Po keshtu mungesa e infrastruktures rrezikon sigurine fizike por dhe integriteti i gjyqtareve shpesh eshte i dhunuar
PAGAT ME TE ULET
Gjyqtaret ne Shqiperi kane pagat me te uleta ne rajon 50 me te uleta se ne Kosove po keshtu dhe numrin me te vogel te gjyqtareve ne Europe 350 gjithsej.
Gjyqtaret e gjykatave te qarkut kane nje page qe mund te konsiderohet me e ulet se nje punonjesi i sektorit te larte publik.
GJYQTARE TE PAAZHORNUAR MBI LIGJET E REJA
TIA raporton se gjyqtaret trajnohen rregullisht por megjithate pak trajnime kane te bejne me zhvillimet e fundit ne ligjet nderkombetaredhe ato te ratifikuara ne Shqiperi dhe ne shume raste ligji nuk intepretohet ne menyre te drejte per shkak te mungeses se informacionit mbi te rejat. Kjo duhet te merret domosdoshmerisht parasysh- nenvizon raporti.
TE HIQET IMUNITETI
TIA kembengul ne heqjen e imunitetit te gjyqtareve i cili jo vetem i mbron ato nga gjykimi por edhe nga hetimi kjo e ben shume te veshtire mbledhjen e informacioneve kunder ketyre gjyqtareve dhe me pas dergimin e tyre ne gjykata per akuzen e korrupsionit ose shperdorimit te detyres. Niveli i ulet i ndeshkimit shkakton pengesa ne parandalimin e luftes kunder korrupsionit.
KONFERENCA GJYQESORE
Sidoqofte- nenvizon TIA- problemet ligjore ne gjyqesor jane komnplekse dhe te shumta Nuk ekziston ende ligji qe rregullon funksionimin e Konferences se Gjyqtareve. Me shqetesim sheh prezencen e ministrit te Drejtesise ne KLD dhe kompetencen e tij per te propozuar masa disiplinore si dhe fillimin e hetimeve per gjyqtaret. Megjithese eshte vene re nje bashkepunim mes KLD e Ministrise se Drejtesise prezenca e ketij te fundit prape se prape eshte shkelje e principit te ndarjes se pushteteve
PAVARESIA E GJYQESORIT
Pavaresia e gjyqesorit eshte e brishte. Aktualisht ne KLD ministri i Drejtesise ka te drejte te nise masa disiplinore. Kompentencat e ministrit ben qe nderhyja e ekzekutivit ne gjyqesor te jete e larte.
KLD DHE PRESIDENTI
TIA raporton se nuk ka te dhena qe ky insitucion te kete bere emerime apo shkarkime qe nuk jane ne perputhje me ligjin. Megjithate gjate nje interviste me kreun e departamentit te ligjit u permend fakti se gjyqtaret ne Gjykaten e Apelit zakonisht nuk perfaqesojne vlerat e larta profesionale
Amendamentet e reja kushtetuese nuk mbrojne rolin e presidentit si nje garantues dhe mbrojtes i balances mes dy pushteteve. Ne nje kohe qe Presidenti mund te zgjidhet me shumice te thjeshte dhe pa konsensus fuqia e ekzekutivit vazhdon te jete kryesorja ne emerimin e gjyqtareve. Ne keto kushte sistemi gjyqesor eshte dhunuar dhe perben rrezik per te ardhmen e ketij sistemi ne Shqiperi.
GJYQTARET ME INTEGRITET TE ULET ETIKA PROBLEM
Gjyqtaret shpesh nuk respektojne principet e komunikimit. Aktualisht ekziston Kodi i Etikes por nuk ka force ligjore. Nuk ka permiresim ne evoluimin e integritetit te gjyqtareve perceptimi per kete mbetet ne nivelet me te uleta.
REKOMANDIMET
1 Te behen ndryshime ne ligjin per funksionimin e sistemit gjyqesor si dhe ne ligjet e tjera qe kane lidhje me te. Konkretisht te hiqet imuniteti per gjyqtaret forcimi i etikes ndalimi i nderhyrjes se ekzekutivit ne gjyqesor si dhe caktimin e kritereve per emerimet e gjyqtareve
2 - Angazhim serioz politik dhe financiar ne permiresimin e infrastruktures gjyqesore ne sa i perket kompetencave te njeriut objektet listen e pagave dhe administrimin ligjor.
Progresi eshte i ngadalte dhe nuk po ecen sipas nevoja qe ka vendi yne por dhe ne raport me vendet e tjera te rajonit te cilat synojne anetaresimin ne BE. Ee nenvizon dhe raporti i Transparency international i cili raportin per Shqiperine e hap me fotografine e njeriut para shkalleve te pafundme.
Transparence International monitoron progesin ne luften kunder korrupsionit ne tre shtyllat kryesore te shtetit Sistemi gjyqesor legjilativ dhe administrata publike. Keto tre fusha jane dhe pikat kyce ku BE mat progresin per te bere me pas vleresimin per rrugen e anetaresimit.
Ne nje raport prej me shume se 150 faqem TI pershkruan ne detaje procesin se ku ndodhen aktualisht tre sistemet ne kuader te luftes se korrupsionit forcimit te ligjit dhe shtimit te transparences si dhe jep dhe rekomandimet.
GJYQESORI
Nje sistem gjyqesor problematik me nje pavaresi te brishte perceptim te integritetit te gjyqtareve te ulet me nje etike te gjyqtareve qe vazhdon te jete problem dhe me imunitet. Jo vetem kaq buxhet i vogel gjyqtare me page me te ulet ne rajon dhe ku mungon infrastruktura e cila rrezikon sigurine fizike por dhe integriteti i gjyqtareve shpesh eshte i dhunuar. Gjithashtu problemet ligjore ne gjyqesor mbeten komplekse dhe te shumta. Jane shqetesimet qe Transparence international ne raportin e perceptimit te indeksit te korrupsionit ne rang boterore te publikuar me 1 dhjetor.
BUXHETI I SISTEMIT TE DREJTESISE ME I ULETI
TIA shpreh shqetesimin se buxheti i akorduar per sistemin e drejtesise ne 2011 165.000 Leke milion lek me I vogel se ne 2010 I cili ishte 242.000 milione leke. Madje buxheti i kesaj ministrie ishte me i vogli ne krahasim me buxhetin e 12 ministrive te tjera nderkohe qe Ministria e Financave kishte ende nje buxhet me te vogel.
PROBLEM INFRASTRUKUTURA
Raporti terheq vemendjen ne permiresimin e infrastrukures gjyqesore. Nga nje vezhgim ne Gjykaten e Tiranes zyrat e gjyqtareve jane shume te vogla dhe zanokisht perdoren dhe si salla gjyqi. Kjo praktike dhunon principin e zhvillimit te gjyqeve me dyer te hapura si dhe mund te jete nje mundesi qe gjyqtari te korruptohet Po keshtu mungesa e infrastruktures rrezikon sigurine fizike por dhe integriteti i gjyqtareve shpesh eshte i dhunuar
PAGAT ME TE ULET
Gjyqtaret ne Shqiperi kane pagat me te uleta ne rajon 50 me te uleta se ne Kosove po keshtu dhe numrin me te vogel te gjyqtareve ne Europe 350 gjithsej.
Gjyqtaret e gjykatave te qarkut kane nje page qe mund te konsiderohet me e ulet se nje punonjesi i sektorit te larte publik.
GJYQTARE TE PAAZHORNUAR MBI LIGJET E REJA
TIA raporton se gjyqtaret trajnohen rregullisht por megjithate pak trajnime kane te bejne me zhvillimet e fundit ne ligjet nderkombetaredhe ato te ratifikuara ne Shqiperi dhe ne shume raste ligji nuk intepretohet ne menyre te drejte per shkak te mungeses se informacionit mbi te rejat. Kjo duhet te merret domosdoshmerisht parasysh- nenvizon raporti.
TE HIQET IMUNITETI
TIA kembengul ne heqjen e imunitetit te gjyqtareve i cili jo vetem i mbron ato nga gjykimi por edhe nga hetimi kjo e ben shume te veshtire mbledhjen e informacioneve kunder ketyre gjyqtareve dhe me pas dergimin e tyre ne gjykata per akuzen e korrupsionit ose shperdorimit te detyres. Niveli i ulet i ndeshkimit shkakton pengesa ne parandalimin e luftes kunder korrupsionit.
KONFERENCA GJYQESORE
Sidoqofte- nenvizon TIA- problemet ligjore ne gjyqesor jane komnplekse dhe te shumta Nuk ekziston ende ligji qe rregullon funksionimin e Konferences se Gjyqtareve. Me shqetesim sheh prezencen e ministrit te Drejtesise ne KLD dhe kompetencen e tij per te propozuar masa disiplinore si dhe fillimin e hetimeve per gjyqtaret. Megjithese eshte vene re nje bashkepunim mes KLD e Ministrise se Drejtesise prezenca e ketij te fundit prape se prape eshte shkelje e principit te ndarjes se pushteteve
PAVARESIA E GJYQESORIT
Pavaresia e gjyqesorit eshte e brishte. Aktualisht ne KLD ministri i Drejtesise ka te drejte te nise masa disiplinore. Kompentencat e ministrit ben qe nderhyja e ekzekutivit ne gjyqesor te jete e larte.
KLD DHE PRESIDENTI
TIA raporton se nuk ka te dhena qe ky insitucion te kete bere emerime apo shkarkime qe nuk jane ne perputhje me ligjin. Megjithate gjate nje interviste me kreun e departamentit te ligjit u permend fakti se gjyqtaret ne Gjykaten e Apelit zakonisht nuk perfaqesojne vlerat e larta profesionale
Amendamentet e reja kushtetuese nuk mbrojne rolin e presidentit si nje garantues dhe mbrojtes i balances mes dy pushteteve. Ne nje kohe qe Presidenti mund te zgjidhet me shumice te thjeshte dhe pa konsensus fuqia e ekzekutivit vazhdon te jete kryesorja ne emerimin e gjyqtareve. Ne keto kushte sistemi gjyqesor eshte dhunuar dhe perben rrezik per te ardhmen e ketij sistemi ne Shqiperi.
GJYQTARET ME INTEGRITET TE ULET ETIKA PROBLEM
Gjyqtaret shpesh nuk respektojne principet e komunikimit. Aktualisht ekziston Kodi i Etikes por nuk ka force ligjore. Nuk ka permiresim ne evoluimin e integritetit te gjyqtareve perceptimi per kete mbetet ne nivelet me te uleta.
REKOMANDIMET
1 Te behen ndryshime ne ligjin per funksionimin e sistemit gjyqesor si dhe ne ligjet e tjera qe kane lidhje me te. Konkretisht te hiqet imuniteti per gjyqtaret forcimi i etikes ndalimi i nderhyrjes se ekzekutivit ne gjyqesor si dhe caktimin e kritereve per emerimet e gjyqtareve
2 - Angazhim serioz politik dhe financiar ne permiresimin e infrastruktures gjyqesore ne sa i perket kompetencave te njeriut objektet listen e pagave dhe administrimin ligjor.