Thomas Michel, nj shembull i dialogut
N nj libr t tij Thomas Michel do t shprehej kshtu: M sht mbushur mendja se myslimant e t krishtert, formojn dy familje t mdha feje q rrjedhin prej nj paraardhsi t prbashkt: Abrahamit (Ibrahimit). sht vullneti i Zotit t jetojm s bashku, n nderim t anasjellt e n paqe, e t punojm t dyja palt, q mbi tok t bhet vullneti i Tij. Mysliman e t krishter mendojn se kan shum gjra t prbashkta, pr faktin se besojn se Zoti na ka zbuluar natyrn e vet.
Myslimant nuk reshtin s pohuari se nuk kan asgj me t krishtert e mirfillt, t cilt i vlersojn si aleat natyror n luftn kundr shekullarizimit modern, por besojn se t krishtert pr tu dukur modern shpesh kan dal nga natyra e vet, pohon Thomas Michel nj prift katolik amerikan. Ndonjher t krishtert krenohen me t qnurit modern dhe thon se myslimant jan t prapambetur, thot Michel, kurse pr myslimant, t krishtert nuk e kuptojn se deri n far mase ata e kan komprentuar besimin e tyre me elemente t kulturs moderne dhe pikrisht mbi termat e modernizmit, t krishtert duhet t ndrmarrin nj dialog t vrtet me myslimant.
Dialogu krishtero-mysliman, nuk duhet t ndahet kurr nga dialogu mes kulturave dhe ajo ka sht m e rndsishmja, duhet t dialogohet me t varfrit. Dialogu ndrfetar mund t kthehet mjaft leht n nj ushtrim elite, n t cilin studiues dhe autoritete fetare t krijojn nj vllazri t tyren n form klubi pr t prjetsuar dhe n rastin m t keq, justifikuar status quo-n ekonomike dhe shoqrore.
N dialogun me myslimant, t krishtert nuk duhet t hezitojn t krkojn bazn n traditn e madhe profetike t Shkrimeve t tyre, shembuj t cilt gjenden tek Gjon Pagzori (Jahja-ja), n letrn e Jakobit (Jakubit), etj.
Rrallher n situata dialogu mes t krishterve dhe myslimanve sht dgjuar t citohen kto elemente qendrore. Pikrisht jan kto gjra q duhet ti flasim me myslimant, thot Michel, kto jan aspektet e besimit ton, q kemi nevoj ti komunikojm njri-tjetrit. Kurse myslimant kan nevoj t njohin elementet e lirimit pr t varfrit. Ne kemi nevoj t zbulojm traditn e fort profetike t pranishme n Kuran, si dhe elementet e lirimit q hasen n shtyllat e Islamit dhe n Sheriat, thot Thomas Michel n librin e tij.
Gjithashtu ndr t tjera ai thot:
sht shenj e padituris son fakti se shum t krishter prgjigjen: Nuk e dinim se n Islam ishin t pranishme aq shum elemente t lirimit; mendonim se Islami i shtypte t varfrit, grat, mkatart; kishim prshtypjen sae Islami ishte pasiv dhe fatalist ndaj padrejtsive dhe t keqes. Por mjafton t frekuentosh pr gjysm ore nj librari myslimane pr t zbuluar tituj si Islami: feja e drejtsis, Islami dhe lirimi i grave. Por myslimant n prgjithsi nuk jan m t informuar mbi fen ton nga jemi ne pr t tyren (pa aty, f. 118).
Nj nga pengesat q i ndalojn t krishtert t vlersojn dhe t hapin dialogun me myslimant mbi elementet e prbashkta t lirimit sht fakti i dhimbshm se tepr shpesh si t krishtert ashtu edhe myslimant jan t mbyllur n konflikte t besimit, n t cilat prkatsia fetare, nse nuk sht arsyeja e konfliktit, luan nj rol t rndsishm n vendosjen e njrs pal kundra tjetrs, duke e par njri-tjetrin si armiq dhe si nj krcnim t tyrin.
Michel thot se, n pjesn m t madhe t myslimanve t zakonshm, Islami sht para s gjithash e mbi t gjitha nj prgjigje ndaj Zotit, nj mnyr pr t takuar Krijuesin dhe pr t
vullnetin e Hyjit mbi tok. Kta mysliman nuk interesohen pr politikn, pr revolucione, apo konflikte civile, pikrisht se jan shum t angazhuar pr t mbajtur familjen, pr tu msuar fmijve frikn ndaj Zotit, etj. Pikrisht me kta mysliman, thot ai, duhet t hapet dialogu mbi t Vetmit Zot, i aft pr t liruar njerzimin nga mkati dhe nga strukturat shtypse q kemi ndrtuar.
N praktikimin e drejtsis shoqrore n Islam, shohim se n vitet 1980, Organizata e Konferencs Islamike prdori fondet e mbledhura nga myslimant nprmjet pagess s zekatit n ndihmes t popullsive t goditura, kryesisht myslimane e m pas i dha nj kontribut prej nj milion dollarsh amerikan n sadaka, Kepit t gjelbr, nj rajon n pjesn m t madhe me t krishter. Kurse pas nj trmeti n Salvador, nj vend i krishter, organizatat m aktive n furnizimin me ushqime dhe ndihma ishin Caritas-i dhe Ndihma Islamike Botrore (Islamic Relief Worldwide). Ata kan ndihmuar bashk, pa
lozhe e etiketa. Kto organizata t krishtera, Islame, apo hebreje kan mjaft ngjashmri me njra-tjetrn. Dhe kjo ndodh sepse kur msimet e tradits s prbashkt profetike, vendosen konkretisht n praktik, prkthehet me t njjtn sjellje ndaj t dobtve.
Ngjarjet e 11 shtatorit 2001, bombardimet n Afganistan dhe lufta n Irak, solli mendimin se Islami dhe Perndimi jan n luft me njri-tjetrin dhe se qytetrimet Islame dhe t krishtera jan shum larg njra-tjetrs dhe se nuk mund t ket dialog midis tyre. Duke u nisur nga kjo lindin vetm pretendime eprsie kulturore dhe fetare. Por n fakt gjat gjith historis s konflikteve, ato kan qen t bazuara n interesa gjeo-politike, ekonomike, etj. dhe radh ndonjher n ndryshime teologjike. Kshtu Krishtrimi dhe Islami jan dy universe shpirtrore q kan shum pr ti thn njri-tjetrit. Dialogu i krishtero-mysliman, sot gjendet n vendtakimin e dy deteve, duke marr fjalt e Kuranit (18:60). Bhet fjal q t takohen kto dy mnyra t ndrlikuara q i prgjigjen t Vetmit Zot, mnyra t cilat jan m tepr plotsuese, sesa kundrshtuese. Kshtu q dialogu mes t krishterve dhe myslimanve nuk ka si qllim shndrrimin apo pushtimin, por pasurimin dhe rritjen e ndrsjellt, jo ndarjet por prkimet. Nse t krishtert dhe myslimant do t jen t zott q s bashku tu ofrojn t gjithve nj rrug pr t jetuar n planetin ton n mnyr m paqsore, njerzore dhe t elur ndaj shpress, ata do t mund t luajn rolin pr t cilin Zoti i ka krijuar.
Thomas Michel shpjegon gjithashtu n librin e tij nj ndodhi t veten n qytetin e Konias n Turqi n vitin 1988, kur kishte shkuar pr t ligjruar n universitetin e ktij qyteti pr 7 muaj. Kur e pyetn njerzit se far detyre kishte ai u prgjigj me fjaln origjinal q prdoret n Kuran n arabisht, por q prdoret edhe n turqisht rahib. Ata menjher e kishin pyetur se a kishte nevoj pr ndonj gj, ndrkoh q ai sapo kishte zn nj shtpi me qera pa plaka dhe kishte nevoj pr do gj. Menjher komshinjt e tij, familje puntorsh, i kishin dhn, kush nj karrige, kush nj tavolin dhe pr tre dit ia kishin kompletuar shtpin t trn, deri tek ent e kuzhins.
Natn e dyt i kishin trokitur n der dy burra n ort e vona t nats, dhe Ati kishte menduar se kush mund t ishte. Vall policia? Ata kishin hyr dhe kishin kontrolluar se ka i kishte mbetur mangt. T nesrmen nuk mungonte asgj. M pas i kishin thn se grat e komshinjve do ti sillnin ushqime kur ishte n leksion n universitet, por dera kishte qen e mbyllur. Kshtu Ati ishte detyruar q ta linte dern t pakyur kur dilte n mngjes. Kur u kthente pasdreke ai gjente shtpin e pastruar, rregulluar, plakat e lara dhe t hekurosura, dhe tavolinn e shtruar me gjella t ngrohta.
Gjat 7 muajve At Micheli nuk i kishte par asnjher ato gra, si duket ato e shihnin kur dilte dhe pastaj ia bnin punt. Kur kishte ardhur koha q ta linte qytetin, ai ishte prshndetur me nj burr t lagjes dhe i kishte krkuar q ti takonte grat q ia kishin
punt pa u lodhur gjat gjith atyre muajve, por ai kishte marr nj prgjigje befasuese:
Nuk sht e nevojshme ti falnderosh, ato nuk e kan
kt pr ty, e kan
pr hir t Zotit. N Kuran sht shkruar se ne duhet ti trajtojm mir murgjit. Ky sht nj akt besimi ndaj Zotit dhe Ai i sheh se kan
kto gra dhe i shprblen ato, i kishte thn burri. Kshtu q nuk kishte qen e nevojshme q At Thomasi ti falnderonte ato.
Msimi i Kuranit mbi Jezusin dhe Marin
Kurani flet mbi Jezusin (Isain) n mnyra q nuk prdoren as pr Muhamedin: Jezusi ka lindur nga nj e virgjr dhe lindja e tij u lajmrua nga nj engjll. Historia e lajmrimit t lindjes s Jezusit q prmban Kurani sht mjaft e ngjashme me at t Ungjillit t Luks. Sipas Kuranit, Jezusi predikoi edhe n fmijri, kreu mrekulloi q fmij (si tregohet n ungjijt apokrif) dhe gjat misionit t tij kreu mrekulli t tjera t mdha. Ai gjithashtu paratha se do t vinte nj profet tjetr me emrin Ahmed (m i nderuari) dhe sipas Kuranit ai nuk vdiq n kryq, por u pranua menjher n qiell, pr tu rikthyer n bot n kohn e fundit (ahirzaman).
Jezusi sht quajtur Abdullah (rob, shrbtor i Zotit) dhe n Kuran kalon si minel mukarrabin (ai q sht afr Zotit).
Kurse Maria (Merjemja) citohet 34 her n Kuran, kurse n Beslidhjen e Re 19 her. Merjem sht e vetmja grua e thirrur me emrin e saj n Kuran, duke marr emrin edhe nj prej sureve (kaptonave t Kuranit). Merjemes ngaq i sht dhn nj zbules nprmjet engjllit Xhebrail (Gabriel), nga disa mysliman thuhet q ka pasur edhe mision profetik.
Kurani rrfen paraqitjen n tempull, lajmrimin dhe lindjen e Jezusit, me tregime t ngjashme me ato t ungjijve apokrif. Merjemja (Maria) ishte pa mkat dhe me forc e ruajti virgjrin e saj. Ajo sht quajtur m e madhja ndr t gjitha grat. N devotshmrin popullore ndr mysliman ajo merret si model pr t gjitha grat. Shenjtoret e saj n Damask, Jeruzalem, Efes dhe Deir el Mukaddes n Egjipt, vizitohen shpesh nga myslimant dhe ekziston edhe nj agjrim marian, q mbahet nga gara t cilat presin fmijt e tyre t par.
Myslimant nuk reshtin s pohuari se nuk kan asgj me t krishtert e mirfillt, t cilt i vlersojn si aleat natyror n luftn kundr shekullarizimit modern, por besojn se t krishtert pr tu dukur modern shpesh kan dal nga natyra e vet, pohon Thomas Michel nj prift katolik amerikan. Ndonjher t krishtert krenohen me t qnurit modern dhe thon se myslimant jan t prapambetur, thot Michel, kurse pr myslimant, t krishtert nuk e kuptojn se deri n far mase ata e kan komprentuar besimin e tyre me elemente t kulturs moderne dhe pikrisht mbi termat e modernizmit, t krishtert duhet t ndrmarrin nj dialog t vrtet me myslimant.
Dialogu krishtero-mysliman, nuk duhet t ndahet kurr nga dialogu mes kulturave dhe ajo ka sht m e rndsishmja, duhet t dialogohet me t varfrit. Dialogu ndrfetar mund t kthehet mjaft leht n nj ushtrim elite, n t cilin studiues dhe autoritete fetare t krijojn nj vllazri t tyren n form klubi pr t prjetsuar dhe n rastin m t keq, justifikuar status quo-n ekonomike dhe shoqrore.
N dialogun me myslimant, t krishtert nuk duhet t hezitojn t krkojn bazn n traditn e madhe profetike t Shkrimeve t tyre, shembuj t cilt gjenden tek Gjon Pagzori (Jahja-ja), n letrn e Jakobit (Jakubit), etj.
Rrallher n situata dialogu mes t krishterve dhe myslimanve sht dgjuar t citohen kto elemente qendrore. Pikrisht jan kto gjra q duhet ti flasim me myslimant, thot Michel, kto jan aspektet e besimit ton, q kemi nevoj ti komunikojm njri-tjetrit. Kurse myslimant kan nevoj t njohin elementet e lirimit pr t varfrit. Ne kemi nevoj t zbulojm traditn e fort profetike t pranishme n Kuran, si dhe elementet e lirimit q hasen n shtyllat e Islamit dhe n Sheriat, thot Thomas Michel n librin e tij.
Gjithashtu ndr t tjera ai thot:
sht shenj e padituris son fakti se shum t krishter prgjigjen: Nuk e dinim se n Islam ishin t pranishme aq shum elemente t lirimit; mendonim se Islami i shtypte t varfrit, grat, mkatart; kishim prshtypjen sae Islami ishte pasiv dhe fatalist ndaj padrejtsive dhe t keqes. Por mjafton t frekuentosh pr gjysm ore nj librari myslimane pr t zbuluar tituj si Islami: feja e drejtsis, Islami dhe lirimi i grave. Por myslimant n prgjithsi nuk jan m t informuar mbi fen ton nga jemi ne pr t tyren (pa aty, f. 118).
Nj nga pengesat q i ndalojn t krishtert t vlersojn dhe t hapin dialogun me myslimant mbi elementet e prbashkta t lirimit sht fakti i dhimbshm se tepr shpesh si t krishtert ashtu edhe myslimant jan t mbyllur n konflikte t besimit, n t cilat prkatsia fetare, nse nuk sht arsyeja e konfliktit, luan nj rol t rndsishm n vendosjen e njrs pal kundra tjetrs, duke e par njri-tjetrin si armiq dhe si nj krcnim t tyrin.
Michel thot se, n pjesn m t madhe t myslimanve t zakonshm, Islami sht para s gjithash e mbi t gjitha nj prgjigje ndaj Zotit, nj mnyr pr t takuar Krijuesin dhe pr t
vullnetin e Hyjit mbi tok. Kta mysliman nuk interesohen pr politikn, pr revolucione, apo konflikte civile, pikrisht se jan shum t angazhuar pr t mbajtur familjen, pr tu msuar fmijve frikn ndaj Zotit, etj. Pikrisht me kta mysliman, thot ai, duhet t hapet dialogu mbi t Vetmit Zot, i aft pr t liruar njerzimin nga mkati dhe nga strukturat shtypse q kemi ndrtuar.
N praktikimin e drejtsis shoqrore n Islam, shohim se n vitet 1980, Organizata e Konferencs Islamike prdori fondet e mbledhura nga myslimant nprmjet pagess s zekatit n ndihmes t popullsive t goditura, kryesisht myslimane e m pas i dha nj kontribut prej nj milion dollarsh amerikan n sadaka, Kepit t gjelbr, nj rajon n pjesn m t madhe me t krishter. Kurse pas nj trmeti n Salvador, nj vend i krishter, organizatat m aktive n furnizimin me ushqime dhe ndihma ishin Caritas-i dhe Ndihma Islamike Botrore (Islamic Relief Worldwide). Ata kan ndihmuar bashk, pa
lozhe e etiketa. Kto organizata t krishtera, Islame, apo hebreje kan mjaft ngjashmri me njra-tjetrn. Dhe kjo ndodh sepse kur msimet e tradits s prbashkt profetike, vendosen konkretisht n praktik, prkthehet me t njjtn sjellje ndaj t dobtve.
Ngjarjet e 11 shtatorit 2001, bombardimet n Afganistan dhe lufta n Irak, solli mendimin se Islami dhe Perndimi jan n luft me njri-tjetrin dhe se qytetrimet Islame dhe t krishtera jan shum larg njra-tjetrs dhe se nuk mund t ket dialog midis tyre. Duke u nisur nga kjo lindin vetm pretendime eprsie kulturore dhe fetare. Por n fakt gjat gjith historis s konflikteve, ato kan qen t bazuara n interesa gjeo-politike, ekonomike, etj. dhe radh ndonjher n ndryshime teologjike. Kshtu Krishtrimi dhe Islami jan dy universe shpirtrore q kan shum pr ti thn njri-tjetrit. Dialogu i krishtero-mysliman, sot gjendet n vendtakimin e dy deteve, duke marr fjalt e Kuranit (18:60). Bhet fjal q t takohen kto dy mnyra t ndrlikuara q i prgjigjen t Vetmit Zot, mnyra t cilat jan m tepr plotsuese, sesa kundrshtuese. Kshtu q dialogu mes t krishterve dhe myslimanve nuk ka si qllim shndrrimin apo pushtimin, por pasurimin dhe rritjen e ndrsjellt, jo ndarjet por prkimet. Nse t krishtert dhe myslimant do t jen t zott q s bashku tu ofrojn t gjithve nj rrug pr t jetuar n planetin ton n mnyr m paqsore, njerzore dhe t elur ndaj shpress, ata do t mund t luajn rolin pr t cilin Zoti i ka krijuar.
Thomas Michel shpjegon gjithashtu n librin e tij nj ndodhi t veten n qytetin e Konias n Turqi n vitin 1988, kur kishte shkuar pr t ligjruar n universitetin e ktij qyteti pr 7 muaj. Kur e pyetn njerzit se far detyre kishte ai u prgjigj me fjaln origjinal q prdoret n Kuran n arabisht, por q prdoret edhe n turqisht rahib. Ata menjher e kishin pyetur se a kishte nevoj pr ndonj gj, ndrkoh q ai sapo kishte zn nj shtpi me qera pa plaka dhe kishte nevoj pr do gj. Menjher komshinjt e tij, familje puntorsh, i kishin dhn, kush nj karrige, kush nj tavolin dhe pr tre dit ia kishin kompletuar shtpin t trn, deri tek ent e kuzhins.
Natn e dyt i kishin trokitur n der dy burra n ort e vona t nats, dhe Ati kishte menduar se kush mund t ishte. Vall policia? Ata kishin hyr dhe kishin kontrolluar se ka i kishte mbetur mangt. T nesrmen nuk mungonte asgj. M pas i kishin thn se grat e komshinjve do ti sillnin ushqime kur ishte n leksion n universitet, por dera kishte qen e mbyllur. Kshtu Ati ishte detyruar q ta linte dern t pakyur kur dilte n mngjes. Kur u kthente pasdreke ai gjente shtpin e pastruar, rregulluar, plakat e lara dhe t hekurosura, dhe tavolinn e shtruar me gjella t ngrohta.
Gjat 7 muajve At Micheli nuk i kishte par asnjher ato gra, si duket ato e shihnin kur dilte dhe pastaj ia bnin punt. Kur kishte ardhur koha q ta linte qytetin, ai ishte prshndetur me nj burr t lagjes dhe i kishte krkuar q ti takonte grat q ia kishin
punt pa u lodhur gjat gjith atyre muajve, por ai kishte marr nj prgjigje befasuese:
Nuk sht e nevojshme ti falnderosh, ato nuk e kan
kt pr ty, e kan
pr hir t Zotit. N Kuran sht shkruar se ne duhet ti trajtojm mir murgjit. Ky sht nj akt besimi ndaj Zotit dhe Ai i sheh se kan
kto gra dhe i shprblen ato, i kishte thn burri. Kshtu q nuk kishte qen e nevojshme q At Thomasi ti falnderonte ato.
Msimi i Kuranit mbi Jezusin dhe Marin
Kurani flet mbi Jezusin (Isain) n mnyra q nuk prdoren as pr Muhamedin: Jezusi ka lindur nga nj e virgjr dhe lindja e tij u lajmrua nga nj engjll. Historia e lajmrimit t lindjes s Jezusit q prmban Kurani sht mjaft e ngjashme me at t Ungjillit t Luks. Sipas Kuranit, Jezusi predikoi edhe n fmijri, kreu mrekulloi q fmij (si tregohet n ungjijt apokrif) dhe gjat misionit t tij kreu mrekulli t tjera t mdha. Ai gjithashtu paratha se do t vinte nj profet tjetr me emrin Ahmed (m i nderuari) dhe sipas Kuranit ai nuk vdiq n kryq, por u pranua menjher n qiell, pr tu rikthyer n bot n kohn e fundit (ahirzaman).
Jezusi sht quajtur Abdullah (rob, shrbtor i Zotit) dhe n Kuran kalon si minel mukarrabin (ai q sht afr Zotit).
Kurse Maria (Merjemja) citohet 34 her n Kuran, kurse n Beslidhjen e Re 19 her. Merjem sht e vetmja grua e thirrur me emrin e saj n Kuran, duke marr emrin edhe nj prej sureve (kaptonave t Kuranit). Merjemes ngaq i sht dhn nj zbules nprmjet engjllit Xhebrail (Gabriel), nga disa mysliman thuhet q ka pasur edhe mision profetik.
Kurani rrfen paraqitjen n tempull, lajmrimin dhe lindjen e Jezusit, me tregime t ngjashme me ato t ungjijve apokrif. Merjemja (Maria) ishte pa mkat dhe me forc e ruajti virgjrin e saj. Ajo sht quajtur m e madhja ndr t gjitha grat. N devotshmrin popullore ndr mysliman ajo merret si model pr t gjitha grat. Shenjtoret e saj n Damask, Jeruzalem, Efes dhe Deir el Mukaddes n Egjipt, vizitohen shpesh nga myslimant dhe ekziston edhe nj agjrim marian, q mbahet nga gara t cilat presin fmijt e tyre t par.