FAZ: Edi Rama, kryeministri që e ndan jetën mes politikës dhe artit

TIRANË, 8 janar /ATSH/ – Si kryeministër i Shqipërisë, Edi Rama është një figurë kontroverse. Si artist vizual, ai gjen një ekuilibër mes detyrimeve qeveritare dhe po gëzon sukses në rritje, shkruan faqja Faz.net.

Shkrimtar, sportist, pjesë e një filmi-komedi dhe piktor: Edi Rama nuk është gjithmonë politikani profesionist që drejton fatin e një vendi. Shembujt vijnë nga Çekosllovakia, Ukraina dhe Shtetet e Bashkuara.

Një filozof si kryetar qeverie ekziston vetëm në “Shtetin e Platonit’’, por Republika e Shqipërisë është qeverisur që nga viti 2013 nga një artist vizual, ilustrues dhe skulptor si Edi Rama.

Lojtar basketbolli, politikan, artist

I lindur në vitin 1964 në Tiranë, Rama studioi pikturë në Universitetin e Arteve dhe më vonë vazhdoi të jepte leksione si profesor i pavarur, përpara se të hynte në politikë si ministër i Kulturës, kryetar bashkie i Tiranës e më pas kryeministër i vendit.

Si kryebashkiak ai u dallua duke i dhënë jetë fasadave të qytetit me piktura estetikisht efektive. Më në fund, ai u bë kryeministër dhe u rizgjodh për mandatin e katërt vitin e kaluar, me shumicën absolute të Partisë së tij Socialiste.

Kritikët e tij shpesh e akuzojnë atë për tendenca autoritare, ndërsa mbështetësit e shohin atë si një kozmopolit ambicioz që dëshiron ta çojë Shqipërinë në Bashkimin Evropian.

Duke iu referuar pasionit të tij si piktor mund të themi se vizatimet e tij nuk ishin të destinuara për shitje.

Në fillim, ai nuk mund t’i duronte mbledhjet e gjata si politikan – “nuk mund t’i duroja ato”, thotë Rama.

Ai ndihej “i zhytur në të gjitha takimet”.

Nëse të tjerët mund të shkarravisin ndërsa flasin në telefon, Rama nisi të vizatonte gjatë konferencave. Ky aktivitet, siç ka treguar një studim shkencor, rrit hapësirën e vëmendjes.
Dikush mund ta quante, në një farë mënyre, këtë praktikë “shkrim automatik”, siç bënin surrealistët, thotë Rama; edhe gjatë bisedës sonë në Zoom, shikimi i tij është i fiksuar në tavolinë duke vizatuar një zog me vija të zeza brenda.

Edhe sot, zyra e tij është studioja e tij. Kur, në fund të viteve 90, një koleg i kabinetit iu afrua dhe i prezantoi koleksionin e tij të artit, Rama u irritua.

Jeta e tij ishte si një film. Skenari i tij, duhet pranuar, nuk i ishte njohur kurrë paraprakisht; madje as kapitulli mbi hyrjen në tregun e artit.

Kur ai e zhvilloi pikturën e tij nga vizatimet, një ish-student i Akademisë së Tiranës, artisti me famë ndërkombëtare Anri Sala, i mbajti një fjalim: ai e shtyu Ramën të botonte veprat e tij në libra.

Njëri prej tyre përfundoi në duart e pronarit të galerisë në Berlin, Michael Schultz, i cili i hapi dyert e tregut.

Në atë kohë, një mik artist pati idenë të përdorte një nga gjethet e tij si model për një qeramikë, të cilën e poqi dhe ia dha nënës së Ramës.

Rezultati e bindi aq shumë Ramën sa çdo fundjavë ai i përkushtohej krijimit të skulpturave në studion e mikut të tij, “duke vizatuar në 3D”.

Veprat abstrakte, të smaltuara duken fluide, të valëzuara dhe të impastuara; ato janë shumëngjyrëshe, të gjalla dhe ekspresive, duke e çuar syrin, sipas kritikut Martin Herbert, “rreth kthesave, në zgavra dhe pastaj përsëri jashtë, në sipërfaqe të ndryshme”.

A ishte serioz?

Kur Rama i dërgoi një email specialistes së galerive të artit, Marian Goodman në vitin 2016 duke i kërkuar të përfshihej në programin e tyre, ai mendoi se ishte një shaka dhe iu drejtua Salas, i cili në atë kohë përfaqësohej tashmë nga Galeria e njohur e Nju Jorkut: a mund të ishte kjo ofertë serioze?

‘’Po’’, ishte përgjigjja.

Interesi i Goodman ishte i sinqertë. Megjithatë, ai ishte skeptik se oferta nuk ishte kryesisht për shkak të jetës së tij si politikan.

Sigurisht, kombinimi i politikës dhe artit është i veçantë, pranoi Goodman, por edhe George W. Bush pikturon. Tani, me “Société Berlin”, një tjetër galeri ndërkombëtare ka trokitur në derën e artistit për ta përfaqësuar atë.

Pronari Daniel Wichelhaus vlerëson natyralitetin e vizatimit të Ramës, “mënyrën e tij të lëvizjes”, ndërsa trajton gjithashtu tema piktoreske në vizatimet e tij shumëngjyrëshe.
Ai i vlerëson rreth 3 800 euro vizatimet, rreth 35 000 euro skulpturat dhe deri në 50 000 eurot instalimet në letër-muri.

A bashkohen arti dhe politika në të menduarit e Ramës?

Ai shpesh e kishte pyetur veten, por jo.
Politika është “luftë, luftë, duhet të merresh me njerëz të pandjeshëm, duhet të mbijetosh atje”.

Arti, nga ana tjetër, është për të “lutje, mundësi për t’u qetësuar”. Pa politikë, ai nuk do të kishte vizatuar aq shumë, sepse nuk e sheh veten si një artist të izoluar në vetminë e studios së tij.

Kur ishte hera e fundit që shkoi në një panair arti? Në vitin 1994, në FIAC-in e atëhershëm në Paris.

Shumë kohë më parë për një artist që ishte në Bienalen e Venecias dhe ekspozoi në Muzeun e Ri në Nju Jork, në qendrën “Pompidou në Paris”, në “Haus der Kunst” në Mynih dhe gjithashtu në “Kunsthalle Rostock”.

Dhe që përfaqësohet edhe nga galeri të tjera, nga “Alfonso Artiaco” në Napoli dhe “Nuno Centeno” në Porto dhe më parë nga galeria e Berlinit “Carlier Gebauer”.

Në Gallery Weekend në maj 2026, Société i kushton atij një ekspozitë personale me skulptura. Për hapjen e saj, ai ka premtuar se do të jetë i pranishëm. /os/