Negociatat SHBA-Iran, marrëveshja sekrete e Presidentit Trump nxit debat mbi stimujt financiarë dhe koncesionet bërthamore

Kushtet ende sekrete të një memorandumi mirëkuptimi ndërmjet Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, dhe Iranit kanë ndezur një diskurs të ashpër politik lidhur me shpejtësinë dhe volumin e përfitimeve financiare që do të marrë Teherani. Drafti, i cili pritet të nënshkruhet zyrtarisht këtë të premte, synon të hapë një dritare negociuese prej 60 ditësh për arritjen e një marrëveshjeje të detajuar bërthamore.

Ndërsa kritikët argumentojnë se kjo strategji ndjek të njëjtin manual të marrëveshjes së vitit 2015 – të cilën Trump e shkatërroi gjatë mandatit të tij të parë – Shtëpia e Bardhë insiston se struktura e re bazohet rreptësisht mbi parimin “pagesë për performancë”.

“Kjo është një marrëveshje e bazuar në performancë,” deklaroi një zyrtar amerikan për Axios. Ai shtoi se: “Irani mund të përfitojë nga çdo përfitim i Memorandumit të Mirëkuptimit vetëm nëse i përmbahet të gjitha pikave për të cilat ka rënë dakord – duke përfshirë të mos ketë armë bërthamore, neutralizimin e materialit të pasuruar dhe mosndërhyrjen në rrjedhën e lirë të lundrimit në Ngushticën e Hormuzit.”

Përfitimet e menjëhershme dhe lehtësimi i sanksioneve

Mungesa e tekstit zyrtar ka krijuar hapësirë për pretendime se miliarda dollarë kanë nisur të rrjedhin drejt Iranit, por zyrtarët amerikanë sqarojnë se stimujt fillestarë janë të kushtëzuar dhe të kufizuar në kohë.

Sipas burimeve zyrtare, paketa e parë e përfitimeve përfshin:

Tregtimi i lirë i naftës, akordimi i përjashtimeve të përkohshme nga sanksionet për sa kohë vazhdojnë bisedimet 60-ditore, si dhe heqja e bllokadës detare të SHBA-së.

Mundësia për lehtësim gradual të sanksioneve apo akses në fonde të ngrira vetëm në këmbim të gjesteve reciproke të pajtueshmërisë nga ana e Teheranit.

Nga ana tjetër, Uashingtoni ka mohuar kategorikisht pretendimet e mediave shtetërore iraniane për akses të menjëhershëm në fondet e ngrira që në momentin e nënshkrimit, duke i cilësuar ato si “dezinformim”. Po ashtu, raportet se shtetet e Gjirit si Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katari do të shkrinin menjëherë fondet iraniane janë hedhur poshtë si “absurde”.

Megjithatë, një burim i njohur me tekstin pranoi se Memorandumi i Mirëkuptimit specifikon se SHBA-të “marrin përsipër t’i bëjnë fondet e ngrira plotësisht të disponueshme për përdorim pas zbatimit të këtij Memorandumi Mirëkuptimi”.

Skenari i një marrëveshjeje përfundimtare dhe fondi 300 miliardë dollarësh

Nëse palët arrijnë një ujdi afatgjatë bërthamore, SHBA-të janë zotuar të heqin të gjitha sanksionet sipas një kalendari të përcaktuar. Në këmbim, Shtëpia e Bardhë kërkon rikthimin e uraniumit shumë të pasuruar nga Irani, një moratorium mbi pasurimin në të ardhmen dhe një regjim rigoroz inspektimesh. Zyrtarët amerikanë presin të kuptojnë brenda dy deri në tre javësh nëse pala iraniane është serioze në bisedime.

Dispozita më e diskutueshme e Memorandumit parashikon një fond të mundshëm prej 300 miliardë dollarësh për “rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik të Iranit”. Ideja e këtij “fondi të prosperitetit” është diskutuar prej javësh me nismën e Katarit dhe synon të thithë investime të sektorit privat nga shtetet e Gjirit dhe Azia Lindore.

Lidhur me këtë pikë, Zëvendëspresidenti i SHBA-së la të kuptohet se barra financiare nuk do të bjerë mbi palën amerikane.

Paratë nuk do të vijnë nga taksapaguesit amerikanë dhe do të hyjnë në lojë vetëm nëse Irani e përfundon përgjithmonë programin e tij bërthamor, heq dorë nga uraniumi i pasuruar dhe lejon inspektimet bërthamore, deklaroi Zëvendëspresidenti Vance për Fox News.

Presidenti Trump ka konfirmuar se teksti i plotë i Memorandumit të Mirëkuptimit do të publikohet, çka pritet të ndodhë ditën e premte pas nënshkrimit zyrtar të dokumentit.

/rtsh.al/