Nga sulmet kibernetike te alarmet e rreme për bomba dhe sabotimet/ Lufta hibride dhe kostoja për Europën, Italisë i kushton 468 mln dollarë në vetëm 6 muaj

Konfliktet e sotme nuk zhvillohen më vetëm në fushëbetejë. Gjithnjë e më shumë, ato shtrihen në hapësirën digjitale dhe në infrastrukturat që mbajnë në funksion jetën e përditshme: nga sulmet kibernetike ndaj bizneseve, te sabotimet e sistemeve teknologjike, alarmet e rreme për bomba në avionë dhe ndërhyrjet në rrjetet e furnizimit. Këto janë disa nga format e luftës hibride, pasojat e së cilës mund të përkthehen në humbje të konsiderueshme ekonomike për Italinë dhe vendet e tjera europiane.

Vlerësimi i dëmit të shkaktuar nga këto veprime është i vështirë, pasi nuk ekziston një tregues i vetëm që mund të përllogarisë koston e një alarmi të rremë për bombë, një sulmi informatik ndaj një kompanie apo sabotimi të sistemeve të frigoriferëve në një supermarket. Shpenzimet përfshijnë ndërhyrjet e sigurisë, ndërprerjen e aktivitetit, humbjen e mallrave, vonesat dhe dëmet e tjera që shfaqen më vonë.

“Nuk ekziston një kosto mesatare unike që mund t’i atribuohet një alarmi për bombë ose devijimit të një fluturimi si pasojë e tij”, shpjegon për median italiane Quotidiano Nazionale Luca Mantecchini, pedagog i Inxhinierisë së Transportit në Universitetin e Bolonjës.

Alarmet e rreme për bomba, kosto që shtrihet përtej një fluturimi
Një nga rastet që ilustron pasojat e luftës hibride janë alarmet e rreme për bomba në transportin ajror. Edhe një njoftim anonim mund të aktivizojë protokollet e emergjencës, të vërë në lëvizje forcat e rendit dhe ekspertët antieksplozivë, të ndryshojë itineraret e avionëve dhe, në raste të caktuara, të kërkojë edhe ndërhyrjen e avionëve luftarakë.

Sipas përllogaritjeve të bazuara në parametrat e Eurocontrol, një minutë vonesë mund të kushtojë nga 160 deri në 2 mijë euro për çdo fluturim, duke përfshirë edhe efektet zinxhir që vonesat krijojnë në lidhjet e tjera ajrore.

Kostoja nuk kufizohet vetëm te koha e humbur. Nëse një avion detyrohet të ulet në një aeroport alternativ, kompania duhet të organizojë furnizimin me karburant dhe rikthimin e tij në itinerarin e planifikuar. Po ashtu, duhen riorganizuar fluturimet dhe siguruar asistencë për pasagjerët e prekur. Pasojat mund të përhapen edhe në aeroporte e linja ajrore që nuk janë përfshirë drejtpërdrejt në emergjencë.

Një tjetër shpenzim është ndërhyrja ushtarake. Sipas vlerësimeve të cituara në artikull, një orë fluturim me avionin luftarak Eurofighter të Forcave Ajrore italiane kushton mesatarisht rreth 75 mijë euro.

Supermarketet, objektiv i sabotimeve përmes sistemeve të frigoriferëve
Sulmet hibride mund të prekin edhe sektorë që në pamje të parë nuk kanë lidhje me konfliktet ushtarake, siç janë supermarketet. Një nga mënyrat e sabotimit është ndërhyrja nga distanca në sistemet që kontrollojnë temperaturën e frigoriferëve dhe ngrirësve.

Ndryshimi i parametrave të ruajtjes mund të shkaktojë prishjen e sasive të mëdha të produkteve ushqimore, duke i detyruar dyqanet të tërheqin dhe asgjësojnë mallrat e dëmtuara.

Në Itali, sipas të dhënave të bëra publike nga Kryeministria, pasojat e një episodi të tillë kanë mbetur të kufizuara në një numër të vogël pikash shitjeje. Në Francë, ndërkohë, një sulm i ndodhur gjatë muajit tetor dyshohet se ka prekur qindra dyqane. Thierry Cotillard, president i grupit Intermarché, ka paralajmëruar humbje prej dhjetëra milionë eurosh.

Një tjetër vështirësi lidhet me sigurimet. Jo të gjitha policat që mbulojnë rreziqet kibernetike përfshijnë edhe dëmet materiale që mund të shkaktojë një sulm, si shkatërrimi i ushqimeve apo mallrave të tjera.

Sulmet kibernetike po rrisin presionin mbi bizneset
Një nga frontet kryesore të luftës hibride mbetet hapësira digjitale. Një sulm informatik mund të ndalojë prodhimin, të ndërpresë shërbime të rëndësishme, të komprometojë të dhënat e një kompanie dhe të krijojë shpenzime të mëdha për rikthimin e sistemeve në funksion.

Përmasat e problemit evidentohen edhe nga një studim i Bankës së Italisë, me titull “Rreziku kibernetik i ndërmarrjeve jofinanciare”, i cili ka analizuar rreth 4 mijë kompani. Sipas të dhënave të studimit, sulmet e dokumentuara në kampionin e marrë në shqyrtim janë rritur ndjeshëm: nga 14 raste në vitin 2019, në 232 në vitin 2023.

Raporti vëren se pas një incidenti informatik, kompanive u duhet kohë për të rikthyer masat e duhura të sigurisë, ndërsa ekspozimi i tyre ndaj kërcënimeve rritet menjëherë. Për këtë arsye, studiuesit sugjerojnë që rreziku kibernetik të merret në konsideratë edhe nga bankat gjatë vlerësimit të qëndrueshmërisë financiare të bizneseve.

Edhe bankat varen nga një numër i kufizuar ofruesish teknologjikë
Rreziku nuk kufizohet te kompanitë industriale dhe tregtare. Edhe sektori financiar është i varur nga infrastruktura digjitale dhe shërbimet e ofruara nga kompani të jashtme.

Sipas të dhënave të Bankës së Italisë, institucionet financiare nën mbikëqyrjen e saj kanë rreth 100 mijë kontrata me ofrues të shërbimeve informatike, me një shpenzim vjetor prej 2.4 miliardë eurosh.

Shqetësim të veçantë paraqet përqendrimi i tregut: rreth 40% e vlerës së përgjithshme të këtyre shërbimeve lidhet me vetëm pesë kompani. Kjo do të thotë se komprometimi i sistemeve të njërit prej këtyre ofruesve mund të shkaktojë pasoja për shumë institucione financiare njëkohësisht.

468 milionë dollarë humbje nga incidentet kibernetike në Itali
Disa të dhëna japin një ide më konkrete për përmasat financiare të fenomenit. Sipas një vlerësimi të publikuar nga Hackmanac, platformë e specializuar në monitorimin e kërcënimeve kibernetike, në Itali gjatë gjashtëmujorit të parë të vitit 2026 janë regjistruar 407 incidente, të lidhura me humbje prej rreth 468.18 milionë dollarësh.

Ndërkohë, raporti i IBM për Italinë vlerëson se kostoja mesatare e një shkeljeje të të dhënave për organizatat e analizuara arrin në 3.55 milionë euro. Në sektorin energjetik, kjo shifër ngjitet në 4.65 milionë euro.

Paralelisht, po zgjerohet edhe tregu i sigurisë kibernetike. Politekniku i Milanos e ka vlerësuar atë në 2.78 miliardë euro për vitin 2025, me një rritje prej 12% krahasuar me një vit më parë. Sipas të njëjtit vlerësim, 34% e kompanive të mëdha janë përballur me shpenzime të konsiderueshme për rikthimin e sistemeve pas një sulmi.

Italia parashikon mbi 1.2 miliardë euro për sigurinë digjitale
Përballë shtimit të këtyre kërcënimeve, institucionet italiane po investojnë në forcimin e mbrojtjes së rrjeteve dhe të dhënave. Më 15 tetor, Consip njoftoi tri iniciativa me vlerë të përgjithshme mbi 1.2 miliardë euro, të destinuara për sigurinë e infrastrukturës digjitale të administratës publike.

Nga kjo shumë, 826 milionë euro janë parashikuar për shërbimet e sigurisë në distancë, 317 milionë euro për sistemet e mbrojtjes dhe 112 milionë euro për menaxhimin e infrastrukturës informatike.

Edhe institucionet mbikëqyrëse janë objektiv i tentativave për ndërhyrje. Në raportin për vitin 2024, autoriteti italian i tregjeve financiare, Consob, evidentoi më shumë se 2.5 milionë tentativa sulmesh ndaj sistemeve të tij, duke raportuar edhe sulme të përsëritura nga aktorë pro-rusë. Megjithatë, institucioni bëri të ditur se mekanizmat e mbrojtjes kishin parandaluar pasoja të rëndësishme. Shifra përfshin tentativa të natyrave të ndryshme dhe nuk përfaqëson numrin e ndërhyrjeve të suksesshme.

Kostoja e frikës dhe pasigurisë në ekonomi
Përtej dëmeve të drejtpërdrejta materiale, lufta hibride krijon edhe një kosto më pak të dukshme: pasigurinë. Kërcënimet nuk synojnë domosdoshmërisht shkatërrimin e infrastrukturës apo shkaktimin e viktimave, por mund të ndikojnë te besimi i qytetarëve dhe bizneseve, duke ndryshuar mënyrën se si ata konsumojnë, investojnë dhe planifikojnë të ardhmen.

Këtë mekanizëm e analizon një studim i publikuar në mars nga ekonomistët Norbert Metiu dhe Martin Völpel të Bundesbank, me titull “Kërcënimet hibride gjeopolitike”. Studiuesit kanë shqyrtuar më shumë se 12 milionë artikuj gazetash të publikuar që nga viti 1985, për të ndërtuar një tregues që mat përhapjen e kërcënimeve hibride.

Sipas simulimeve ekonomike të studimit, një rritje e këtyre kërcënimeve në përmasa të ngjashme me atë të vërejtur në fillim të pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022 mund të kishte pasoja të ndjeshme në ekonominë amerikane. Brenda një viti, Prodhimi i Brendshëm Bruto real për frymë mund të ulej deri në gati 1.5%, ndërsa investimet mund të tkurren me 6.2%.

Shpjegimi lidhet me reagimin ndaj pasigurisë: familjet priren të kufizojnë shpenzimet, ndërsa kompanitë bëhen më të kujdesshme dhe shtyjnë projektet e reja. Kështu, ekonomia mund të ngadalësohet edhe pa pasur shkatërrime të drejtpërdrejta materiale.

Lufta hibride gjeneron, pra, një faturë që nuk pasqyrohet e gjitha në statistikat tradicionale. Në të përfshihen shpenzimet për ndërhyrjet emergjente, fluturimet ushtarake dhe rikthimin e sistemeve informatike, por edhe mallrat e asgjësuara, aktivitetet e ndërprera, fluturimet e devijuara dhe investimet e shtyra.

Për Italinë dhe Europën, sfida nuk qëndron vetëm te ndalimi i sulmeve, por edhe te forcimi i infrastrukturave dhe shërbimeve nga të cilat varet funksionimi i përditshëm i shoqërisë. Kostoja e këtij lloji konflikti nuk matet vetëm në euro, por edhe në pasigurinë dhe humbjen e besimit që mund të shkaktojë.