Nis sot Samiti i NATO-s në Hagë, kush do të marrë pjesë dhe çfarë do të diskutohet

Udhëheqësit e Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO), e cila përfshin disa vende evropiane, Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe Kanadanë, do të mblidhen në Hagë, Holandë për një Samit vjetor mes luftës së vazhdueshme të Rusisë në Ukrainë dhe pasigurisë rreth të ardhmes së Uashingtonit në aleancë.

Samiti i NATO-s, i cili fillon ditën e sotme dhe zgjat dy ditë, është i pari në të cilin merr pjesë Presidenti i SHBA-së Donald Trump që kur ai mori detyrën në janar për mandatin e tij të dytë.

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte, ish-kryeministër holandez, gjithashtu do ta kryesojë takimin për herë të parë.

Në fokus të takimit do të jetë lufta në Ukrainë dhe çështja se sa po shpenzojnë shtetet anëtare për mbrojtjen e tyre kolektive, një pikë e diskutueshme në veçanti për SHBA-në.

Trump ka argumentuar prej kohësh se SHBA-të mbajnë mbi supe shumë barrë financiare dhe dëshiron që të tjerët të rrisin shpenzimet e tyre të mbrojtjes.

Por konflikti i vazhdueshëm midis Izraelit dhe Iranit, të cilit iu bashkua edhe SHBA-ja fundjavën e kaluar, mund të “trazojë” Samitin.

Më 23 qershor, Irani qëlloi me raketa bazën ajrore Al Udeid të SHBA-së në Katar, një ditë pasi SHBA-ja goditi tre objekte bërthamore iraniane. Trump deklaroi të martën se Izraeli dhe Irani kishin rënë dakord për një armëpushim, por Izraeli raportoi se Irani ka lëshuar raketa.

Kush do të marrë pjesë në Samitin e NATO-s?

Krerët e shteteve do të diskutojnë shpenzimet e sigurisë, mes temave të tjera urgjente.

Në takim pritet të marrin pjesë të 32 krerët e shteteve ose qeverive të NATO-s, anëtarët e lartë të Bashkimit Evropian dhe përfaqësuesit e Ukrainës. Veçanërisht, ata përfshijnë:

• Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Keir Starmer
• Kryeministri kanadez Mark Carney
• Presidenti i SHBA-së Donald Trump
• Presidenti francez Emmanuel Macron
• Kancelari gjerman Friedrich Merz
• Kryeministrja italiane Giorgia Meloni
• Kryeministri spanjoll Pedro Sanchez
• Kryeministri i Holandës, Dick Schoof
• Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan
• Kryeministri hungarez Viktor Orban
• Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy
• Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen ose Presidenti i Këshillit Evropian Antonio Costa

Anëtarë të tjerë të NATO-s, krerët e shteteve ose qeverive të të cilëve pritet të marrin pjesë, janë:

Shqipëria, Belgjika, Bullgaria, Kroacia, Republika Çeke, Danimarka, Estonia, Finlanda, Greqia, Islanda, Letonia, Lituania, Luksemburgu, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Norvegjia, Polonia, Portugalia, Rumania, Sllovakia, Sllovenia dhe Suedia.

Përveç kësaj, zakonisht ftohet një grup shtetesh aleate aziatike, përfshirë Japoninë, Australinë, Korenë e Jugut dhe Zelandën e Re. Kryeministri i Japonisë Shigeru Ishiba dhe ai i Zelandës së Re Christopher Luxon kanë konfirmuar pjesëmarrjen.

A do të diskutojnë udhëheqësit e NATO-s konfliktin Izrael-Iran?

Pritet që liderët të adresojnë konfliktin e vazhdueshëm midis Izraelit dhe Iranit.

Në një konferencë për mediat të premten, një zëdhënës i qeverisë gjermane tha se anëtarët e NATO-s do të diskutojnë konfliktin në Samit, por refuzoi të komentojë mbi ndonjë plan ushtarak.

Të premten, tre vendet më të mëdha evropiane për nga popullsia, Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar, zhvilluan bisedime me Ministrin e Jashtëm iranian Abbas Araghchi në Gjenevë të Zvicrës, në një përpjekje për të shmangur një luftë të zgjatur në Lindjen e Mesme.

Çfarë tjetër është në axhendë?

Do të diskutohen disa tema, përfshirë luftën e Rusisë dhe financimin e NATO-s.

Mbështetje për Ukrainën

Lufta Rusi-Ukrainë ka dominuar Samitin që kur Rusia pushtoi Ukrainën në vitin 2022 dhe mbetet tema kryesore në axhendë.

Anëtarët e NATO-s kanë përsëritur prej kohësh se kërcënimi i tyre më i madh është Rusia dhe kanë qenë kyç në financimin e rezistencës së Ukrainës.

Në Samitin e NATO-s në Uashington në vitin 2024, aleatët e NATO-s deklaruan se “e ardhmja e Ukrainës është në NATO” dhe premtuan ndihmë afatgjatë për sigurinë me të paktën 50 miliardë euro financim vjetor.

Rutte tha më 12 qershor se mbështetja afatgjatë për Ukrainën ishte me rëndësi të madhe përpara takimit kritik.

Edhe pse Ukraina nuk është anëtare e NATO-s, ajo ka shpresuar prej kohësh të anëtarësohet dhe aleanca ra dakord në vitin 2008 që Kievi do të pranohej pasi të përmbushte një sërë kërkesash ekonomike, mbrojtëse, ligjore dhe politike.

Si anëtar, Kievi do të përfitonte nga politika e Nenit 5 të Aleancës, e cila garanton se kushdo që sulmon një shtet anëtar do të përballet me një përgjigje kolektive mbrojtëse.

Anëtarësimi i mundshëm i Ukrainës në NATO është një çështje kyçe për Rusinë dhe një nga arsyet që ajo përmendi për fillimin e luftës. Rusia e sheh një zgjerim të tillë të NATO-s drejt kufijve të saj si një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë e saj kombëtare.

Por përçarjet në aleancën e NATO-s janë bërë të dukshme që nga pushtimi rus: ndërsa anëtarë të tillë si Estonia janë të etur që Ukraina të bashkohet dhe të ofrohet më shumë mbështetje ushtarake, disa, si Hungaria, shihen si më miqësore ndaj Moskës. Në zgjedhjet e fundit presidenciale të Polonisë, çështja e refugjatëve ukrainas në vend, si dhe lidhjet me Evropën, ishin pika kryesore të diskutimit.

Me zgjedhjen e Trump në Shtëpinë e Bardhë në janar, është bërë gjithnjë e më e paqartë nëse Ukraina do të vazhdojë të gëzojë shumë mbështetje nga SHBA-ja.

Trump premtoi t’i jepte fund luftës shpejt gjatë fushatës zgjedhore, por përpjekjet e tij nuk kanë rezultuar në një armëpushim dhe qëndrimi i tij ndaj Presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, nuk ka qenë aspak miqësor, gjë që duket qartë në mënyrën se si presidenti ukrainas u qortua gjatë vizitës së tij në Shtëpinë e Bardhë në shkurt./vizionplus.tv