PS ne qeverisje me politika agresive sociale
Sot nje shqiptar ne dy eshte i varfer dhe vleresimi i varferise ai zyrtari fsheh te verteten e varferise. Nese ne vleresimin zyrtar jane 2.5 milione shqiptare mbi nivelin e varferise dhe vetem 360 mije nen ne vleresimin real qe nuk eshte e veshtire te behet duke i nderthurur te dhenat dhe shifrat fatkeqesisht te dyja nivelet jane te barabarta. 1.4 milion mbi dhe 1.4 milione nen. Dhe vete niveli zyrtar i varferise prej 13 eshte njesoj si te gjitha shifrat zyrtare nje spekulim pasi e verteta eshte se varferia reale ne zona te caktuara te Shqiperise prek dhe kalon 50. Nderkohe qe ne teresine e vet rrotullohet tek 30. Kjo eshte e verteta e shifrave por shifrat thone pak ne krahasim me te verteten e jetes se perditshme te shqiptareve. Ajo cka e ben programin tone per Nje Rilindje Shqiptare nje baze per te ndertuar nje program te detajuar qeverises jo vetem me ambicien por dhe me argumentet e ndryshimit rrenjesor te kesaj gjendje eshte fakti se te gjitha pjeset e programit edhe pse ne i trajtojme vec e vec ne perpjekjen per ti detajuar deri ne fund jane te integruara ne nje model te ri zhvillimi ekonomik social kulturor dhe padyshim edhe demokratik.
Eumlshte nje model i ri zhvillimi i cili e shenjestron varferine dhe synon ti zgjidhe problemet sociale duke i adresuar ne kompleksitetin e tyre dhe duke percaktuar domosdoshmerine per disa reforma radikale jo vetem ne politikat sociale por ne shendetesi arsim ekonomi dhe padyshim duke pare tek papunesia plagen me te thelle dhe rrenjen qe ushqen varferine dhe deshperimin social. Sot zyrtarisht ka nje ndihme ekonomike prej mesatarisht 4 mije leke ne muaj e cila eshte e pamjaftueshme por pertej pamjaftueshmerise se saj si shifer qendron problemi dramatik i shperdorimit te kesaj ndihme ekonomie per arsye te mirefillta politike i korrupsionit qe e pershkon fund e krye te gjithe procesin e percaktimit dhe te shperndarjes se ndihmes ekonomike dhe madje i qellimit aspak te fshehur per ta shfrytezuar te gjithe ate pjese te popullsise qe jeton me ndihme ekonomike si aset elektoral duke e mbajtur ne varferi per ta kushtezuar me varferine. Jane te panumerta rastet e denoncimeve qe ne kemi marre sistematikisht qysh prej zgjedhjeve te shkuara te vitit 2009 dhe pas zgjedhjeve te majit te vitit te shkuar per heqjen e ndihmes ekonomike te shume njerezve te varfer dhe familjeve me nevoje ekstreme thjesht dhe vetem prej proves apo dyshimit se kane votuar kunder qeverise. Nga ana tjeter sot sipas shifres zyrtare nje familje shqiptare me dy persona duhet te shpenzoje minimumi 35 mije leke ne muaj per te jetuar. Ndersa e verteta eshte qe dy pensioniste ne qytet jo vetem nuk marrin se bashku me shume se 25 mije leke ne muaj pa llogaritur ata te fshatit qe marrin edhe me pak por praktikisht e kane te pamundur te mbijetojne pas gjysmes se pare te muajit pa ndihmen direkte te femijeve apo te afermve.
Renia e dergesave te emigranteve e cila tani me eshte nje trend pa asnje iluzion kthimi mbrapsht per shkak te krizes ekonomike greke dhe gjetke po e veshtireson ende dhe me shume familjen shqiptare qe vuan papunesine dhe vuan varferine ne radhe te pare. Ajo cka e ben te gjithe kete tablo edhe me shqetesuese apo alarmante eshte se shenjestrimi i varferise si nje semundje e madhe sociale ne shoqerine tone nga ana e politikeberjes dhe e vendimmarrjes politike te qeverise eshte teresisht e gabuar. Kemi pare me shume interes por pa asnje surprize ketu qe 10 institucione shteterore japin 10 burime te ndryshme informacioni teresisht kontradiktor mes vedi per identifikimin dhe klasifikimin e te varferve ne kete shoqeri. Ajo cka e ben informacionin zyrtar edhe me problematik nuk eshte thjeshte paaftesia e institucioneve per te bere detyren e tyre por eshte edhe mbivendosja e shifrave te fabrikuara qellimisht per te deformuar realitetin faktik ne Shqiperi.
Me tutje akoma ne besojme se jo vetem kemi identifikuar si duhet shenjestren tone ne lidhje me varferine dhe papunesine si shkak kryesor i saj por e perseris kemi konceptuar nje program qe e shikon problemin ne te gjitha anet. Duke pasur gravitet te vetin domosdoshmerine per te rivendosur drejtesi ne sistemin e mbledhjes dhe shperndarjes se pasurise. Sot ne Shqiperi kemi 5 te shqiptareve qe zoterojne me shume se 50 te pasurise se perbashket nderkohe qe kemi 95 te shqiptareve qe paguajne me shume sesa keta 5 per shtetin dhe per sherbimet e perbashketa. Kjo eshte e papranueshme Ne do ta ndryshojme kete si gravitet te gjithe politikes sone ekonomike dhe sociale. Sigurisht qe shkresa zyrtare e Ministrise se Punes dhe Ceshtjeve Sociale nuk ben asgje tjeter vecse deshmon se ne kemi minister te punes dhe te ceshtjeve sociale kemi rrogetar te ministrise se punes dhe ceshtjeve sociale por nuk kemi asnje institucion te punes dhe ceshtjeve sociale dhe as politika te punes dhe te ceshtjeve sociale. Atehere eshte e thjeshte te shpjegohet edhe ne kete rast qe kemi nje minister sepse kemi nje konjukture politike e cila duhet mbajtur ne kembe duke disponuar ne funksion te kesaj konjukture nje ministri te tere dhe kemi rrogetare sepse kjo konjukture kerkon edhe sherbetore dhe sherbesat e veta per qellime mirefilli elektorale duke hedhur ne lum taksat qe mblidhen ne shumicen e tyre nga ata shqiptare qe fitojne me pak dhe qe kane nevoje me shume vecanerisht per sherbime qe lidhen me punen dhe me ceshtjet sociale. Qe Ministria e Punes dhe Ceshtjeve Sociale te thote qe jo vetem skemi nje minimum jetik po nuk kemi as detyren qe ta percaktojme kete minimum jetik sepse na mungon cdo ekspertize lidhur me kete minimum jetik do te thote qe nga njera ane dhe kjo nuk eshte as e re dhe as surprizuese kryeministri ka 7 vjet qe genjen pikerisht per minimumin jetik sepse ai ekziston vetem ne ato fjalimet ne tryezen e qeverise por do thoja nga ana tjeter qe te gjithe shqiptaret qe jane shume qe e kane te domosdoshme percaktimin nga ana e qeverise te ketij minimumi jetik te kuptojne se me kete qeveri jo vetem minimum jetik nuk do te kene por nuk do te kene asnje shprese qe te dalin nga varferia. Perkundrazi varferia eshte nje parakusht per ti kthyer ne rober te nje sistemi te bazuar tek kalerimi mbi varferine dhe jo mbi arritjet dhe meritat ne funksion te nxjerrjes se njerezve nga varferia.
Ka nje ndryshim themelor nder nje sere ndryshimesh mes atyre qe i thone vetes te djathte dhe atyre qe quhen te majte. Ne rast se per te djathten ideologjikisht te qenit i varfer do te thote automatikisht te qenit fatkeq ose i paafte per te majten te qenit i varfer do te thote pergjegjesi e qeverise dhe e shoqerise. Ketu deshiroj te sjell per ju nje shprehje shume te thjeshte te ketij dallimi te bere nga nje nobelist i madh Joseph Stiglitz nje ekonomist mendjendritur i cili thote se nje i djathte nga nje i majte dallon menjehere nga menyra sesi e shikojne nje njeri qe lyp ne rruge. I djathti mendon se ai njeri po lyp sepse ate meriton. Ndersa i majti mendon qe perderisa ai njeri po lyp ka nje problem me qeverine. Ka nje dicka qe nuk shkon ne anen e qeverise. E pra nga ana tjeter pikerisht pse ekziston ne frymezimin e djathe dhe pikerisht pse eshte menyre e te qenit dhe e te qendruari ne pozicionin politik e atyre qe ketu vetequhen te djathte se as te djathte nuk jane gjendja e varferise shikohet si nje gjendje qe lidhet me fatalitetin apo me paaftesine e njerezve te varfer dhe e gjithe politika me varferine ndertohet mbi bazen e lemoshes. Lemoshe sepse ata njerez nuk meritojne me shume. Nderkohe qe per ne eshte e kunderta duhet te ndodhe e kunderta dhe jemi te vendosur te bejme te kunderten. Ne mendojme qe duhet ti kthehemi punes shoqeria shqiptare duhet ti kthehet punes dhe ne gjithe ate pjese njerezish qe sot jane te perjashtuar nga pikepamja sociale terheqja permes punes duhet te jete mekanizimi baze per ti nxjerre nga varferia. Dhe kur them terheqja permes punes sigurisht nuk kam parasysh qe 1 mln te papune ne do ti nxjerrim menjehere nga gjendja e papunesise. Por kam parasysh qe paralelisht me vendet e punes qe ne do te hapim do te ndertojme edhe politika sociale agresive kunder varferise te cilat stimulojne integrimin social te njerezve qe kane nevoje per ndihme ekonomike por qe jane ne gjendje qe te ofrojne krahun e tyre te punes ne funksion te puneve ne komunitet.
Me tutje dua te prek edhe nje aspekt tjeter. Ka nje hendek i cili vit pas viti po shkon duke u zgjeruar midis ritmeve zyrtare qe jane perseri fiktive por po i marrim ato si pike referimi te uljes se papunesise me ato te uljes se varferise. 20 here me te ulta me te ngadalta jane ritmet e uljes se papunesise ne raport me ritmet uljes se varferise. Dhe ky eshte nje element shume domethenes dhe shume percaktues per te ndertuar nje politike te re ne drejtim te punesimit dhe ne drejtim te luftes me varferine. Nga ana tjeter pervec varferise si gjendje sociale ka edhe nje varferi qe derivon prej saj qe eshte varferimi i aftesive humbja e shprehive dhe e motivimit per te tentuar hyrjen ne tregun e punes. E ne kete aspekt perseri programi yne e adreson problemin me gjere sesa nje kapitull per ceshtjet sociale. Dhe une besoj qe vlera themelore e dokumentit qe ne po diskutojme me te gjithe keto tryeza dhe i cili do te pershkoje nje rruge ne te gjithe Shqiperine per tu konsultuar me te gjithe ata qe kane dicka per te thene qendron pikerisht tek fakti qe problemi i sotem i gjendjes se pergjithshme te Shqiperise te adresohet drejtperdrejte ne themel per te transformuar modelin e zhvillimit e zhvillimit ekonomik e zhvillimit social e zhvillimit urban e zhvillimit kulturor e zhvillimit demokratik ne teresi. Te mos e harrojme se familjet me shume femije dhe nder familjet e varfra keto jane shume ka nje frekuence varferie dy here me te larte. Dhe nderkohe te mos harrojme se kur flasim per varferine si te tere ajo pjese e saj qe ka te beje me femijet e varfer me varferine e femijeve eshte pjesa me dramatike dhe njekohesisht eshte pjesa qe duhet te jete e para ne fokus pasi nese prinderit jane te varfer dhe femija eshte i varfer shteti nuk mund te mos gjendet aty prane per te ndihmuar prindin ne radhe te pare ne funksion te femijes. Sepse po te marrim thjesht dhe vetem nje element rritjen e pervitshme te analfabetizmit ne Shqiperi jo si pasoje e mungeses se vetedijes se prinderve per nevojen e femijeve per shkollim por si pasoje e varferise kjo eshte barre ekskluzive e shtetit dhe eshte detyrim ekskluziv i politikberjes dhe i qeverisjes qe te mos vazhdoje duke u thelluar por qe te frenohet dhe te zmbrapset.
Nese sot 1 ne 4 femije zyrtarisht gjithmone me rezerven e shifrave zyrtare eshte i varfer dhe vetem 30 e femijeve perfitojne sherbime nderkohe qe sherbimet plotesojne vetem gjysmen e nevojave te tyre kurse vetem 10 e ketyre femijeve marrim plotesisht sherbime vizioni yne per Rilindjen Shqiptare dhe cka ne kemi percaktuar si detyrim tonin ne programin per Nje Rilindje Shqiptare eshte qe ne cdo komunitet ne te kemi nje qender per femijet. Sikur gjithcka tjeter te behet me pak nje gje duhet bere plotesisht te dyfishohen investimet per sherbimet per femijet te mos kete asnje femije ne Shqiperi qe te mos shkoje ne shkolle sepse prinderit nuk i blejne dot librat dhe materialet shkollore.
Se fundi dua te prek edhe dy elemente te tjere qe besoj jane themelore per kete kapitull por besoj qe jane elemente te patjetersueshem per ti dhene te gjithe agresivitetin e nevojshem politikave te reja sociale ne funksion te riperteritjes se shoqerise. Nga njera ane personat me aftesi te kufizuar dhe nga ana tjeter strehimi. Persa i perket personave me aftesi te kufizuar jane aktualisht me shifrat zyrtare 115 mije 4 e popullsise e pak me shume. Nderkohe qe kujdestaria e miratuar me ligj zyrtarisht quhet e realizuar ne frac14 e saj por de fakto edhe ketu kemi nje numer te konsiderueshem kujdestaresh qe paguhen nga taksat e qytetareve ne baze te ligjit dhe qe jane percaktuar si kujdestare per arsyet e mosarsyes se politikes dhe ne funksion te te njejtave konjuktura qe kane prodhuar ne vend te nje ministrie te punes dhe te ceshtjeve sociale dhe te nje ekspertize per punen e ceshtjeve sociale nje detashment te tere politik me ne krye nje minister i cili quhet i tille por qe lidhje ne bote me punen e me ceshtjet sociale ai nuk ka. Ashtu sic nuk kane lidhje ne bote me punen dhe me ceshtjet sociale rrogetaret qe ai ka emeruar pasi ka cemeruar njerez me formim akademik njerez me eksperience ne kete fushe dhe te tjere nenpunes civile te cilet enden sot rrugeve te papunesise.
Ne kemi marre disa angazhime edhe per personat me aftesi te kufizuar dhe do ti detajojme keto angazhime ne rrugen e programit duke bashkepunuar ngushte me perfaqesite e tyre dhe duke degjuar nga afer jo vetem historite e tyre qe jane shume te rendesishme per ti dhene programit jo thjesht nje permbajtje teknike por edhe ate shpirt pa te cilin nje program nuk mund te behet kurre nje instrument per ti cuar gjerat perpara. Nderkohe qe nga ana tjeter me shifrat zyrtare perseri qe lidhen me strehimin dhe me politikat e strehimit kemi 20 vjet qe deshtojme dhe riciklojme deshtimin. Pa as me te voglin dyshim edhe pse mundesite e shtetit shqiptar ne keto 20 vjet mund te kene qene te kufizuara per te permbysur raportin e shifrave te sotme te njerezve qe e kane dhe atyre qe nuk e kane nje strehim dhe ketu flasim per familje te varfra dhe pergjithesisht per familje te reja te varfra pa asnje dyshim nje politike e re strehimi mund ti coje gjerat perpara me nje shpejtesi te arsyeshme. Duke perfunduar dua ta falenderoj kete grup pune dhe ti falenderoj gjithe te pranishmit dhe te ritheksoj edhe njehere tjeter qe procesi i programit per ne eshte po aq i rendesishem sa vete programi. Synimi nuk eshte thjesht te shkruajme ne leter nje program angazhimesh me nje numer te kufizuar ekspertesh por synimi eshte qe te perfshijme sa me shume njerez ne shkrimin e ketij programi dhe ti bejme sa me shume shqiptaret te ndjehen bashkautore dhe bashkepronare te ketij programi. Duke i dhene mundesi qe te na zgjedhin per te realizuar ate cka ne do te detajojme bashkerisht ne rrugen e programit. Prandaj eshte shume e rendesishme qe keto tryeza te vazhdojne punen ne cdo qark dhe ne cdo rreth e ne cdo komunitet te vendit. Te detajojne gjithe kapitujt e programit ashtu sic asnjehere nje parti politike ne Shqiperi nuk i ka detajuar per te shkuar perpara qytetareve dhe per te dhene nje nga nje te gjitha arsyet pse kerkon voten e tyre dhe te gjithe argumentet sesi me voten e tyre do ta ndryshoje realitetin ku ata jetojne dhe do te ndryshoje edhe gjendjen e pergjithshme te shoqerise mbi bazen e thjeshte te te pasurit te nje qeverie dhe te nje qeverisje qe si fillim te japi shembullin e vet dhe pastaj te kerkoje qe te tjeret te japin shembullin e tyre.
Eumlshte nje model i ri zhvillimi i cili e shenjestron varferine dhe synon ti zgjidhe problemet sociale duke i adresuar ne kompleksitetin e tyre dhe duke percaktuar domosdoshmerine per disa reforma radikale jo vetem ne politikat sociale por ne shendetesi arsim ekonomi dhe padyshim duke pare tek papunesia plagen me te thelle dhe rrenjen qe ushqen varferine dhe deshperimin social. Sot zyrtarisht ka nje ndihme ekonomike prej mesatarisht 4 mije leke ne muaj e cila eshte e pamjaftueshme por pertej pamjaftueshmerise se saj si shifer qendron problemi dramatik i shperdorimit te kesaj ndihme ekonomie per arsye te mirefillta politike i korrupsionit qe e pershkon fund e krye te gjithe procesin e percaktimit dhe te shperndarjes se ndihmes ekonomike dhe madje i qellimit aspak te fshehur per ta shfrytezuar te gjithe ate pjese te popullsise qe jeton me ndihme ekonomike si aset elektoral duke e mbajtur ne varferi per ta kushtezuar me varferine. Jane te panumerta rastet e denoncimeve qe ne kemi marre sistematikisht qysh prej zgjedhjeve te shkuara te vitit 2009 dhe pas zgjedhjeve te majit te vitit te shkuar per heqjen e ndihmes ekonomike te shume njerezve te varfer dhe familjeve me nevoje ekstreme thjesht dhe vetem prej proves apo dyshimit se kane votuar kunder qeverise. Nga ana tjeter sot sipas shifres zyrtare nje familje shqiptare me dy persona duhet te shpenzoje minimumi 35 mije leke ne muaj per te jetuar. Ndersa e verteta eshte qe dy pensioniste ne qytet jo vetem nuk marrin se bashku me shume se 25 mije leke ne muaj pa llogaritur ata te fshatit qe marrin edhe me pak por praktikisht e kane te pamundur te mbijetojne pas gjysmes se pare te muajit pa ndihmen direkte te femijeve apo te afermve.
Renia e dergesave te emigranteve e cila tani me eshte nje trend pa asnje iluzion kthimi mbrapsht per shkak te krizes ekonomike greke dhe gjetke po e veshtireson ende dhe me shume familjen shqiptare qe vuan papunesine dhe vuan varferine ne radhe te pare. Ajo cka e ben te gjithe kete tablo edhe me shqetesuese apo alarmante eshte se shenjestrimi i varferise si nje semundje e madhe sociale ne shoqerine tone nga ana e politikeberjes dhe e vendimmarrjes politike te qeverise eshte teresisht e gabuar. Kemi pare me shume interes por pa asnje surprize ketu qe 10 institucione shteterore japin 10 burime te ndryshme informacioni teresisht kontradiktor mes vedi per identifikimin dhe klasifikimin e te varferve ne kete shoqeri. Ajo cka e ben informacionin zyrtar edhe me problematik nuk eshte thjeshte paaftesia e institucioneve per te bere detyren e tyre por eshte edhe mbivendosja e shifrave te fabrikuara qellimisht per te deformuar realitetin faktik ne Shqiperi.
Me tutje akoma ne besojme se jo vetem kemi identifikuar si duhet shenjestren tone ne lidhje me varferine dhe papunesine si shkak kryesor i saj por e perseris kemi konceptuar nje program qe e shikon problemin ne te gjitha anet. Duke pasur gravitet te vetin domosdoshmerine per te rivendosur drejtesi ne sistemin e mbledhjes dhe shperndarjes se pasurise. Sot ne Shqiperi kemi 5 te shqiptareve qe zoterojne me shume se 50 te pasurise se perbashket nderkohe qe kemi 95 te shqiptareve qe paguajne me shume sesa keta 5 per shtetin dhe per sherbimet e perbashketa. Kjo eshte e papranueshme Ne do ta ndryshojme kete si gravitet te gjithe politikes sone ekonomike dhe sociale. Sigurisht qe shkresa zyrtare e Ministrise se Punes dhe Ceshtjeve Sociale nuk ben asgje tjeter vecse deshmon se ne kemi minister te punes dhe te ceshtjeve sociale kemi rrogetar te ministrise se punes dhe ceshtjeve sociale por nuk kemi asnje institucion te punes dhe ceshtjeve sociale dhe as politika te punes dhe te ceshtjeve sociale. Atehere eshte e thjeshte te shpjegohet edhe ne kete rast qe kemi nje minister sepse kemi nje konjukture politike e cila duhet mbajtur ne kembe duke disponuar ne funksion te kesaj konjukture nje ministri te tere dhe kemi rrogetare sepse kjo konjukture kerkon edhe sherbetore dhe sherbesat e veta per qellime mirefilli elektorale duke hedhur ne lum taksat qe mblidhen ne shumicen e tyre nga ata shqiptare qe fitojne me pak dhe qe kane nevoje me shume vecanerisht per sherbime qe lidhen me punen dhe me ceshtjet sociale. Qe Ministria e Punes dhe Ceshtjeve Sociale te thote qe jo vetem skemi nje minimum jetik po nuk kemi as detyren qe ta percaktojme kete minimum jetik sepse na mungon cdo ekspertize lidhur me kete minimum jetik do te thote qe nga njera ane dhe kjo nuk eshte as e re dhe as surprizuese kryeministri ka 7 vjet qe genjen pikerisht per minimumin jetik sepse ai ekziston vetem ne ato fjalimet ne tryezen e qeverise por do thoja nga ana tjeter qe te gjithe shqiptaret qe jane shume qe e kane te domosdoshme percaktimin nga ana e qeverise te ketij minimumi jetik te kuptojne se me kete qeveri jo vetem minimum jetik nuk do te kene por nuk do te kene asnje shprese qe te dalin nga varferia. Perkundrazi varferia eshte nje parakusht per ti kthyer ne rober te nje sistemi te bazuar tek kalerimi mbi varferine dhe jo mbi arritjet dhe meritat ne funksion te nxjerrjes se njerezve nga varferia.
Ka nje ndryshim themelor nder nje sere ndryshimesh mes atyre qe i thone vetes te djathte dhe atyre qe quhen te majte. Ne rast se per te djathten ideologjikisht te qenit i varfer do te thote automatikisht te qenit fatkeq ose i paafte per te majten te qenit i varfer do te thote pergjegjesi e qeverise dhe e shoqerise. Ketu deshiroj te sjell per ju nje shprehje shume te thjeshte te ketij dallimi te bere nga nje nobelist i madh Joseph Stiglitz nje ekonomist mendjendritur i cili thote se nje i djathte nga nje i majte dallon menjehere nga menyra sesi e shikojne nje njeri qe lyp ne rruge. I djathti mendon se ai njeri po lyp sepse ate meriton. Ndersa i majti mendon qe perderisa ai njeri po lyp ka nje problem me qeverine. Ka nje dicka qe nuk shkon ne anen e qeverise. E pra nga ana tjeter pikerisht pse ekziston ne frymezimin e djathe dhe pikerisht pse eshte menyre e te qenit dhe e te qendruari ne pozicionin politik e atyre qe ketu vetequhen te djathte se as te djathte nuk jane gjendja e varferise shikohet si nje gjendje qe lidhet me fatalitetin apo me paaftesine e njerezve te varfer dhe e gjithe politika me varferine ndertohet mbi bazen e lemoshes. Lemoshe sepse ata njerez nuk meritojne me shume. Nderkohe qe per ne eshte e kunderta duhet te ndodhe e kunderta dhe jemi te vendosur te bejme te kunderten. Ne mendojme qe duhet ti kthehemi punes shoqeria shqiptare duhet ti kthehet punes dhe ne gjithe ate pjese njerezish qe sot jane te perjashtuar nga pikepamja sociale terheqja permes punes duhet te jete mekanizimi baze per ti nxjerre nga varferia. Dhe kur them terheqja permes punes sigurisht nuk kam parasysh qe 1 mln te papune ne do ti nxjerrim menjehere nga gjendja e papunesise. Por kam parasysh qe paralelisht me vendet e punes qe ne do te hapim do te ndertojme edhe politika sociale agresive kunder varferise te cilat stimulojne integrimin social te njerezve qe kane nevoje per ndihme ekonomike por qe jane ne gjendje qe te ofrojne krahun e tyre te punes ne funksion te puneve ne komunitet.
Me tutje dua te prek edhe nje aspekt tjeter. Ka nje hendek i cili vit pas viti po shkon duke u zgjeruar midis ritmeve zyrtare qe jane perseri fiktive por po i marrim ato si pike referimi te uljes se papunesise me ato te uljes se varferise. 20 here me te ulta me te ngadalta jane ritmet e uljes se papunesise ne raport me ritmet uljes se varferise. Dhe ky eshte nje element shume domethenes dhe shume percaktues per te ndertuar nje politike te re ne drejtim te punesimit dhe ne drejtim te luftes me varferine. Nga ana tjeter pervec varferise si gjendje sociale ka edhe nje varferi qe derivon prej saj qe eshte varferimi i aftesive humbja e shprehive dhe e motivimit per te tentuar hyrjen ne tregun e punes. E ne kete aspekt perseri programi yne e adreson problemin me gjere sesa nje kapitull per ceshtjet sociale. Dhe une besoj qe vlera themelore e dokumentit qe ne po diskutojme me te gjithe keto tryeza dhe i cili do te pershkoje nje rruge ne te gjithe Shqiperine per tu konsultuar me te gjithe ata qe kane dicka per te thene qendron pikerisht tek fakti qe problemi i sotem i gjendjes se pergjithshme te Shqiperise te adresohet drejtperdrejte ne themel per te transformuar modelin e zhvillimit e zhvillimit ekonomik e zhvillimit social e zhvillimit urban e zhvillimit kulturor e zhvillimit demokratik ne teresi. Te mos e harrojme se familjet me shume femije dhe nder familjet e varfra keto jane shume ka nje frekuence varferie dy here me te larte. Dhe nderkohe te mos harrojme se kur flasim per varferine si te tere ajo pjese e saj qe ka te beje me femijet e varfer me varferine e femijeve eshte pjesa me dramatike dhe njekohesisht eshte pjesa qe duhet te jete e para ne fokus pasi nese prinderit jane te varfer dhe femija eshte i varfer shteti nuk mund te mos gjendet aty prane per te ndihmuar prindin ne radhe te pare ne funksion te femijes. Sepse po te marrim thjesht dhe vetem nje element rritjen e pervitshme te analfabetizmit ne Shqiperi jo si pasoje e mungeses se vetedijes se prinderve per nevojen e femijeve per shkollim por si pasoje e varferise kjo eshte barre ekskluzive e shtetit dhe eshte detyrim ekskluziv i politikberjes dhe i qeverisjes qe te mos vazhdoje duke u thelluar por qe te frenohet dhe te zmbrapset.
Nese sot 1 ne 4 femije zyrtarisht gjithmone me rezerven e shifrave zyrtare eshte i varfer dhe vetem 30 e femijeve perfitojne sherbime nderkohe qe sherbimet plotesojne vetem gjysmen e nevojave te tyre kurse vetem 10 e ketyre femijeve marrim plotesisht sherbime vizioni yne per Rilindjen Shqiptare dhe cka ne kemi percaktuar si detyrim tonin ne programin per Nje Rilindje Shqiptare eshte qe ne cdo komunitet ne te kemi nje qender per femijet. Sikur gjithcka tjeter te behet me pak nje gje duhet bere plotesisht te dyfishohen investimet per sherbimet per femijet te mos kete asnje femije ne Shqiperi qe te mos shkoje ne shkolle sepse prinderit nuk i blejne dot librat dhe materialet shkollore.
Se fundi dua te prek edhe dy elemente te tjere qe besoj jane themelore per kete kapitull por besoj qe jane elemente te patjetersueshem per ti dhene te gjithe agresivitetin e nevojshem politikave te reja sociale ne funksion te riperteritjes se shoqerise. Nga njera ane personat me aftesi te kufizuar dhe nga ana tjeter strehimi. Persa i perket personave me aftesi te kufizuar jane aktualisht me shifrat zyrtare 115 mije 4 e popullsise e pak me shume. Nderkohe qe kujdestaria e miratuar me ligj zyrtarisht quhet e realizuar ne frac14 e saj por de fakto edhe ketu kemi nje numer te konsiderueshem kujdestaresh qe paguhen nga taksat e qytetareve ne baze te ligjit dhe qe jane percaktuar si kujdestare per arsyet e mosarsyes se politikes dhe ne funksion te te njejtave konjuktura qe kane prodhuar ne vend te nje ministrie te punes dhe te ceshtjeve sociale dhe te nje ekspertize per punen e ceshtjeve sociale nje detashment te tere politik me ne krye nje minister i cili quhet i tille por qe lidhje ne bote me punen e me ceshtjet sociale ai nuk ka. Ashtu sic nuk kane lidhje ne bote me punen dhe me ceshtjet sociale rrogetaret qe ai ka emeruar pasi ka cemeruar njerez me formim akademik njerez me eksperience ne kete fushe dhe te tjere nenpunes civile te cilet enden sot rrugeve te papunesise.
Ne kemi marre disa angazhime edhe per personat me aftesi te kufizuar dhe do ti detajojme keto angazhime ne rrugen e programit duke bashkepunuar ngushte me perfaqesite e tyre dhe duke degjuar nga afer jo vetem historite e tyre qe jane shume te rendesishme per ti dhene programit jo thjesht nje permbajtje teknike por edhe ate shpirt pa te cilin nje program nuk mund te behet kurre nje instrument per ti cuar gjerat perpara. Nderkohe qe nga ana tjeter me shifrat zyrtare perseri qe lidhen me strehimin dhe me politikat e strehimit kemi 20 vjet qe deshtojme dhe riciklojme deshtimin. Pa as me te voglin dyshim edhe pse mundesite e shtetit shqiptar ne keto 20 vjet mund te kene qene te kufizuara per te permbysur raportin e shifrave te sotme te njerezve qe e kane dhe atyre qe nuk e kane nje strehim dhe ketu flasim per familje te varfra dhe pergjithesisht per familje te reja te varfra pa asnje dyshim nje politike e re strehimi mund ti coje gjerat perpara me nje shpejtesi te arsyeshme. Duke perfunduar dua ta falenderoj kete grup pune dhe ti falenderoj gjithe te pranishmit dhe te ritheksoj edhe njehere tjeter qe procesi i programit per ne eshte po aq i rendesishem sa vete programi. Synimi nuk eshte thjesht te shkruajme ne leter nje program angazhimesh me nje numer te kufizuar ekspertesh por synimi eshte qe te perfshijme sa me shume njerez ne shkrimin e ketij programi dhe ti bejme sa me shume shqiptaret te ndjehen bashkautore dhe bashkepronare te ketij programi. Duke i dhene mundesi qe te na zgjedhin per te realizuar ate cka ne do te detajojme bashkerisht ne rrugen e programit. Prandaj eshte shume e rendesishme qe keto tryeza te vazhdojne punen ne cdo qark dhe ne cdo rreth e ne cdo komunitet te vendit. Te detajojne gjithe kapitujt e programit ashtu sic asnjehere nje parti politike ne Shqiperi nuk i ka detajuar per te shkuar perpara qytetareve dhe per te dhene nje nga nje te gjitha arsyet pse kerkon voten e tyre dhe te gjithe argumentet sesi me voten e tyre do ta ndryshoje realitetin ku ata jetojne dhe do te ndryshoje edhe gjendjen e pergjithshme te shoqerise mbi bazen e thjeshte te te pasurit te nje qeverie dhe te nje qeverisje qe si fillim te japi shembullin e vet dhe pastaj te kerkoje qe te tjeret te japin shembullin e tyre.