Spiunët rusë kaq të fshehtë, as vetë fëmijët e tyre nuk e dinin se kush ishin

Kur Sofia 11-vjeçare dhe vëllai i saj Gabriel, 8 vjeç, zbritën nga avioni në aeroportin Vnukuvo të Moskës të enjten e kaluar, ata u pritën nga një burrë tullac i panjohur me një kostum të errët.

“Buenas noches,” tha ai, duke iu drejtuar në spanjisht, gjuhën që flisnin në shtëpi.

I rrethuar nga media, sigurimi dhe funksionarë të tjerë, ai përqafoi Sofinë dhe nënën e saj, duke u dorëzuar lule dhe duke i uruar mirëseardhjen në kryeqytetin rus.

Duhet të ketë qenë një pamje befasuese. Më vonë, sipas Kremlinit, fëmijët pyetën prindërit e tyre se kush ishte njeriu atje për t’i përshëndetur në tapetin e kuq. Vladimir Putin , shpjeguan ata.

Ishte fundi i një udhëtimi që fëmijët nuk do ta harrojnë kurrë – një udhëtim në të cilin ata u bënë pjesë e shkëmbimit më të madh të të burgosurve Rusi-SHBA që nga Lufta e Ftohtë .

Derisa bënë udhëtimin për në Moskë, Sofia dhe Gabrieli kishin menduar se ishin pjesë e një familjeje argjentinase që jetonte në Lubjanë të Sllovenisë. Nëna e tyre ishte Maria Rosa Mayer Muños. Historia e saj ishte se ajo kishte ikur nga Buenos Aires pasi pësoi një grabitje të armatosur dhe drejtonte një galeri arti në internet.

Bashkëshorti i saj, babai i tyre, ishte Ludwig Gisch, themeluesi i një start-up IT. Familja jetonte një jetë të zakonshme periferike në Črnuče, në periferi veriore të qytetit. Ata flisnin anglisht dhe gjermanisht kur ishin jashtë; në shtëpi ata biseduan në spanjisht të përsosur. Ata vozitën një Kia. Fëmijët shkuan në Shkollën Ndërkombëtare Britanike.

Por pas fasadës, prindërit e tyre ishin në fakt spiunë elitarë rusë dhe e gjithë jeta e fëmijëve ishte një gënjeshtër. “Maria” ishte dhe është Anna Valernevna Dultseva dhe “Ludvig”, Artem Viktorovich Dultsev. Të dy janë oficerë në ekuivalentin e Rusisë me MI6, SVR.

Dyshja kishin ndërtuar me kujdes historinë e tyre të kopertinës. Ata mbërritën në Argjentinë me viza turistike në vitin 2012, u martuan dhe patën dy fëmijët e tyre. “Ata ishin shumë të sjellshëm, të respektueshëm,” tha për Wall Street Journal Jamoneria del Virrey, pronare e një ushqimi ushqimor në Buenos Aires. “Ata gjithmonë paguanin me para në dorë.”

Ata u shpërngulën në Slloveni në vitin 2017. Lubjana ishte një bazë ideale, një kryeqytet evropian i jashtëzakonshëm, ku agjentët e kundërzbulimit kishin më pak gjasa që të përgjonin se sa në Londër apo Paris, por me akses të lehtë në pjesën tjetër të kontinentit.

Zyrtarët thonë se ata e përdorën atë si një bazë për të drejtuar para dhe udhëzime për agjentët e tjerë rusë në Itali, Kroaci dhe më tej.

Ata thuhet gjithashtu se synonin ACER, Agjencinë për Bashkëpunimin e Rregullatorëve të Energjisë, organi i BE-së me bazë në Lubjanë, i cili është bërë gjithnjë e më i rëndësishëm gjatë luftës së Rusisë me Ukrainën.

Në vitin 2022, disa muaj pasi Moska nisi pushtimin e saj në shkurt të fqinjit të saj, agjencia e spiunazhit të Sllovenisë, SOVA, u informua nga një organizatë aleate se ata duhet të hetonin Mayer Muños dhe Gisch. Në dhjetor të atij viti, policia hyri në shtëpinë e tyre në mes të natës për t’i arrestuar. Hetuesit gjetën qindra mijëra euro të fshehura në një ndarje të fshehtë brenda frigoriferit të tyre, së bashku me pajisje kompjuterike të koduara aq komplekse sa që as operativët sllovenë dhe as ata amerikanë nuk mund ta thyenin atë.

Ndërsa prindërit e tyre lënguan në burg, në pritje të gjyqit, Sofia dhe Gabriel u dërguan të jetonin me një familje kujdestare. Të mërkurën, një ditë para shkëmbimit, ata u dënuan secili me 19 muaj burg për spiunazh, duke u hequr për kohën e kaluar tashmë pas hekurave.

Të enjten, ata ishin të gjithë rrugës për në Moskë.  Sipas Dimitry Peskov, një zëdhënës i Kremlinit, fëmijët nuk e dinin se ishin rusë derisa hipën në aeroplan.

“Fëmijët e agjentëve të fshehtë pyetën prindërit e tyre dje se kush i kishte përshëndetur,” tha ai, duke shtuar se “ata as nuk e dinin kush është Putin” dhe se puna e këtyre spiunëve përfshinte “bërjen e sakrificave të tilla për hir të tyre. punën dhe përkushtimin e tyre ndaj shërbimit të tyre”.

Burime të tjera kanë bërë me dije se fëmijëve u ishin dhënë plane emergjence në rast të arrestimit të prindërve të tyre, duke lënë të kuptohet se ata dinin për identitetin e tyre të vërtetë. Por sido që të jetë e vërteta, këto janë padyshim kohë të turbullta.

Historia e familjes shënon një nga rastet më të profilit të lartë të “ilegalëve” rusë që nga dhjetori 1991, kur Bashkimi Sovjetik u shemb përfundimisht. Aty ku spiunët “legalë” përdorin një punë në qeveri ose në shërbimet diplomatike si mbulesë, ilegalët jetojnë si anëtarë të rregullt të shoqërisë. Ata kalojnë vite duke depërtuar në rajonin e synuar, duke ndërtuar jetë të plota false që u mundësojnë atyre të lëvizin lirshëm.

Ata mund të përmbushin një sërë rolesh: kërkimin e rekrutëve të mundshëm, kultivimin e burimeve të informacionit dhe drejtimin e misioneve për spiunët që veprojnë nën mbulimin diplomatik, të cilët zakonisht mbikëqyren nga afër nga agjencitë e inteligjencës në vendet e tyre pritëse. Është lloji i punës që është dramatizuar në programe të tilla si  Amerikanët , për ilegalët në Amerikë në vitet 1980, dhe seriali francez i spiunazhit Le Bureau , në të cilin agjentët bëjnë përpjekje të jashtëzakonshme për të krijuar histori të besueshme për veten e tyre.

“Është e mahnitshme që njerëzit janë të gatshëm të jenë aq të pamatur me jetën e fëmijëve sa t’i detyrojnë ata të jetojnë një gënjeshtër,” thotë Gordon Corera , autor i  “Russ Among Us: Sleeper Cells”, Ghost Stories and the Hunt for agent’s Putin’s , Libri 2020 për ilegalët.

“Por është diçka që ata e kanë bërë prej kohësh. Ilegalët vlerësohen shumë në kulturën sovjetike dhe ruse, edhe nëse nuk është fare e qartë se sa të dobishëm janë, kështu që harxhohet një përpjekje e madhe për t’i rikthyer ata nëse kapen ndonjëherë.”

Përdorimi i ilegalëve u nis nga Joseph Stalin, por është ringjallur nga Putin , një ish-oficer i KGB-së. Agjentë të tillë konsiderohen prestigjioz, pjesë e një tradite të spiunazhit rus që daton që nga Kim Philby dhe më gjerë, dhe operojnë në vijën e parë të luftës në hije të Moskës me rivalët e saj perëndimorë.

“Putini ka folur për mënyrën sesi punonte me ilegalët në Gjermaninë Lindore si pjesë e mitologjisë së tij”, shton Corera. “Shkëmbimi ishte ai që përpiqej të lidhej me këta njerëz, të cilët shihen si elita e spiunëve të Moskës. Ata e marrin shumë seriozisht kthimin e tyre, edhe pse kjo kërkon zbulimin se ata ishin spiunë të fshehtë të thellë.”

Kjo lloj pune spiune është e kushtueshme, kërkon kohë dhe e mbushur me rrezik. Corera thotë se agjentët zakonisht rekrutohen të rinj dhe u jepen vite të tëra trajnimi për të ndihmuar në ndërtimin e pseudonimeve të tyre. “Ata zakonisht i zgjedhin rreth moshës universitare, sepse mendojnë se kjo është kur dikush nuk ka shumë të kaluar dhe personaliteti i tyre ende mund të formohet,” thotë ai.

“Ata do t’i zhdukin në mënyrë efektive dhe do t’i trajnojnë për tre ose katër vjet me njerëz që kanë jetuar në atë vend tjetër. Nuk ka të bëjë vetëm me të folurit e gjuhës. Është të kuptosh zakonet dhe kulturën, të dish t’u referohesh skuadrave sportive, detajet e vogla në të cilat duhet të zhyten për të jetuar nën një mbulesë të huaj. Në disa raste, çiftet rekrutohen, në të tjera njerëzit bashkohen si çifte. Atyre u thuhet, në mënyrë efektive ‘ky është bashkëshorti juaj, shpresoj të vazhdoni’. Takimet blind nuk vijnë shumë më intensive.”

Përveç Dultsev dhe gruas së tij, rasti më i famshëm i pas Luftës së Ftohtë që shfaqte ilegalë përfshinte ekspozimin e një rrjeti të madh spiunësh në vitin 2010 si pjesë e “Operation Ghost Stories”. Dhjetë agjentët rusë në gjumë të zbuluar përfundimisht u shkëmbyen me katër persona të burgosur në Rusi për shkak të kontakteve të raportuara me agjencitë e inteligjencës perëndimore. Grupi rus përfshinte Anna Chapman, e lindur Anna Vasilyevna Kushchenko, modelja me flokë të kuqe dikur e cila u martua me një burrë britanik, Alex Chapman, i cili pretendonte se nuk kishte asnjë ide për identitetin e saj të vërtetë . Ndër katër ata që erdhën në drejtimin tjetër ishte Sergei Skripal , i cili në vitin 2018 ishte viktimë e një atentati me një agjent nervor të epokës sovjetike, së bashku me vajzën e tij Yulia, në helmimet e Salisbury.

Andrei Soldatov, një ekspert rus i sigurisë, thotë se obsesioni me ilegalët daton në epokën e artë të spiunazhit të Luftës së Ftohtë. “Stalini filloi të stërvitte shtetasit rusë që të ishin britanikë për të bërë një Filbi tjetër, por është e pamundur,” thotë ai. “Nuk mund të krijosh Kim Philby nga një djalë që ka lindur në Siberi. Ju nuk mund ta futni atë në një shkollë apo familje të duhur.

“Pra, nëse shikoni me kujdes historinë e ilegalëve rusë, është gjithmonë e njëjta histori. Ata kurrë nuk pretendojnë të jenë britanikë në Britani. Ata janë gjithmonë të huaj. Në Slloveni është e njëjta histori. Sepse ata nuk mund të integrohen në shoqërinë lokale.”

Ilegalët janë bërë më të rëndësishëm për inteligjencën ruse që nga pushtimi i plotë i Ukrainës. Më shumë se 700 spiunë “legalë” janë dëbuar në mbarë botën, duke i dhënë rëndësi më të madhe punës së kryer nga agjentët e fshehtë, të cilët veprojnë të fshehur në pamje të qartë, në shoqërinë civile. Menjëherë pasi Dultsev dhe Dultseva u arrestuan, dy operativë të tjerë të dyshuar rusë, Maria Tsalla dhe Ludwig Campos Wittich, u larguan nga jeta në Athinë dhe Rio de Zhaneiro. Ashtu si me Anna Chapman, ata lanë pas kolegë dhe partnerë romantikë që thuhet se nuk kishin asnjë ide për identitetin e tyre të vërtetë. Të paligjshëm janë identifikuar së fundmi edhe në Bullgari, Norvegji, Holandë dhe Çeki.

“Avantazhi i një ilegale është se ata mund të shkojnë në vende ku një rus nuk mundet,” thotë Corera. “Në vitet e fundit mund të jetë shumë më e vështirë për një rus që të paraqitet në një festë me njerëz me ndikim dhe të flasë me ta për të gjetur se kush mund të rekrutohet. Por nëse jeni një ‘argjentinas’, kjo mund të jetë shumë më e lehtë. Rusia vazhdon të dëshirojë t’i përdorë ato, edhe nëse vlera nuk është gjithmonë e dukshme. Dhe ka një element, burokratikisht, ku drejtuesit e shërbimit të jashtëm rus të inteligjencës duan të jenë në gjendje t’i thonë Putinit ‘mos u shqetëso, ne kemi ilegalë në të gjithë Perëndimin gati për t’u aktivizuar’”.

Pasaportat ishin të vërteta, por emrat në to jo

Rasti slloven nuk është hera e parë që përfshihen fëmijë. Andrey Bezrukov dhe Yelena Vavilova ishin ndër ilegalët e arrestuar në vitin 2010, që jetonin në SHBA dhe pretendonin të ishin kanadezë me emrat Donald Heathfield dhe Tracey Lee Ann Foley. Ishte rasti që frymëzoi më drejtpërdrejt  amerikanët . Vavilova punonte në një agjenci pronash dhe udhëtoi me pasaportë britanike. Bezrukov mori një diplomë nga Harvard. Ata kishin dy djem, atëherë 16 dhe 20 vjeç, të cilët pretendonin se nuk e kishin ditur kurrë identitetin e prindërve të tyre. Edhe pse fillimisht iu hoq shtetësia kanadeze, Alexander Vavilov, më i riu nga të dy, iu rikthye në apel gjyqësor. Rasti i tij dhe ai që ka të bëjë me Sofjen dhe Gabrielin, ngre pyetjen se sa një fëmijë mund të mbahet përgjegjës për veprimet e një prindi.

“[Djemtë] nuk donin të jetonin në Rusi,” thotë Soldatov. “Dhe është plotësisht e kuptueshme. Në teori ju keni një familje të tërë që bën një punë për vendin tuaj, por në realitet ka qenë një problem i madh [për agjencitë e inteligjencës]. Një herë e pyeta një zyrtar se çfarë ndodhi me njerëzit që donin të qëndronin pas misionit të tyre. Ai tha se rregulli bazë është që nëse ilegalët janë të suksesshëm, SVR do t’i lejojë ata të qëndrojnë në vendin ku kanë spiunuar. Unë kam qenë i befasuar. Ju keni këta njerëz që përmbysin një vend për dekada, por ata duan të qëndrojnë.

“Ai tha ‘ata mësohen me të, kanë miq, janë plotësisht të vendosur. Do të ishte traumatike për ta që të zhvendoseshin. Kështu që ne i lamë ata të jetojnë jetën e tyre private në vendin ku u postuan.’ Nëse do të udhëhiqeshin nga arsye patriotike, do të donin të ktheheshin në atdhe. Por kjo nuk është ajo që po ndodh në realitet.”

Sofia dhe Gabrieli, thotë ai, tashmë do të kenë vuajtur nga edukimi i tyre i jashtëzakonshëm. “Tashmë je i traumatizuar, sepse nuk ke një familje të duhur,” thotë ai. “Ju nuk keni gjyshër. Eshte e pamundur. Por fëmijët janë vetëm dëm kolateral.”

Artemi dhe Anna janë kthyer në Rusi për t’u pritur si hero. Pas vitesh të gjata në terren, misioni i tyre ka përfunduar. Megjithatë, për fëmijët e tyre të pafajshëm, lufta për të kuptuar se çfarë ka ndodhur me ta sapo ka filluar.

/rtsh.al/