Anët e fshehta të Reaganit
Ronald Reagan ishte skifteri i fundit – në fakt, një qëndrim jo edhe aq i vërtetë.
Aktualisht, thuajse sa herë dikush nga e djathta amerikane e kritikon Barack Obaman për përuljen ndaj diktatorëve apo se nuk thotë me zë të lartë se vendi është në luftë, ata ndezin një qiri për nder të Ronald Reagan. Ish-kandidati për president, John Cain, ka reklamuar këndvështrimet e tij mbi politikën e jashtme “një interpretim i shekullit 21 të doktrinës së Reagan”.
Sarah Palin i referohet aq shpesh Reagan-it, sa që disa tani spekulojnë se ajo mund të hedhë kandidaturën në garën presidenciale të vitit 2012 në qytetin e tij të lindjes. Konservatorët e sotëm kanë krijuar një Reagan mitik, i cili nuk bënte kurrë kompromis me armiqtë e Amerikës dhe kurrë nuk u tërhoq nga beteja. Por, në fakt Reagan e bënte shpesh këtë. E kjo ishte pjesë e suksesit të tij. Sigurisht, Reagan shpenzoi rreth 2.8 biliardë dollarë për ushtrinë.
Ai u dha para dhe armë rebelëve anti-komunistë në Nikaragua dhe Afganistan, teksa këshillonte liderin sovjetik, Mikahil Gorbachev, që të shembte murin. Por, Reagan nuk e kishte shumë për zemër të dërgonte trupat amerikanë në mes të rrezikut. Ai nisi vetëm një luftë tokësore kundër Grenadës, ushtria e së cilës përbëhej nga 600 burra. Ajo zgjati dy ditë. Dhe lufta e tij e vetme nga ajri, bombardimi i vitit 1986 i Libisë, ishte akoma më e shkurtër. Ndërkohë, gjatë viteve në Shtëpinë e Bardhë, presidenti Reagan mundësoi një zhvendosje të politikës amerikane drejt kahut konservator, si dhe udhëhoqi përpjekjet për shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik.
Korrespondenti Ed Warner bisedoi me disa nga bashkëpunëtorët e afërt të ish-presidentit lidhur me specifikat e presidencës së tij dhe arsyet përse Amerika e nderon këtë udhëheqës. Ronald Reagani e cilësoi Bashkimin Sovjetik “perandori e së keqes” dhe iu përkushtua gjatë dy mandateve të tij përpjekjeve për ta shpërbërë atë. Por, pas vdekjes së tij, ish-presidenti sovjetik Mikhail Grbaçov e kujtoi me nderim jetën e këtij udhëheqësi. Gorbaçov shkroi në gazetën New York Times se ish-presidenti Reagan riktheu fuqinë ushtarake të Amerikës dhe i bëri sfidë komunizmit sovjetik gjatë mandatit të tij të parë, ndërkohë që u përqendrua në përpjekjet për paqe gjatë mandatit të dytë. Dy udhëheqësit u angazhuan në një dialog që i dha fund Luftës së Ftohtë dhe presidenti Reagan tha se Bashkimi Sovjetik nuk ishte më perandori e së keqes.
Disa nga përkrahësit më të zjarrtë të presidentit Reagan u tronditën nga këto ndryshime, por shefi i personelit të Reaganit, Don Regan, thotë se presidenti kishte pasur gjithmonë këtë pikësynim. Martin Anderson, ish-këshilltar i presidentit për çështjet e politikës së brendshme, sjell si shembull një fjalim që Reagan e mbajti në vitin 1983: “Ai parashtroi një politikë për të mundur Bashkimin Sovjetik. Ideja e tij ishte se sovjetikët nuk do të arrinin të konkurronin me Amerikën. Nëse Shtetet e Bashkuara angazhohen në garën e armatimeve dhe Bashkimi Sovjetik përpiqet të konkurrojë, ai do të dështojë. Pasi të ndodhë kjo, Amerika do të shtrijë dorën e bashkëpunimit dhe pikërisht kjo ndodhi”, theksoi Don Regan.
Lee Edwards, analist në fondacionin Heritage, thotë se presidenti nuk shikonte rrugëdalje tjetër nga Lufta e Ftohtë, përveç fitores së Amerikës. Kjo e tronditi Washingtonin, pasi konsiderohej si një rrugëdalje pa konsideratë për diplomacinë. Por, Regani kishte një tjetër mendim: “Ai gjithmonë e konsideronte veten jashtë lojërave politike. Ai e quante veten qytetar - politikan, edhe pas 8 vjetëve si guvernator i Kalifornisë dhe 8 vjet si president i Shteteve të Bashkuara. Prandaj nuk e kishte të vështirë t’i bënte sfidë sistemit”. Anderson shton se e folura e tij e thjeshtë, natyra miqësore dhe sensi i humorit pëlqeheshin nga njerëzit, por kishte shumë nga ata që nuk e vlerësonin shumë presidentin nga ana e inteligjencës. Ai nuk ishte dogmatik dhe nuk dinte vetëm të jepte urdhra. Ai kishte edhe aftësinë të ndryshonte mendimet, thotë Ken Tomlinson, kryetar i bordit të guvernatorëve të Byrosë Ndërkombëtare të Transmetimeve, i cili udhëtoi shpesh me presidentin gjatë fushatës së tij në vitin 1980.
“Konservatorizmi shihej me përçmim nga elita amerikane dhe ajo botërore. Pikërisht konservatorizmi është ndër arsyet që disa nuk e pëlqenin presidentin Regan. Por, gjatë presidencës së tij, me aftësinë e tij komunikuese, ai arriti që edhe demokratët dhe liberalët ta pëlqenin personalisht”.
Ronald Reagan mbetet misteri i pazgjidhur i politikës moderne amerikane. Ai theu rregulla, kapërceu të gjitha parashikimet dhe befasoi edhe njerëzit që e njihnin nga afër. Një libër që u botua Shtetet e Bashkuara zbulon një pjesë të këtij misteri, përmes korrespondencës së tij. Me sa duket, presidenti i 40-të i Shteteve të Bashkuara shkruante letra vazhdimisht. Ai u shkruante udhëheqësve botërorë, politikanëve, miqve, anëtarëve të familjes dhe qytetarëve të zakonshëm. Aftësitë e ish-presidentit në komunikimin me të tjerët ishin të njohura, por në librin “Ronald Reagan: A life in letters”, “Ronald Reagan: Një jetë në letra”, del në pah pasioni i tij për të shkruar. Letrat u gjetën në fillim nga një profesoreshë, ndërsa bënte studime për fundin e Luftës së Ftohtë.
Ajo bashkëpunoi me dy ish-këshilltarë të presidentit Reagan për t’i përmbledhur ato në një libër. Ish-presidenti shkruante sa herë gjente një mundësi, apo çast të lirë. Natën, në dhomën e gjumit, në makinë. Gruaja e tij, Nancy Reagan, donte që letrat e tij të bëheshin publike, pasi thotë se ishte e shqetësuar se njerëzit nuk e kishin marrë aq seriozisht sa ç’duhej bashkëshortin e saj. Në libër përfshihen mbi 5 mijë letra. Ato janë të thjeshta dhe të ngrohta. Ato lënë të kuptohet se ishin për Ronald Reaganin më shumë nevojë jetike si ushqimi dhe uji sesa zakon. Ai nuk shtypte, ai shkruante me dorë. Një nga letrat më domethënëse është ajo që ish-presidenti i shkroi në fillim të mandatit të tij presidentit sovjetik Leonid Brezhnjev. Një nga ish-këshilltarët e presidentit Reagan mendon se ajo letër ishte fillimi i fundit i Luftës së Ftohtë.
Brezhnjevi ishte shprehur me zemërim se Shtetet e Bashkuara kërcënonin sigurinë e Bashkimit Sovjetik. Ja ç’shkruan ish-presidenti Reagan: “Kur Lufta e Dytë Botërore mbaroi, Shtetet e Bashkuara ishin i vetmi vend në botë me fuqi industriale të padëmtuar. Forca e saj ushtarake kishte arritur kulmin dhe ne ishim të vetmit që kishim armën më moderne, bombën bërthamore me aftësinë e padiskutueshme për ta përdorur kudo në botë. Nëse do të kishim dashur të mbizotëronim botën, kush mund të na kundërshtonte?”, shkruan ai. I njëjti njeri, të cilit i njihet merita se fitoi Luftën e Ftohtë, në një letër tjetër zbulon një anë tjetër të tij: butësinë dhe ngrohtësinë, ndërsa i jep këshilla një mikes së tij të zhgënjyer nga dashuria: “Bota është e mbushur me njerëz të vetmuar, njerëz që mund të japin lumturi dhe dashuria nuk është një dorë magjike me pluhur yjesh që paravendos që njeri dhe vetëm një është i destinuar për një tjetër.
Dashuria dalëngadalë mund ta humbasë ngrohtësinë dhe miqësinë dhe askush nuk duhet të ketë frikë ta kërkojë atë”. Zoti Regan u përqendrua në objektivin e përgjithshëm, duke i lënë hollësitë në duart e të tjerëve. Kur vartësit nuk ndoqën kursin e parashikuar, ndodhi skandali Iran-Kontra: shitja e armëve që ishte parashikuar për Iranin me qëllim që të liroheshin pengjet që mbaheshin në Liban dhe përdorimi i fondeve për kryengritësit anti-komunistë në Nikaragua. Ata që përpiqen të gjejnë rrënjët e ndjenjave anti-komuniste të zotit Regan, duhet të shohin me kujdes vitet e tij si aktor Holivudi, kur zoti Regan ishte kryetar i Shoqatës së Aktorëve të Kinemasë dhe anëtar i Partisë Demokrate. Gjatë protestave dhe grevave të aktorëve, ai u ndesh shpesh me organizatorët komunistë të këtyre protestave. Ata e kërcënuan shpesh dhe ai mbante një revole për vetëmbrojtje. Pas këtyre ngjarjeve, ai hyri në radhët e Partisë Republikane dhe filloi ngjitjen e qëndrueshme politike në postin e guvernatorit të Kalifornisë dhe më pas në Shtëpinë e Bardhë si president i Shteteve të Bashkuara.
Më 12 qershor, 1987, përpara portës së Brandenburgut në Berlinin Perëndimor, Ronald Regan lëshoi një sfidë për udhëheqësin sovjetik, Mikhael Gorbachov, për të bërë më të mirën mbi premtimet e tij të liberalizimit. "Ejani këtu, në këtë portë! Zoti Gorbachov, hapeni këtë portë! Zoti Gorbachov, rrënoje këtë mur!" Mbështetësit e Reganit pohojnë se ky fjalim luajti një rol kritik, duke shkaktuar ngjarjen e 1989, por ka pak prova për të mbështetur këtë ide. Në fakt, fjalët e Ronald Regan lanë një shenjë të qartë mbi të menduarit e disidentëve prapa Perdes së Hekurt. Lëvizjet e opozitës në Lindje të Gjermanisë dhe Çekosllovakisë ishin më shumë paqedashëse se Partia e Madhe e Vjetër; në Poloni, aktivistët e Solidarnos tashmë kishin Papën e tyre si një far morali.
Ashtu si Washington Post dhe New York Times vunë fjalimin e Reganit në faqen e parë. Disa mbështetës të Reganit u prirën ta konsideronin fjalimin e madh pak si teatër politik të madh, me qëllim kryesisht për konsum shtëpiak, me pasoja të kufizuara për botën reale. Këshilltari personal i Reganit për sigurinë kombëtare, Frank Carlucci, kujton më vonë duke menduar: "Kjo është një linjë e një fjalimi të madh. Por nuk do të ndodhë kurrë." Dhe vetë në Berlinin Perëndimor - ku në fund të viteve 1980-popullsia përfshinte një numër të madh të të gjelbërve dhe të refugjatëve kundër-kulturë nga projekti i Gjermanisë Perëndimore – përplasësit e duarve ishin të mbinumëruar nga protestuesit që zgjodhën për të protestuar kundër politikave konservatore të Reganit në vend që të duartrokasin iniciativën e tij.
Nëse kishte ndonjë gjë, ishte gatishmëria e Ronald Reganit gjatë gjithë mandatit të tij të dytë për t'u takuar me Gorbaçovin në gjysmë të rrugës, që ndihmoi udhëheqësin sovjetik të kthehet mbrapsht nga përdorimi i forcës - një arritje që çoi gazetarin britanik Viktor Sebestyen ta pagëzonte Ronald Reganin "Pëllumbin drejtues të Amerikës."
Aktualisht, thuajse sa herë dikush nga e djathta amerikane e kritikon Barack Obaman për përuljen ndaj diktatorëve apo se nuk thotë me zë të lartë se vendi është në luftë, ata ndezin një qiri për nder të Ronald Reagan. Ish-kandidati për president, John Cain, ka reklamuar këndvështrimet e tij mbi politikën e jashtme “një interpretim i shekullit 21 të doktrinës së Reagan”.
Sarah Palin i referohet aq shpesh Reagan-it, sa që disa tani spekulojnë se ajo mund të hedhë kandidaturën në garën presidenciale të vitit 2012 në qytetin e tij të lindjes. Konservatorët e sotëm kanë krijuar një Reagan mitik, i cili nuk bënte kurrë kompromis me armiqtë e Amerikës dhe kurrë nuk u tërhoq nga beteja. Por, në fakt Reagan e bënte shpesh këtë. E kjo ishte pjesë e suksesit të tij. Sigurisht, Reagan shpenzoi rreth 2.8 biliardë dollarë për ushtrinë.
Ai u dha para dhe armë rebelëve anti-komunistë në Nikaragua dhe Afganistan, teksa këshillonte liderin sovjetik, Mikahil Gorbachev, që të shembte murin. Por, Reagan nuk e kishte shumë për zemër të dërgonte trupat amerikanë në mes të rrezikut. Ai nisi vetëm një luftë tokësore kundër Grenadës, ushtria e së cilës përbëhej nga 600 burra. Ajo zgjati dy ditë. Dhe lufta e tij e vetme nga ajri, bombardimi i vitit 1986 i Libisë, ishte akoma më e shkurtër. Ndërkohë, gjatë viteve në Shtëpinë e Bardhë, presidenti Reagan mundësoi një zhvendosje të politikës amerikane drejt kahut konservator, si dhe udhëhoqi përpjekjet për shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik.
Korrespondenti Ed Warner bisedoi me disa nga bashkëpunëtorët e afërt të ish-presidentit lidhur me specifikat e presidencës së tij dhe arsyet përse Amerika e nderon këtë udhëheqës. Ronald Reagani e cilësoi Bashkimin Sovjetik “perandori e së keqes” dhe iu përkushtua gjatë dy mandateve të tij përpjekjeve për ta shpërbërë atë. Por, pas vdekjes së tij, ish-presidenti sovjetik Mikhail Grbaçov e kujtoi me nderim jetën e këtij udhëheqësi. Gorbaçov shkroi në gazetën New York Times se ish-presidenti Reagan riktheu fuqinë ushtarake të Amerikës dhe i bëri sfidë komunizmit sovjetik gjatë mandatit të tij të parë, ndërkohë që u përqendrua në përpjekjet për paqe gjatë mandatit të dytë. Dy udhëheqësit u angazhuan në një dialog që i dha fund Luftës së Ftohtë dhe presidenti Reagan tha se Bashkimi Sovjetik nuk ishte më perandori e së keqes.
Disa nga përkrahësit më të zjarrtë të presidentit Reagan u tronditën nga këto ndryshime, por shefi i personelit të Reaganit, Don Regan, thotë se presidenti kishte pasur gjithmonë këtë pikësynim. Martin Anderson, ish-këshilltar i presidentit për çështjet e politikës së brendshme, sjell si shembull një fjalim që Reagan e mbajti në vitin 1983: “Ai parashtroi një politikë për të mundur Bashkimin Sovjetik. Ideja e tij ishte se sovjetikët nuk do të arrinin të konkurronin me Amerikën. Nëse Shtetet e Bashkuara angazhohen në garën e armatimeve dhe Bashkimi Sovjetik përpiqet të konkurrojë, ai do të dështojë. Pasi të ndodhë kjo, Amerika do të shtrijë dorën e bashkëpunimit dhe pikërisht kjo ndodhi”, theksoi Don Regan.
Lee Edwards, analist në fondacionin Heritage, thotë se presidenti nuk shikonte rrugëdalje tjetër nga Lufta e Ftohtë, përveç fitores së Amerikës. Kjo e tronditi Washingtonin, pasi konsiderohej si një rrugëdalje pa konsideratë për diplomacinë. Por, Regani kishte një tjetër mendim: “Ai gjithmonë e konsideronte veten jashtë lojërave politike. Ai e quante veten qytetar - politikan, edhe pas 8 vjetëve si guvernator i Kalifornisë dhe 8 vjet si president i Shteteve të Bashkuara. Prandaj nuk e kishte të vështirë t’i bënte sfidë sistemit”. Anderson shton se e folura e tij e thjeshtë, natyra miqësore dhe sensi i humorit pëlqeheshin nga njerëzit, por kishte shumë nga ata që nuk e vlerësonin shumë presidentin nga ana e inteligjencës. Ai nuk ishte dogmatik dhe nuk dinte vetëm të jepte urdhra. Ai kishte edhe aftësinë të ndryshonte mendimet, thotë Ken Tomlinson, kryetar i bordit të guvernatorëve të Byrosë Ndërkombëtare të Transmetimeve, i cili udhëtoi shpesh me presidentin gjatë fushatës së tij në vitin 1980.
“Konservatorizmi shihej me përçmim nga elita amerikane dhe ajo botërore. Pikërisht konservatorizmi është ndër arsyet që disa nuk e pëlqenin presidentin Regan. Por, gjatë presidencës së tij, me aftësinë e tij komunikuese, ai arriti që edhe demokratët dhe liberalët ta pëlqenin personalisht”.
Ronald Reagan mbetet misteri i pazgjidhur i politikës moderne amerikane. Ai theu rregulla, kapërceu të gjitha parashikimet dhe befasoi edhe njerëzit që e njihnin nga afër. Një libër që u botua Shtetet e Bashkuara zbulon një pjesë të këtij misteri, përmes korrespondencës së tij. Me sa duket, presidenti i 40-të i Shteteve të Bashkuara shkruante letra vazhdimisht. Ai u shkruante udhëheqësve botërorë, politikanëve, miqve, anëtarëve të familjes dhe qytetarëve të zakonshëm. Aftësitë e ish-presidentit në komunikimin me të tjerët ishin të njohura, por në librin “Ronald Reagan: A life in letters”, “Ronald Reagan: Një jetë në letra”, del në pah pasioni i tij për të shkruar. Letrat u gjetën në fillim nga një profesoreshë, ndërsa bënte studime për fundin e Luftës së Ftohtë.
Ajo bashkëpunoi me dy ish-këshilltarë të presidentit Reagan për t’i përmbledhur ato në një libër. Ish-presidenti shkruante sa herë gjente një mundësi, apo çast të lirë. Natën, në dhomën e gjumit, në makinë. Gruaja e tij, Nancy Reagan, donte që letrat e tij të bëheshin publike, pasi thotë se ishte e shqetësuar se njerëzit nuk e kishin marrë aq seriozisht sa ç’duhej bashkëshortin e saj. Në libër përfshihen mbi 5 mijë letra. Ato janë të thjeshta dhe të ngrohta. Ato lënë të kuptohet se ishin për Ronald Reaganin më shumë nevojë jetike si ushqimi dhe uji sesa zakon. Ai nuk shtypte, ai shkruante me dorë. Një nga letrat më domethënëse është ajo që ish-presidenti i shkroi në fillim të mandatit të tij presidentit sovjetik Leonid Brezhnjev. Një nga ish-këshilltarët e presidentit Reagan mendon se ajo letër ishte fillimi i fundit i Luftës së Ftohtë.
Brezhnjevi ishte shprehur me zemërim se Shtetet e Bashkuara kërcënonin sigurinë e Bashkimit Sovjetik. Ja ç’shkruan ish-presidenti Reagan: “Kur Lufta e Dytë Botërore mbaroi, Shtetet e Bashkuara ishin i vetmi vend në botë me fuqi industriale të padëmtuar. Forca e saj ushtarake kishte arritur kulmin dhe ne ishim të vetmit që kishim armën më moderne, bombën bërthamore me aftësinë e padiskutueshme për ta përdorur kudo në botë. Nëse do të kishim dashur të mbizotëronim botën, kush mund të na kundërshtonte?”, shkruan ai. I njëjti njeri, të cilit i njihet merita se fitoi Luftën e Ftohtë, në një letër tjetër zbulon një anë tjetër të tij: butësinë dhe ngrohtësinë, ndërsa i jep këshilla një mikes së tij të zhgënjyer nga dashuria: “Bota është e mbushur me njerëz të vetmuar, njerëz që mund të japin lumturi dhe dashuria nuk është një dorë magjike me pluhur yjesh që paravendos që njeri dhe vetëm një është i destinuar për një tjetër.
Dashuria dalëngadalë mund ta humbasë ngrohtësinë dhe miqësinë dhe askush nuk duhet të ketë frikë ta kërkojë atë”. Zoti Regan u përqendrua në objektivin e përgjithshëm, duke i lënë hollësitë në duart e të tjerëve. Kur vartësit nuk ndoqën kursin e parashikuar, ndodhi skandali Iran-Kontra: shitja e armëve që ishte parashikuar për Iranin me qëllim që të liroheshin pengjet që mbaheshin në Liban dhe përdorimi i fondeve për kryengritësit anti-komunistë në Nikaragua. Ata që përpiqen të gjejnë rrënjët e ndjenjave anti-komuniste të zotit Regan, duhet të shohin me kujdes vitet e tij si aktor Holivudi, kur zoti Regan ishte kryetar i Shoqatës së Aktorëve të Kinemasë dhe anëtar i Partisë Demokrate. Gjatë protestave dhe grevave të aktorëve, ai u ndesh shpesh me organizatorët komunistë të këtyre protestave. Ata e kërcënuan shpesh dhe ai mbante një revole për vetëmbrojtje. Pas këtyre ngjarjeve, ai hyri në radhët e Partisë Republikane dhe filloi ngjitjen e qëndrueshme politike në postin e guvernatorit të Kalifornisë dhe më pas në Shtëpinë e Bardhë si president i Shteteve të Bashkuara.
Më 12 qershor, 1987, përpara portës së Brandenburgut në Berlinin Perëndimor, Ronald Regan lëshoi një sfidë për udhëheqësin sovjetik, Mikhael Gorbachov, për të bërë më të mirën mbi premtimet e tij të liberalizimit. "Ejani këtu, në këtë portë! Zoti Gorbachov, hapeni këtë portë! Zoti Gorbachov, rrënoje këtë mur!" Mbështetësit e Reganit pohojnë se ky fjalim luajti një rol kritik, duke shkaktuar ngjarjen e 1989, por ka pak prova për të mbështetur këtë ide. Në fakt, fjalët e Ronald Regan lanë një shenjë të qartë mbi të menduarit e disidentëve prapa Perdes së Hekurt. Lëvizjet e opozitës në Lindje të Gjermanisë dhe Çekosllovakisë ishin më shumë paqedashëse se Partia e Madhe e Vjetër; në Poloni, aktivistët e Solidarnos tashmë kishin Papën e tyre si një far morali.
Ashtu si Washington Post dhe New York Times vunë fjalimin e Reganit në faqen e parë. Disa mbështetës të Reganit u prirën ta konsideronin fjalimin e madh pak si teatër politik të madh, me qëllim kryesisht për konsum shtëpiak, me pasoja të kufizuara për botën reale. Këshilltari personal i Reganit për sigurinë kombëtare, Frank Carlucci, kujton më vonë duke menduar: "Kjo është një linjë e një fjalimi të madh. Por nuk do të ndodhë kurrë." Dhe vetë në Berlinin Perëndimor - ku në fund të viteve 1980-popullsia përfshinte një numër të madh të të gjelbërve dhe të refugjatëve kundër-kulturë nga projekti i Gjermanisë Perëndimore – përplasësit e duarve ishin të mbinumëruar nga protestuesit që zgjodhën për të protestuar kundër politikave konservatore të Reganit në vend që të duartrokasin iniciativën e tij.
Nëse kishte ndonjë gjë, ishte gatishmëria e Ronald Reganit gjatë gjithë mandatit të tij të dytë për t'u takuar me Gorbaçovin në gjysmë të rrugës, që ndihmoi udhëheqësin sovjetik të kthehet mbrapsht nga përdorimi i forcës - një arritje që çoi gazetarin britanik Viktor Sebestyen ta pagëzonte Ronald Reganin "Pëllumbin drejtues të Amerikës."