Arktiku, nis vrapi per pasurite natyrore
Shkencetaret jane te mendimit se gjate muajve te veres, Poli i Veriut do ta humbase koracen e tij te akullt. Parashikimet me pesimiste jane te mendimit se kjo mund te ndodhe pas 20-30 vjetesh. Dhe ndersa ambientalistet kane gjithnje e me teper frike prej pasojave te mundshme, pese shtetet fqinje me Polin e Veriut, Rusia, Kanadaja, SHBA-te, Danimarka dhe Norvegjia mezi po e presin nje moment te tille.
Koraca e trashe prej akulli qe mbulon Polin e Veriut e ben te pamundur shfrytezimin e pasurive nentokesore qe mendohet se fshihen ne kete zone. Sipas studiuesve ruse, ne te ashtuquajturin kurrizi detar i Lomonosovit, ne zonen mes Groenlandes dhe Siberise Lindore gjenden rreth dhjete miliarde tone nafte dhe gaz. Sipas shkencetareve amerikane, nen akujt arktike gjenden rreth nje e katerta e rezervave boterore te naftes dhe te gazit natyror. Me gjithe keto parashikime, Hermann Rudolf Kudrass, ekspert prane entit federal per pasurite natyrore dhe lendet e para, eshte skeptik: "Pasurite natyrore te Arktikut ekzagjerohen. Ne nje territor prej 200 miljesh detare prej kufirit te Rusise, Kanadase dhe SHBA-ve ka me siguri pasuri nentokesore, si nafte apo gaz. Po pertej kesaj zone, pra ne zonen e vertete te Polit te Veriut veshtire se mund te kete sasi te medha pasurish natyrore. Megjithese se prognozat jane te pasigurta, pese shtetet qe ndajne kufijte me Polin e Veriut, Rusia, Kanadaja, SHBA-te, Danimarka dhe Norvegjia jane te interesuara pikerisht per zonen 200 milje detare pertej vijes se tyre bregdetare, sepse brenda kesaj zone ato kane te drejte te kryejne shpime, te peshkojne apo te shfrytezojne pasurite natyrore qe sot.
Marreveshja e OKB-se per te drejten ndaj deteve dhe oqeaneve parashikon qe nje shtet ka te drejte te pretendoje edhe per nje pjese te zones qe shtrihet jashte kufirit prej 200 miljesh detare. Pra, vetem ai qe mund te deshmoje se formacionet gjeologjike nenujore ne nje territor qe e kalon kufirin e 200 miljeve detare, jane te njejta si ato te territorit te tij aktual, ai ka te drejte qe t'i shfrytezoje pasurite nendetare. Per kete shkak, Rusia, e ndjekur edhe nga Kanadaja dhe Danimarka duan te sqarojne qe i ashtuquajturi kurriz detar i Lomonosovit eshte zgjatim i territorit te tyre aktual. Gjithsesi, deri tani, asnje nga keto shtete nuk kane arritur te sjelle deshmi te mjaftueshme per kete pretendim. Kjo per faktin se shpimet ne Arktik jane jashtezakonisht te shtrenjta dhe per shkak te levizjes se akullit edhe teper te komplikuara. Keshtu, per t'i mundesuar sondes shpimin nevojiten disa akullthyes qe te krijojne nje kanal te lire nga akulli.
Deri tani ne kete zone, pra ne kurrizin detar te Lomonosovit, jane realizuar vetem kater shpime ne kuader te projektit nderkombetar IODP. Shpenzimet per keto shpime kapen shumen 12 milione euro, por sondat deri ne 400 metra thellesi nuk arriten te ndeshnin ne formacione te mirefillta gurore, por vetem ne sedimente. Per kete deri tani nuk mund te thuhet me cilen pjese te tokes lidhet gjeologjikisht kurrizi detar i Lomonosovit. Por edhe ne rast se nje gje e tille behet e mundshme, dhe parashikimet se ne kete zone ka vertet rezerva te medha nafte dhe gazi dalin te verteta, ceshtja nese shfrytezimi i tyre ia vlen mbetet e hapur.
Sipas Christian Reichert, specialist prane entit federal per pasurite natyrore dhe lendet e para, ne nje rast te tille do te duhej qe sondat te shponin deri ne 4000 metra thellesi, gje qe pervec veshtiresive teknike ka edhe kosto mjaft te larte. Pa permendur me tej edhe ceshtjen e rregullave te mbrojtjes se ambientit dhe te sigurise, qe gje e bejne kete gje edhe me te shtrenjte".
Ceshtja e pretendimeve territoriale per Polin e Veriut ka perfunduar tani ne OKB. Vendimin se cili shtet do te kete te drejte te shfrytezoje tabanin e Arktikut duhet ta marre nje komision i posacem i OKB-se. Pra, kjo ceshtje do te zgjase disa dekada, sepse edhe ky komision ka te drejte te vendose vetem per kufirin e jashtem, dhe jo per rastet e mbivendosjeve te shtresave tokesore, si ne rastin e kurrizit detar te Lomonosovit. Ne raste te tilla duhet qe shtetet te merren vesh me njera-tjetren dhe ngjarjet e deritanishme lene pak vend per te besuar se ky problem do te zgjidhet shpejt dhe me lehtesi.