Çmimi Nobel për Fizikë 2025 u jepet studiuesve që zbuluan efektet kuantike në qarkun elektrik superpërçues
Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave ka ndarë Çmimin Nobel në Fizikë për vitin 2025 për tre fizikanë të shquar: John Clarke, Michel H. Devoret dhe John M. Martinis. Ata janë vlerësuar “për zbulimin e tunelizimit mekanik të kuantit makroskopik dhe kuantizimit të energjisë në një qark elektrik.”
Përmes një sërë eksperimentesh novatore, laureatët treguan se vetitë misterioze të mekanikës kuantike, si tunelizimi dhe kuantizimi i energjisë, nuk kufizohen vetëm në botën mikroskopike, por mund të manifestohen edhe në sisteme makroskopike të ndërtuara nga njeriu dhe aq të mëdha sa për t’u mbajtur në dorë.
Mekanika kuantike lejon që një grimcë të lëvizë drejt përmes një barriere nëpërmjet procesit të quajtur tunelizim. Sapo përfshihet një numër i madh grimcash, efektet mekanike të kuantit zakonisht bëhen të parëndësishme. Eksperimentet e laureatëve treguan se vetitë mekanike të kuantit mund të bëhen konkrete në një shkallë makroskopike.
Në vitet 1984 dhe 1985, John Clarke , Michel H. Devoret dhe John M. Martinis kryen një seri eksperimentesh me një qark elektronik të ndërtuar nga superpërçues, përbërës që mund të përçojnë një rrymë pa rezistencë elektrike. Në qark, përbërësit superpërçues ishin të ndarë nga një shtresë e hollë materiali jopërçues, një strukturë e njohur si kryqëzim Josephson. Duke rafinuar dhe matur të gjitha vetitë e ndryshme të qarkut të tyre, ata ishin në gjendje të kontrollonin dhe eksploronin fenomenet që lindnin kur kalonin një rrymë përmes tij. Së bashku, grimcat e ngarkuara që lëviznin përmes superpërçuesit përbënin një sistem që sillej sikur të ishin një grimcë e vetme që mbushte të gjithë qarkun. Laureatët gjithashtu demonstruan se sistemi sillet siç parashikohet nga mekanika kuantike – ai kuantizohet, që do të thotë se thith ose lëshon vetëm sasi të caktuara energjie.
/rtsh.al/