Darvinizmi; teori e ndrgjegjes s smur
Shoqria shqiptare dhe ajo mbar botrore po prjeton aste vendimesh kontradiktore me ndrgjegjet e tyre. Edhe pse mbi 80 % e njerzve besojn ekzistencn e nj Krijuesi dhe krijimin nga Ai, npr literaturat q jepen si n arsimin fillor e tvjear, ashtu edhe n at t mesm dhe t lart, akoma mbshtetet ideja e evolocionit, ide kjo e hedhur n shesh nga Darvini dhe t tjer si ky por q akoma vazhdon t ket ndikimin e saj edhe pas shum shekujsh.
Ajo q t udit m shum, sht se edhe vet ata q e shpjegojn nj gj t till nuk e besojn. Para disa ditsh nj i njohur i imi, student n fakultetin e Shkencave t Natyrs n Universitetin e Tirans, m tha se n msim kishin temn e evolucionit dhe me diktoi fjalt e pedagogut n klas. Fjalt e pedagogut, nj emr i dgjuar edhe i politiks shqiptare ishin kta: Shumica juaj e di q nuk e besoni kt q un do tju shpjegoj. Por un ktu shpjegoj shkenc. Ju duhet ta msoni me dashje ose pa dashje. Do t vlersoheni pr kt, kshtu q jeni t detyruar t msoni.. Mu duk pr t ardhur keq imponimi i nj ideje shurdhe dhe t pa kok pr nj brez q shikon n nj horizont krejt ndryshe nga ai se mendojn ata q mundohen t fusin n kokat e njerzve akoma ato ideologji apo teori q mbetn thjesht npr faqet e mesjets, ndrkoh q shum shkenctar t kohs, me studime ku prdoren aparaturat m t sofistukuara i kan hedhur posht.
Kjo periudh n t ciln vendin e krkimit, analizs dhe ndriimit shkencor e zuri imitimi i verbr dhe vendin e mendimit shkencor, nj shabllonizm me mim t lir, do t kujtohet me keqardhje nga brezat e ardhshm. N kt periudh, materia u pranua si copra gjrash t hedhura dhe prplasura andej-kndej nga errat e rastsis, gjallesat u pan si nj kafshat e zakonshme q prtypej nn dhmbt e pamshirshm t seleksionit natyror, kurse njeriu u poshtrua duke u vn n rolin e nj spektatori t pafat t ulur n tribunat e ksaj arene vdekjeje; e nj spektatori t pafat, t dnuar pr ti soditur, dgjuar dhe prjetuar t vgjitha kto.
Fatkeqsisht npr auditoret e msimdhnies n shkollat tona, biologjia na paraqitet sot si nj fantazi e ngritur mbi teori t pavrtetuara, n krye t t cilave qndron, pa asnj dyshim, teoria e evolucionit. Darvinizmi sht nj teoriq kurr nuk do t mund ti atribuohet nj personi t vetm, qoft ky Lamarku ose Darvini. Ve atyre q e patn hedhur n shesh kt teori n shekullin e kaluar, sot jan neodarvinistt t cilt pr ta provuar evolucionin apo pr ta mbshtetur Darvinin n teorin e tij, jan duke zhvilluar teorira q sa her njra prej tyre nuk z, zvendsohet nga tjetra. Ajo q t shqetson son, sht se kjo teori e pavrtetuar si dhe teorizimet e tjera ndihmse, u msohen nxnsve e studentve si t vrteta shkencore t provuara prfundimisht n t gjith sistemin arsimor. Dhe sht m e keqja, kjo bhet me imponim, duke e detyruar msim marrsin q ti bindet dikaje q ai nuk e pranon dhe duke mnos i dhn as t drejtn m t vogl t debatit pasi n kt mnyr mund t rrezikohet nj vit shkollor.
Pretendimet e Darvinit dhe t mbshtetsve t tij, mund t kundrshtohen shum thjesht nga nj person q prdor sado pak logjikn e shndosh dhe objektive. Fakti q njeriu ka fytyr, sy, vesh etj, si dhe majmuni, nuk do t thot aspak se njeriu ka rrjedhur nga majmuni. Gjithashtu, fakti q n disa lloje gjallesash ka organe t njjta, nuk tregon se ato gjallesa kan rrjedhur nga njra tjetra. N gjithsi ekzistojn shum specie me t cilave ka shum ngjashmri, sepse t gjitha gjallesat n ndrtimin e tyre, bazohen n katr element: azot, karbon, oksigjen dhe hidrogjen.
Nga leksioni q miku im m foli, pedagogu n fjal po shpjegonte teroin e Lamarkut, sipas t cilit te llojet e gjallesave, cilsit e fituara me kalimin e kohs u kalojn brezave pasardhs me an t rrugs s trashgimis. Lamarku pretendon se nse babai sht peshngrits dhe ka muskuj t fuqishm, edhe fmija e tij do t lind me muskuj t till. Mirpo i biri i tij nuk lind aspak me muskuj t zhvilluar ose m sakt, gjat rritjes tek ai nuk vihet ndonj prjashtim n zhvillimin e muskujve n krahasim me bashkmoshatart q kan lindur nga prindr me nj zhvillim muskulor t zakonshm. Q edhe i biri t bhet peshngrits, duhet t strvitet si ai. Lamarku pretendon se gjirafs i sht zgjatur qafa, n mnyr anormale pasi ka nevoj t arrij degt e larta. E cila sht ajo kafsh bimngrnse q nuk krkon t haj gjethet e bimve t larta? Pse vetm gjirafs ti zgjatet qafa? Edhe dhit ushqehen vazhdimisht me deg e gjethe pemsh, mirpo qafa e tyre nuk u sht zgjatur. A nuk do t deshte gjarpri t ecte me kmb por t zvarritej n tok? Darvini ka nj pikpamje, sipas t cils kmbt e gjarprit jan atrofizuar me kalimin e kohs. Kontradikta ktu sht aq e hapur sa mund ta v re kushdo. e ka shtyr gjarprin me kmb t mos i prdor ato, t kthehet n zvarranik, pastaj duke u hequr zvarr, ta prdor qafn pr tu zgjatur? Nga njra an i ka kmbt por nuk i prdor dhe, nga nj kafsh m e lart, kthehet mbrapsht n nj kafsh m t ult. A nuk ka kontradikt ktu? Prgjigjen e ksaj ia l ta gjykoj do ndrgjegjeje t pastr, q akoma sht n gjendje t prdor logjikn pr t kuptuar vijimsin e jets, burimin e njerzimit dhe fundin e tij, rrugn q prshkon nga nj fole e vogl q sht barku i nns, n urn tok dhe n fund p t arritur n destinacionin prfundimtar q besoj se sht lumturia hyjnore.
ramadancipuri@gazetastart.com
Ajo q t udit m shum, sht se edhe vet ata q e shpjegojn nj gj t till nuk e besojn. Para disa ditsh nj i njohur i imi, student n fakultetin e Shkencave t Natyrs n Universitetin e Tirans, m tha se n msim kishin temn e evolucionit dhe me diktoi fjalt e pedagogut n klas. Fjalt e pedagogut, nj emr i dgjuar edhe i politiks shqiptare ishin kta: Shumica juaj e di q nuk e besoni kt q un do tju shpjegoj. Por un ktu shpjegoj shkenc. Ju duhet ta msoni me dashje ose pa dashje. Do t vlersoheni pr kt, kshtu q jeni t detyruar t msoni.. Mu duk pr t ardhur keq imponimi i nj ideje shurdhe dhe t pa kok pr nj brez q shikon n nj horizont krejt ndryshe nga ai se mendojn ata q mundohen t fusin n kokat e njerzve akoma ato ideologji apo teori q mbetn thjesht npr faqet e mesjets, ndrkoh q shum shkenctar t kohs, me studime ku prdoren aparaturat m t sofistukuara i kan hedhur posht.
Kjo periudh n t ciln vendin e krkimit, analizs dhe ndriimit shkencor e zuri imitimi i verbr dhe vendin e mendimit shkencor, nj shabllonizm me mim t lir, do t kujtohet me keqardhje nga brezat e ardhshm. N kt periudh, materia u pranua si copra gjrash t hedhura dhe prplasura andej-kndej nga errat e rastsis, gjallesat u pan si nj kafshat e zakonshme q prtypej nn dhmbt e pamshirshm t seleksionit natyror, kurse njeriu u poshtrua duke u vn n rolin e nj spektatori t pafat t ulur n tribunat e ksaj arene vdekjeje; e nj spektatori t pafat, t dnuar pr ti soditur, dgjuar dhe prjetuar t vgjitha kto.
Fatkeqsisht npr auditoret e msimdhnies n shkollat tona, biologjia na paraqitet sot si nj fantazi e ngritur mbi teori t pavrtetuara, n krye t t cilave qndron, pa asnj dyshim, teoria e evolucionit. Darvinizmi sht nj teoriq kurr nuk do t mund ti atribuohet nj personi t vetm, qoft ky Lamarku ose Darvini. Ve atyre q e patn hedhur n shesh kt teori n shekullin e kaluar, sot jan neodarvinistt t cilt pr ta provuar evolucionin apo pr ta mbshtetur Darvinin n teorin e tij, jan duke zhvilluar teorira q sa her njra prej tyre nuk z, zvendsohet nga tjetra. Ajo q t shqetson son, sht se kjo teori e pavrtetuar si dhe teorizimet e tjera ndihmse, u msohen nxnsve e studentve si t vrteta shkencore t provuara prfundimisht n t gjith sistemin arsimor. Dhe sht m e keqja, kjo bhet me imponim, duke e detyruar msim marrsin q ti bindet dikaje q ai nuk e pranon dhe duke mnos i dhn as t drejtn m t vogl t debatit pasi n kt mnyr mund t rrezikohet nj vit shkollor.
Pretendimet e Darvinit dhe t mbshtetsve t tij, mund t kundrshtohen shum thjesht nga nj person q prdor sado pak logjikn e shndosh dhe objektive. Fakti q njeriu ka fytyr, sy, vesh etj, si dhe majmuni, nuk do t thot aspak se njeriu ka rrjedhur nga majmuni. Gjithashtu, fakti q n disa lloje gjallesash ka organe t njjta, nuk tregon se ato gjallesa kan rrjedhur nga njra tjetra. N gjithsi ekzistojn shum specie me t cilave ka shum ngjashmri, sepse t gjitha gjallesat n ndrtimin e tyre, bazohen n katr element: azot, karbon, oksigjen dhe hidrogjen.
Nga leksioni q miku im m foli, pedagogu n fjal po shpjegonte teroin e Lamarkut, sipas t cilit te llojet e gjallesave, cilsit e fituara me kalimin e kohs u kalojn brezave pasardhs me an t rrugs s trashgimis. Lamarku pretendon se nse babai sht peshngrits dhe ka muskuj t fuqishm, edhe fmija e tij do t lind me muskuj t till. Mirpo i biri i tij nuk lind aspak me muskuj t zhvilluar ose m sakt, gjat rritjes tek ai nuk vihet ndonj prjashtim n zhvillimin e muskujve n krahasim me bashkmoshatart q kan lindur nga prindr me nj zhvillim muskulor t zakonshm. Q edhe i biri t bhet peshngrits, duhet t strvitet si ai. Lamarku pretendon se gjirafs i sht zgjatur qafa, n mnyr anormale pasi ka nevoj t arrij degt e larta. E cila sht ajo kafsh bimngrnse q nuk krkon t haj gjethet e bimve t larta? Pse vetm gjirafs ti zgjatet qafa? Edhe dhit ushqehen vazhdimisht me deg e gjethe pemsh, mirpo qafa e tyre nuk u sht zgjatur. A nuk do t deshte gjarpri t ecte me kmb por t zvarritej n tok? Darvini ka nj pikpamje, sipas t cils kmbt e gjarprit jan atrofizuar me kalimin e kohs. Kontradikta ktu sht aq e hapur sa mund ta v re kushdo. e ka shtyr gjarprin me kmb t mos i prdor ato, t kthehet n zvarranik, pastaj duke u hequr zvarr, ta prdor qafn pr tu zgjatur? Nga njra an i ka kmbt por nuk i prdor dhe, nga nj kafsh m e lart, kthehet mbrapsht n nj kafsh m t ult. A nuk ka kontradikt ktu? Prgjigjen e ksaj ia l ta gjykoj do ndrgjegjeje t pastr, q akoma sht n gjendje t prdor logjikn pr t kuptuar vijimsin e jets, burimin e njerzimit dhe fundin e tij, rrugn q prshkon nga nj fole e vogl q sht barku i nns, n urn tok dhe n fund p t arritur n destinacionin prfundimtar q besoj se sht lumturia hyjnore.
ramadancipuri@gazetastart.com