Debat mbi prejardhjen e emrtimit t shqiptarve!
Termat Arban dhe Alban me t cilt u quajtn shqiptart ne antikitet dhe mesjet jan e njjta gj. Thjesht latint nuk than Arban por R-n e zvndsuan me L. Duhet ditur se banort e dikurshm te Dardanis historike quheshin Dardan dhe Arkan apo Arkad t cilat ishin fise t mirfillta pellazgjiko-ilire. Pranohet botrisht fakti q pellazget kan qen kultivues dhe prmirsues t asaj q mund t quhet sistem bujqsor n antikitet. Kuptimi i fjals Arkan = Ar kan, Arban, Arbr = Bn arn, punon arn.
Edhe termi Arkond, Kond, Kont nga ktej e ka prejardhjen. Nuk duhet t harrojm se Arvanitasit n Greqi jan po aq autokton sa `mund t quhen nomadt fenikas dhe egjiptian t cilt duke u shartuar me pellazgt vendas formsuan at q ne e quajm popullsi helene e cila kurrsesi nuk duhet shikuar si trashgimi direkte e grekve t sotm. Dshmi e gjall sht greqishtja e vjetr e cila m shum kuptohet nga shqiptart e sotm sesa nga grekt e sotm. Pra n kt kuptim termi Arvanitas sht thjesht shqiptimi "helen" i fjals Arban. Nj tjetr tez e lidh fjaln Albani me Alpet q ndodhen ne Veri t Shqipris por duke par se fisi Albanoi q Romakt shkruajn se banonin pak a shum n Shqiprin e Mesme t sotme mendja m thot se atyre iu atribua m shum aftsia dhe kultura e tyre bujqsore sesa Alpet: Alpet ishin larg prej tyre.
Ndrsa termi shqiptar sht akoma m interesant.
Dy teza prplasin kokn me njra tjetrn. 1) `Shqip` n gjuhn sanskrishte n`a thoshka nj popull i caktuar, si t thuash i nj prerjeje ka i vjen n ndihm ktyre tez-mbshtetsve edhe shprehja kaq e prdorur dhe sot :` A merr vesh Shqip ? `. N kt rast kur tjetri prballet me kt pyetje atij nuk i krkohet t tregoj se a e flet gjuhn shqipe por a e kupton se cfar i thuhet, d.m.th. a sht i nj mendjeje me tjetrin, a sht i nj prerjeje me t.
Versioni 2) pr mua qndron m shum sepse edhe faktet historike i vijn n ndihm. Kshtu n mitologjin "greke" kur Zeusi vendosi t largohet nga kjo bot ai iu shfaq popullit ne formn e nj Shqiponje dhe q nga ajo dit ky popull n`a paska filluar adhurimin e ktij supershpendi. N radh t par kto jan mite por mitologjia "greke" m shum sesa mitike sht nj histori e kodifikuar.
Kshtu ne kemi n dialektin Tosk fjaln ipe apo ipja ashtu si kemi fjaln shqipe apo shqipja n at geg. Nj gj duhet ditur mir edhe pse pr shumknd sht befasuese : Greqishtja e vjetr sht m e ngjashme me dialektin geg t shqipes sesa ai tosk edhe pse ky i fundit ka qen gjithnj n kontakt t afrt me botn greke.
Dialeketi toske shfaq ngjashmri me shum me latinishten dhe kjo shpjegohet me dyndjen e Etruskve pellazg nga krahina e Toskans t cilt t rn n gjendjen e skllevrve u solln nga Romakt afro dy shekuj para Ers s Re kur ata e kishin djegur dhe rrnuar popullsin e Epirit apo Ipirit. Sigurisht q ata n Epir nuk gjetn popullsi shum t ndryshme prej tyre. Kt shpjegim e bra n t mire te shpjegimit t fjals shqipe. Sepse ipja, dhe shqipja jan e njjta fjal, i njjti kuptim. Çamt si trashgimtar direkt t Epirit historik dhe Pirros Epirin e quajn Ipir q s`sht gj tjetr vese vendi i ipeve. Tani pse n dialektin geg nuk thuhet ipe por shqipe apo shqype? Ka nj shpjegim. N ato kohra zogjt apo kafsht adhuroheshin. Dhe adhuroheshin pikrisht pr vetit e tyre. Po shqiponja far vetie ka ? T sulmon dhe t rrmben me nj sulm t paprballueshm. T shqyen me nj fjal, t bn copa copa. Pra kemi Shqy- ipe = Shqype. Ja ku vijm te fjala e mocme geg Shqype apo Shqypni. Pra si prfundim Ipiri apo Iperia jan thjesht Shqipria e sotme dhe fjala shqipe sht ajo ipe n dialektin e jugut ( ndoshta nj pamundsi e dallgs s etruskve pellazg t cilt si pr ironi t fatit, nn efektin e latinishtes gjuh e cila u krijua n shtratin e pelazgjishtes s Etruskve nuk arrinin t`a shqiptonin me lehtsi fjaln shqype apo shqipe por e than n formn ipe apo ipja.) Si prfundim mund t themi se fjala shqiptar ka nj filles t von si term i prdorur gjersisht por aspak t von por shum t hershm n vetdijen e popullit pellazgo-ilir-shqiptar.
N betejn e Fush- Kosoves (1389) shum ushtar shqiptar pjesmarrs raportohen t ken pasur shqiponj n gjoksin e veshjes s tyre. M pas ushtaret e Gjergj Arianitit apo t Gjon Kastriotit kan
t njjtn gj derisa vijm n epokn e Sknderbeut ku t gjith ushtart e tij kishin shkabn dykrenare n kraharonin e tyre. Ishin pikrisht kta ushtar q prvese mbanin ushta dhe pr kt quheshin ushtar, mbanin dhe shqiponjn duke u quajtur pr her t par me termin shqiptar. Esht pikrisht ky fakt q shpjegon edhe prdorimin masiv te von dhe zvndsimin q i beri ky term termit Arbr dhe Arbri. Ishte shekulli 17 dhe 18 kur shqiptart po tregonin shenjat e zgjimit kombtar pas 2-3 shekujve agonie dhe natyrisht amplifikimi i epoks s lavdishme tHeroit Kombtar solli dhe emrin me t cilin u quajtn ushtart e tij, at shqiptar.
T mos harrojm pr asnj moment q Sknderbeu gjithmon ka dshmuar pr veten se ishte Princ i Epirit ( dhe Albanis ) dhe n shum letra ai deklaron se ne jemi epirot, ipiriot. Pra Ipiri sht vendi i ipeve, i shqipeve, sht vetm dhe vetm Shqipria e sotme. Epiri nuk sht aspak ajo ka thon grekt, pra kontinent. Kur "grekt" e par paskshin par brigjet Thesprote apo Molose i paskshin quajtur kto Kontinent, n kuptimin tok e ngritur, m lart se niveli i detit. Nuk sht aspak kshtu edhe pr faktin se fjala Epir e ka nj kuptim t ketill por qe sht kryekput shqip dhe jo greqisht. (e vjetra ? e reja ?) Do t thote vend i lart, i ngritur dhe kjo fjal prdoret gjersisht kryesisht n skajet m veriore t Shqipris natyrale. Mos vall ata kolon aventurier t ashtuquajtur helen ishin thjesht nj popull q fliste t njjtn gjuh me banort tej e m tej n veri ?!
Edhe termi Arkond, Kond, Kont nga ktej e ka prejardhjen. Nuk duhet t harrojm se Arvanitasit n Greqi jan po aq autokton sa `mund t quhen nomadt fenikas dhe egjiptian t cilt duke u shartuar me pellazgt vendas formsuan at q ne e quajm popullsi helene e cila kurrsesi nuk duhet shikuar si trashgimi direkte e grekve t sotm. Dshmi e gjall sht greqishtja e vjetr e cila m shum kuptohet nga shqiptart e sotm sesa nga grekt e sotm. Pra n kt kuptim termi Arvanitas sht thjesht shqiptimi "helen" i fjals Arban. Nj tjetr tez e lidh fjaln Albani me Alpet q ndodhen ne Veri t Shqipris por duke par se fisi Albanoi q Romakt shkruajn se banonin pak a shum n Shqiprin e Mesme t sotme mendja m thot se atyre iu atribua m shum aftsia dhe kultura e tyre bujqsore sesa Alpet: Alpet ishin larg prej tyre.
Ndrsa termi shqiptar sht akoma m interesant.
Dy teza prplasin kokn me njra tjetrn. 1) `Shqip` n gjuhn sanskrishte n`a thoshka nj popull i caktuar, si t thuash i nj prerjeje ka i vjen n ndihm ktyre tez-mbshtetsve edhe shprehja kaq e prdorur dhe sot :` A merr vesh Shqip ? `. N kt rast kur tjetri prballet me kt pyetje atij nuk i krkohet t tregoj se a e flet gjuhn shqipe por a e kupton se cfar i thuhet, d.m.th. a sht i nj mendjeje me tjetrin, a sht i nj prerjeje me t.
Versioni 2) pr mua qndron m shum sepse edhe faktet historike i vijn n ndihm. Kshtu n mitologjin "greke" kur Zeusi vendosi t largohet nga kjo bot ai iu shfaq popullit ne formn e nj Shqiponje dhe q nga ajo dit ky popull n`a paska filluar adhurimin e ktij supershpendi. N radh t par kto jan mite por mitologjia "greke" m shum sesa mitike sht nj histori e kodifikuar.
Kshtu ne kemi n dialektin Tosk fjaln ipe apo ipja ashtu si kemi fjaln shqipe apo shqipja n at geg. Nj gj duhet ditur mir edhe pse pr shumknd sht befasuese : Greqishtja e vjetr sht m e ngjashme me dialektin geg t shqipes sesa ai tosk edhe pse ky i fundit ka qen gjithnj n kontakt t afrt me botn greke.
Dialeketi toske shfaq ngjashmri me shum me latinishten dhe kjo shpjegohet me dyndjen e Etruskve pellazg nga krahina e Toskans t cilt t rn n gjendjen e skllevrve u solln nga Romakt afro dy shekuj para Ers s Re kur ata e kishin djegur dhe rrnuar popullsin e Epirit apo Ipirit. Sigurisht q ata n Epir nuk gjetn popullsi shum t ndryshme prej tyre. Kt shpjegim e bra n t mire te shpjegimit t fjals shqipe. Sepse ipja, dhe shqipja jan e njjta fjal, i njjti kuptim. Çamt si trashgimtar direkt t Epirit historik dhe Pirros Epirin e quajn Ipir q s`sht gj tjetr vese vendi i ipeve. Tani pse n dialektin geg nuk thuhet ipe por shqipe apo shqype? Ka nj shpjegim. N ato kohra zogjt apo kafsht adhuroheshin. Dhe adhuroheshin pikrisht pr vetit e tyre. Po shqiponja far vetie ka ? T sulmon dhe t rrmben me nj sulm t paprballueshm. T shqyen me nj fjal, t bn copa copa. Pra kemi Shqy- ipe = Shqype. Ja ku vijm te fjala e mocme geg Shqype apo Shqypni. Pra si prfundim Ipiri apo Iperia jan thjesht Shqipria e sotme dhe fjala shqipe sht ajo ipe n dialektin e jugut ( ndoshta nj pamundsi e dallgs s etruskve pellazg t cilt si pr ironi t fatit, nn efektin e latinishtes gjuh e cila u krijua n shtratin e pelazgjishtes s Etruskve nuk arrinin t`a shqiptonin me lehtsi fjaln shqype apo shqipe por e than n formn ipe apo ipja.) Si prfundim mund t themi se fjala shqiptar ka nj filles t von si term i prdorur gjersisht por aspak t von por shum t hershm n vetdijen e popullit pellazgo-ilir-shqiptar.
N betejn e Fush- Kosoves (1389) shum ushtar shqiptar pjesmarrs raportohen t ken pasur shqiponj n gjoksin e veshjes s tyre. M pas ushtaret e Gjergj Arianitit apo t Gjon Kastriotit kan
t njjtn gj derisa vijm n epokn e Sknderbeut ku t gjith ushtart e tij kishin shkabn dykrenare n kraharonin e tyre. Ishin pikrisht kta ushtar q prvese mbanin ushta dhe pr kt quheshin ushtar, mbanin dhe shqiponjn duke u quajtur pr her t par me termin shqiptar. Esht pikrisht ky fakt q shpjegon edhe prdorimin masiv te von dhe zvndsimin q i beri ky term termit Arbr dhe Arbri. Ishte shekulli 17 dhe 18 kur shqiptart po tregonin shenjat e zgjimit kombtar pas 2-3 shekujve agonie dhe natyrisht amplifikimi i epoks s lavdishme tHeroit Kombtar solli dhe emrin me t cilin u quajtn ushtart e tij, at shqiptar.
T mos harrojm pr asnj moment q Sknderbeu gjithmon ka dshmuar pr veten se ishte Princ i Epirit ( dhe Albanis ) dhe n shum letra ai deklaron se ne jemi epirot, ipiriot. Pra Ipiri sht vendi i ipeve, i shqipeve, sht vetm dhe vetm Shqipria e sotme. Epiri nuk sht aspak ajo ka thon grekt, pra kontinent. Kur "grekt" e par paskshin par brigjet Thesprote apo Molose i paskshin quajtur kto Kontinent, n kuptimin tok e ngritur, m lart se niveli i detit. Nuk sht aspak kshtu edhe pr faktin se fjala Epir e ka nj kuptim t ketill por qe sht kryekput shqip dhe jo greqisht. (e vjetra ? e reja ?) Do t thote vend i lart, i ngritur dhe kjo fjal prdoret gjersisht kryesisht n skajet m veriore t Shqipris natyrale. Mos vall ata kolon aventurier t ashtuquajtur helen ishin thjesht nj popull q fliste t njjtn gjuh me banort tej e m tej n veri ?!