Delegacioni ne OKB si sduhet te jete
Ne shtator 2010 nje delegacion i larte i shtetit shqiptar do te marre pjese ne punimet e Asamblese se Pergjithshme te OKB-se. Delegacioni kryesohet nga kryetari i shtetit Presidenti dhe pjese e tij jane edhe kryeministri ministri i Jashtem etj. Si edhe ne rastet e tjera te ngjashme samiti i BE-se ne Kroaci dhe Selanik i NATO-s ne Stamboll Bukuresht e Strasburg mbledhjet vjetore te OKB-se etj edhe kete here perberja e delegacionit zgjoi me shume debat publik sesa qellimet e perfaqesimit te tij. Ne prej autoreve me aktiv ne media shkroi nje shkrim shume kritik madje akuzues per metoden e perfaqesimit dhe kryesisht per raportet President - kryeminister duke keshilluar qe ne raste te tilla te rendesishme e drejta e perfaqesimit eshte e kryeministrit. Sipas tij dhe mendoj edhe sipas nje pjese te opinionit publik Presidenti ka rol honorifik kurse kryeministri ka rol thelbesor ne politiken e jashtme.
Natyrisht vlen te pergezohen nisma te tilla qe nxisin nje debat publik e profesional mbi shtetin simbolet e shtetit institucionet e shtetit perfaqesimin dhe imazhin e tij ne raport me vende ose organizata partnere. Opinioni kritik mbi perfaqesimin presidencial mbi ate kryeministror perben nje kendveshtrim te nxitur sidomos nga perceptime personale aktualitete dhe praktikat politike ne Shqiperine e tranzicionit. Jashte ketyre emocioneve e kendveshtrimeve ditore mendoj se nje analize E detajuar dhe thelbesore e kesaj problematike duhet bazuar ne leximin e duhur te Kushtetutes legjislacionit ne fuqi dhe praktikave diplomatike nderkombetare.
Kushtetuta e Shqiperise 1998 ne nenin 86 percakton se Presidenti i Republikes eshte Kryetar i Shtetit dhe perfaqeson unitetin e popullit. Natyrisht qe kryetari i shtetit nuk eshte post qe perfaqesohet apo delegohet nga funksionare te tjere ai eshte institucion nominal eshte Presidenti i Republikes. Kushtetuta gjithashtu jep percaktime edhe per Kryetarin e Kuvendit kryeministrin etj drejtues te pushteteve te tjera por ne asnje rast tjeter nuk permendet cilesimi i larte qe i behet Presidentit. Ky lexim i kushtetutes e sanksionon dhe e miraton te drejten ekskluzive te kryetarit te shtetit te perfaqesoje shtetin p.sh ne OKB.
Ligji mbi sherbimin e jashtem ne RSH 2005 neni 12 i njeh te drejten Protokollit te Shtetit te organizoje dhe realizoje veprimtarine protokollare te Presidentit Kryetarit te Kuvendit kryeministrit dhe ministrit te Puneve te Jashtme brenda dhe jashte vendit ne rastin konkret edhe ne viziten ne OKB. Ligji tjeter mbi ceremonialin zyrtar ne RSH2004rithekson se Presidenti i Republikes perfaqeson autoritetin me te larte te shtetit ne Shqiperi qe eshte shprehje e unitetit te popullit. Ushtrimi i mandatit te tij shoqerohet gjate gjithe periudhes nga nje ceremonial i veccedilante per te gjitha aspektet zyrtare dhe jozyrtare te jetes dhe aktivitetit te tij. Me tej ligji sakteson se protokolli i shtetit pergatit anen protokollare per vizitat zyrtare jashte shtetit te Presidentit te Republikes Kryetarit te Kuvendit kryeministrit dhe te ministrit te Puneve te Jashtme. Protokolli i Shtetit ne bashkepunim me perfaqesite diplomatike shqiptare dhe me institucionin homolog te shtetit prites perpunon programin e vizites se personaliteteve te mesiperme. Edhe ne rastin e vizites ne OKB asnje zyre e shtetit shqiptar nuk nis letra regjistrimi ne sekretarine e OKB-se por shteti permes MPJ-se Protokollit zyrtar dhe partnerit protokollit amerikan dhe atij te OKB-se ben njoftimin pergatitjen dhe koordinimin e te gjithe vizites zyrtare te delegacionit shqiptar. Ligji percakton edhe praktiken e komunikimit midis MPJ-se dhe institucioneve vendore p.sh Presidences permes kabinetit perberjen e delegacionit vendosjen e tij pritjen dhe percjelljen etj.
Pra Kushtetuta dhe legjislacioni shqiptar nuk lene dileme perfaqesimi kryetari i shtetit eshte Kryetar Shteti edhe kur zgjidhet nga nje parti nga shume parti me shumice te thjeshte apo absolute votash. Ccedildo funksionar tjeter perfshire kryeministrin pavaresisht pushtetit politik brenda vendit ne marredhenie me shtetet e tjera eshte qartesisht ze plotesues i kryetarit te shtetit. Praktikat e OKB-se kane njohur raste te shumta me 2007 ishin 34 vende ne 2008 ishin 32 vende ne 2009 ishin 24 vende te delegacioneve me pjesemarrje President - kryeminister kjo ne varesi nga interesi politik i vendit perkates. Shqiperia ne 2010 shkon aty per te lobuar ccedileshtjen e Kosoves nje interes madhor per vendin dhe qe kerkon investime madhore. Normalisht qe ne raste te tilla jane te dobishem madje te nevojshem edhe Presidenti edhe kryeministri edhe ministri i Jashtem. Keshtu ben edhe Kosova edhe Maqedonia edhe Kroacia edhe Serbia dhe jane paralajmeruar me perberje te tille edhe 25 vende te tjera anetare te OKB-se. Tjeter gje eshte pjesemarrja e delegacionit tjeter fjalimi ne OKB mund ta mbaje edhe ministri i Jashtem.
Teza e rolit honorifik te Presidentit eshte e gabuar edhe ne analizen e zhvillimeve politike te brendshme. Kushtetuta percakton mandatin e presidentit 5 vjet mbi partite politike gje qe nuk e ben per kryeministrin. Mund te ndodhe qe kryeministri te ndryshohet ccedildo vit kurse Presidenti mbetet ne detyre 5 vjet si garant i vazhdimesise dhe funksionimit te shtetit. P.sh ne 20 vite kemi pasur 5 President dhe dyfish kryeministra. Presidenti Meidani punoi me tre kryeministra te se njejtes parti Presidenti Moisiu me tre kryeministra te dy partive te ndryshme Presidenti Berisha e Topi me nje kryeminister te nje partie. Edhe formalisht Presidenti nuk interesohet per shfrytezim politik te vizites ne OKB sepse nuk ben fushate nuk votohet nga qytetaret kurse kryeministrat jane kryesisht kryetar partish kane interesa politike elektorale dhe siccedil ka ndodhur edhe me pare investojne shume per marketing personal politik edhe ne samite te tilla.
Gjithsesi mendoj se thelbesore ne kete debat nuk eshte formatimi i delegacionit por aspekte te tjera p.sh nese protokolli shteteror funksion si duhet MPJ-ja eshte e afte per nivelin diplomatik te kerkuar nese ka pasur pergatitje dhe konsultime pune midis delegacionit nese palet kane teza te njejta bisedimesh nese kane plan te koordinuar takimesh nese ka koordinim edhe me Prishtinen dhe partneret nderkombetare etj. Kjo po perben shqetesim eshte interes publik dhe kerkon transparence gje qe nuk po ndodh.
Natyrisht vlen te pergezohen nisma te tilla qe nxisin nje debat publik e profesional mbi shtetin simbolet e shtetit institucionet e shtetit perfaqesimin dhe imazhin e tij ne raport me vende ose organizata partnere. Opinioni kritik mbi perfaqesimin presidencial mbi ate kryeministror perben nje kendveshtrim te nxitur sidomos nga perceptime personale aktualitete dhe praktikat politike ne Shqiperine e tranzicionit. Jashte ketyre emocioneve e kendveshtrimeve ditore mendoj se nje analize E detajuar dhe thelbesore e kesaj problematike duhet bazuar ne leximin e duhur te Kushtetutes legjislacionit ne fuqi dhe praktikave diplomatike nderkombetare.
Kushtetuta e Shqiperise 1998 ne nenin 86 percakton se Presidenti i Republikes eshte Kryetar i Shtetit dhe perfaqeson unitetin e popullit. Natyrisht qe kryetari i shtetit nuk eshte post qe perfaqesohet apo delegohet nga funksionare te tjere ai eshte institucion nominal eshte Presidenti i Republikes. Kushtetuta gjithashtu jep percaktime edhe per Kryetarin e Kuvendit kryeministrin etj drejtues te pushteteve te tjera por ne asnje rast tjeter nuk permendet cilesimi i larte qe i behet Presidentit. Ky lexim i kushtetutes e sanksionon dhe e miraton te drejten ekskluzive te kryetarit te shtetit te perfaqesoje shtetin p.sh ne OKB.
Ligji mbi sherbimin e jashtem ne RSH 2005 neni 12 i njeh te drejten Protokollit te Shtetit te organizoje dhe realizoje veprimtarine protokollare te Presidentit Kryetarit te Kuvendit kryeministrit dhe ministrit te Puneve te Jashtme brenda dhe jashte vendit ne rastin konkret edhe ne viziten ne OKB. Ligji tjeter mbi ceremonialin zyrtar ne RSH2004rithekson se Presidenti i Republikes perfaqeson autoritetin me te larte te shtetit ne Shqiperi qe eshte shprehje e unitetit te popullit. Ushtrimi i mandatit te tij shoqerohet gjate gjithe periudhes nga nje ceremonial i veccedilante per te gjitha aspektet zyrtare dhe jozyrtare te jetes dhe aktivitetit te tij. Me tej ligji sakteson se protokolli i shtetit pergatit anen protokollare per vizitat zyrtare jashte shtetit te Presidentit te Republikes Kryetarit te Kuvendit kryeministrit dhe te ministrit te Puneve te Jashtme. Protokolli i Shtetit ne bashkepunim me perfaqesite diplomatike shqiptare dhe me institucionin homolog te shtetit prites perpunon programin e vizites se personaliteteve te mesiperme. Edhe ne rastin e vizites ne OKB asnje zyre e shtetit shqiptar nuk nis letra regjistrimi ne sekretarine e OKB-se por shteti permes MPJ-se Protokollit zyrtar dhe partnerit protokollit amerikan dhe atij te OKB-se ben njoftimin pergatitjen dhe koordinimin e te gjithe vizites zyrtare te delegacionit shqiptar. Ligji percakton edhe praktiken e komunikimit midis MPJ-se dhe institucioneve vendore p.sh Presidences permes kabinetit perberjen e delegacionit vendosjen e tij pritjen dhe percjelljen etj.
Pra Kushtetuta dhe legjislacioni shqiptar nuk lene dileme perfaqesimi kryetari i shtetit eshte Kryetar Shteti edhe kur zgjidhet nga nje parti nga shume parti me shumice te thjeshte apo absolute votash. Ccedildo funksionar tjeter perfshire kryeministrin pavaresisht pushtetit politik brenda vendit ne marredhenie me shtetet e tjera eshte qartesisht ze plotesues i kryetarit te shtetit. Praktikat e OKB-se kane njohur raste te shumta me 2007 ishin 34 vende ne 2008 ishin 32 vende ne 2009 ishin 24 vende te delegacioneve me pjesemarrje President - kryeminister kjo ne varesi nga interesi politik i vendit perkates. Shqiperia ne 2010 shkon aty per te lobuar ccedileshtjen e Kosoves nje interes madhor per vendin dhe qe kerkon investime madhore. Normalisht qe ne raste te tilla jane te dobishem madje te nevojshem edhe Presidenti edhe kryeministri edhe ministri i Jashtem. Keshtu ben edhe Kosova edhe Maqedonia edhe Kroacia edhe Serbia dhe jane paralajmeruar me perberje te tille edhe 25 vende te tjera anetare te OKB-se. Tjeter gje eshte pjesemarrja e delegacionit tjeter fjalimi ne OKB mund ta mbaje edhe ministri i Jashtem.
Teza e rolit honorifik te Presidentit eshte e gabuar edhe ne analizen e zhvillimeve politike te brendshme. Kushtetuta percakton mandatin e presidentit 5 vjet mbi partite politike gje qe nuk e ben per kryeministrin. Mund te ndodhe qe kryeministri te ndryshohet ccedildo vit kurse Presidenti mbetet ne detyre 5 vjet si garant i vazhdimesise dhe funksionimit te shtetit. P.sh ne 20 vite kemi pasur 5 President dhe dyfish kryeministra. Presidenti Meidani punoi me tre kryeministra te se njejtes parti Presidenti Moisiu me tre kryeministra te dy partive te ndryshme Presidenti Berisha e Topi me nje kryeminister te nje partie. Edhe formalisht Presidenti nuk interesohet per shfrytezim politik te vizites ne OKB sepse nuk ben fushate nuk votohet nga qytetaret kurse kryeministrat jane kryesisht kryetar partish kane interesa politike elektorale dhe siccedil ka ndodhur edhe me pare investojne shume per marketing personal politik edhe ne samite te tilla.
Gjithsesi mendoj se thelbesore ne kete debat nuk eshte formatimi i delegacionit por aspekte te tjera p.sh nese protokolli shteteror funksion si duhet MPJ-ja eshte e afte per nivelin diplomatik te kerkuar nese ka pasur pergatitje dhe konsultime pune midis delegacionit nese palet kane teza te njejta bisedimesh nese kane plan te koordinuar takimesh nese ka koordinim edhe me Prishtinen dhe partneret nderkombetare etj. Kjo po perben shqetesim eshte interes publik dhe kerkon transparence gje qe nuk po ndodh.