Demokracia joliberale dhe zgjedhjet 2009
Modeli perndimor i qeverisjes
simbolizohet me mire jo nga plebishiti i masave
por nga gjykimi i paanshm.
Fareed Zakaria.(Analist politik amerikan)
Zhvillimet politike dhe per me tepr ambiciet e politikes shqiptare pr te ardhmen e saj, mund te mbajn parasysh edhe diskutimet qe bhen sot pr nje dallim me te qarte midis demokracis dhe demokracis joliberale.
Vleresimet e tepruara per mrekullin qe do t`i sjell demokracis shqiptare pergatitja e kartave te identitetit, te angazhojn ne kete debat.
Standartet e zgjedhjeve jane element thelbsor i kritereve te Maastrichtit, ndaj marrin rendesi te vecante edhe per faktin qe cilesia e tyre prshpejton apo ngadalson integrimin e vendit.
Periudha e zgjedhjeve sht momenti me oportun pr Brukselin pr te aplikuar parimin e kondicionalitetit.
Ne terma praktike bazuar edhe ne historite e zgjerimeve te reja, Brukseli e ka perdorur periudhen parazgjedhore per te vendosur me shume kushte per reformat politike dhe ekonomike ku nje vemendje te veante kane edhe standardet e zgjedhjeve. Shpesh Brukseli ka hezituar te deklaroj prfundim negociatash apo dhenie te statuseve te reja ne procesin e integrimit para zgjedhjeve parlamentare.
Ne kete proces duket se do te kaloj edhe Shqiperia. Edhe sikur procesi I ratifikimit nga te gjitha vendet anetare te BE te perfundoj brenda vitit 2008, ne kushtet qe do te kemi zgjedhje te reja parlamentare ne Qershor 2009, sidomos ne kushtet kur zgjedhjet e mparshme jan vlersuar gjithnj si nje hap relativisht prpara por gjithmon larg standarteve europiane, ne jemi vetklasifikuar per t`ju nenshtruar kondicionaliteteve te BE prpara perfitimit te statusit te ri ne procesin e integrimit, qe do te ishte pikerisht statusi i vendit kandidat.
Por a do te mjaftonin vetm standardet e zgjedhjeve dhe aq me pak thjeshte disa permiresime te logjistikes elektorale per te garantuar nje demokraci liberale edhe ne Shqipri?
A mos po tentohet te keqperdoret prodhimi I kartave te identitetit si permiresimi historik i demokracise shqiptare?
Teorikisht cdo qeveri quhet demokratike nse vjen nga zgjedhje te lira.
Jashte referencave konkrete krahasuese, por thjeshte per te qartesuar dallimin midis demokracive dhe demokracive joliberale,le te mos harrojme historine e vete Evrops.
Kjo historia njeh shume raste kur qeveri te ekstremit te djathte dhe te majte kane ardhur dhe qendruar ne pushtet nga zgjedhje te cilat mund te konsideroheshin te lira.
Keto qeveri demokratike i sollen njerezimit luftrat e pergjakshme dhe sisteme politike e ekonomike te deshtuara, qe sunduan gjate shekujve XIX dhe XX. Nga keto fenomene nuk ka shpetuar dhe fillimi i shekullit te XXI.
Debati per dallimin midis demokracive dhe demokracive joliberale bhet per te qartesuar dhe theksuar faktin se thjeshte zgjedhjet e lira nuk mund t`i bejne te qendrueshme arritjen, keto demokraci jane te dobta,te deformuara,arritjet e tyre jane lehtesisht te parezistueshme nse nuk shnderrohen ne nje demokraci liberale.
Sado te prekshme te jene disa arritje fillestare te demokracive joliberale, ne nje te ardhme jo te larget ato ose do te shnderrohen ne sisteme autokratike dhe korruptive, ose do te detyrohen te deshtojne me kosto jo te lehta politike dhe ekonomike.
Thjeshte zgjedhjet e lira nuk mund te na garantojne demokracine qe edhe ne meritojme, pavaresisht disa pengesave qe vijne nga stadet e zhvillimit jo vetem ekonomik. Vendet qe edhe pse zhvillojne zgjedhje te lira, por qe perkeqesojne funksionimin e shtetit ligjor, cenojne lirine e prones, lirine e shprehjes, lirine fetare, qe cenojne pavaresine e institucioneve te pavarura kushtetuese, qe cenojne rende ndarjen dhe kontrollin e pushteteve, klasifikohen pa veshtiresi ne demokracite joliberale.
Nuk eshte e nevojshme qe ne te njeten kohe te cenohen njekohesisht te gjitha keto liri dhe parime thelbesore.
A konstatohen disa prej ketyre fenomene joliberale ne realitetin politik shqiptar? A vihet re nje prirje ne rritje e autoritarizmit dhe pushtetit absolut ne Shqiperi? A po cenohet ndarja dhe kontrolli i pushteteve?
Jo vetem institucionet nderkombetare konstatojne se funksionimi shtetit ligjor dhe niveli i korrupsionit kane ardhur duke u perkeqesuar gjate viteve te fundit.
Kriza institucionale e vitit 2008 per zgjedhjen e anetareve te gjykates se larte cenoj rende ndarjen e pushteteve.Institucionet kushtetuese ndjejne presion te vazhduar dhe ne rritje per te reduktuar pavarsin e tyre vendimmarrse,e cila ne thelbin e saj duhet per te garantuar demokracin liberale.
Ne realitetin shqiptar konstatohet lehte edhe dobesimi ne thelb i demokracise parlamentare. Parlamenti shqiptar eshte nje zgjatim i abuzivitetit dhe arrogances se maxhorances. Ky eshte tipar themelor i demokracive joliberale.
Cenimi i pavaresise se medias eshte rritur, si nepermjet joshjeve edhe nepermjet presioneve te kontrolleve dhe gjobave. Rasti TOP Channel u evidentua si i tille nga institucionet ndrkombtare.
Qendrueshmeria dhe cilesia e administrates publike, shnderrimi i saj ne vend shperblimi mirenjohjes per militantet partiake, demtojne rende efikasitetin e qeverisjes, duke rritur premisat e abuzivitetit dhe korrupsionit te cilat ngadalesojne integrimin e vendit dhe vonojne modernizimin e ekonomise dhe politikes shqiptare.
Te gjitha keto e bejne nje vend konkret gjithnje e me te veshtire per te qene nje demokraci liberale reale.Nje demokraci liberale funksionale respekton lirite themelore te njeriut,respekton ndarjen dhe kontrollin e pushteteve, eshte nje sistem qe me vetfunksionimin e tij redukton gjithnje e me shume prirjet autoritare dhe korruptive te qeverive dhe e ben me efikas sistemin politik dhe ekonomik te cdo vendi.
simbolizohet me mire jo nga plebishiti i masave
por nga gjykimi i paanshm.
Fareed Zakaria.(Analist politik amerikan)
Zhvillimet politike dhe per me tepr ambiciet e politikes shqiptare pr te ardhmen e saj, mund te mbajn parasysh edhe diskutimet qe bhen sot pr nje dallim me te qarte midis demokracis dhe demokracis joliberale.
Vleresimet e tepruara per mrekullin qe do t`i sjell demokracis shqiptare pergatitja e kartave te identitetit, te angazhojn ne kete debat.
Standartet e zgjedhjeve jane element thelbsor i kritereve te Maastrichtit, ndaj marrin rendesi te vecante edhe per faktin qe cilesia e tyre prshpejton apo ngadalson integrimin e vendit.
Periudha e zgjedhjeve sht momenti me oportun pr Brukselin pr te aplikuar parimin e kondicionalitetit.
Ne terma praktike bazuar edhe ne historite e zgjerimeve te reja, Brukseli e ka perdorur periudhen parazgjedhore per te vendosur me shume kushte per reformat politike dhe ekonomike ku nje vemendje te veante kane edhe standardet e zgjedhjeve. Shpesh Brukseli ka hezituar te deklaroj prfundim negociatash apo dhenie te statuseve te reja ne procesin e integrimit para zgjedhjeve parlamentare.
Ne kete proces duket se do te kaloj edhe Shqiperia. Edhe sikur procesi I ratifikimit nga te gjitha vendet anetare te BE te perfundoj brenda vitit 2008, ne kushtet qe do te kemi zgjedhje te reja parlamentare ne Qershor 2009, sidomos ne kushtet kur zgjedhjet e mparshme jan vlersuar gjithnj si nje hap relativisht prpara por gjithmon larg standarteve europiane, ne jemi vetklasifikuar per t`ju nenshtruar kondicionaliteteve te BE prpara perfitimit te statusit te ri ne procesin e integrimit, qe do te ishte pikerisht statusi i vendit kandidat.
Por a do te mjaftonin vetm standardet e zgjedhjeve dhe aq me pak thjeshte disa permiresime te logjistikes elektorale per te garantuar nje demokraci liberale edhe ne Shqipri?
A mos po tentohet te keqperdoret prodhimi I kartave te identitetit si permiresimi historik i demokracise shqiptare?
Teorikisht cdo qeveri quhet demokratike nse vjen nga zgjedhje te lira.
Jashte referencave konkrete krahasuese, por thjeshte per te qartesuar dallimin midis demokracive dhe demokracive joliberale,le te mos harrojme historine e vete Evrops.
Kjo historia njeh shume raste kur qeveri te ekstremit te djathte dhe te majte kane ardhur dhe qendruar ne pushtet nga zgjedhje te cilat mund te konsideroheshin te lira.
Keto qeveri demokratike i sollen njerezimit luftrat e pergjakshme dhe sisteme politike e ekonomike te deshtuara, qe sunduan gjate shekujve XIX dhe XX. Nga keto fenomene nuk ka shpetuar dhe fillimi i shekullit te XXI.
Debati per dallimin midis demokracive dhe demokracive joliberale bhet per te qartesuar dhe theksuar faktin se thjeshte zgjedhjet e lira nuk mund t`i bejne te qendrueshme arritjen, keto demokraci jane te dobta,te deformuara,arritjet e tyre jane lehtesisht te parezistueshme nse nuk shnderrohen ne nje demokraci liberale.
Sado te prekshme te jene disa arritje fillestare te demokracive joliberale, ne nje te ardhme jo te larget ato ose do te shnderrohen ne sisteme autokratike dhe korruptive, ose do te detyrohen te deshtojne me kosto jo te lehta politike dhe ekonomike.
Thjeshte zgjedhjet e lira nuk mund te na garantojne demokracine qe edhe ne meritojme, pavaresisht disa pengesave qe vijne nga stadet e zhvillimit jo vetem ekonomik. Vendet qe edhe pse zhvillojne zgjedhje te lira, por qe perkeqesojne funksionimin e shtetit ligjor, cenojne lirine e prones, lirine e shprehjes, lirine fetare, qe cenojne pavaresine e institucioneve te pavarura kushtetuese, qe cenojne rende ndarjen dhe kontrollin e pushteteve, klasifikohen pa veshtiresi ne demokracite joliberale.
Nuk eshte e nevojshme qe ne te njeten kohe te cenohen njekohesisht te gjitha keto liri dhe parime thelbesore.
A konstatohen disa prej ketyre fenomene joliberale ne realitetin politik shqiptar? A vihet re nje prirje ne rritje e autoritarizmit dhe pushtetit absolut ne Shqiperi? A po cenohet ndarja dhe kontrolli i pushteteve?
Jo vetem institucionet nderkombetare konstatojne se funksionimi shtetit ligjor dhe niveli i korrupsionit kane ardhur duke u perkeqesuar gjate viteve te fundit.
Kriza institucionale e vitit 2008 per zgjedhjen e anetareve te gjykates se larte cenoj rende ndarjen e pushteteve.Institucionet kushtetuese ndjejne presion te vazhduar dhe ne rritje per te reduktuar pavarsin e tyre vendimmarrse,e cila ne thelbin e saj duhet per te garantuar demokracin liberale.
Ne realitetin shqiptar konstatohet lehte edhe dobesimi ne thelb i demokracise parlamentare. Parlamenti shqiptar eshte nje zgjatim i abuzivitetit dhe arrogances se maxhorances. Ky eshte tipar themelor i demokracive joliberale.
Cenimi i pavaresise se medias eshte rritur, si nepermjet joshjeve edhe nepermjet presioneve te kontrolleve dhe gjobave. Rasti TOP Channel u evidentua si i tille nga institucionet ndrkombtare.
Qendrueshmeria dhe cilesia e administrates publike, shnderrimi i saj ne vend shperblimi mirenjohjes per militantet partiake, demtojne rende efikasitetin e qeverisjes, duke rritur premisat e abuzivitetit dhe korrupsionit te cilat ngadalesojne integrimin e vendit dhe vonojne modernizimin e ekonomise dhe politikes shqiptare.
Te gjitha keto e bejne nje vend konkret gjithnje e me te veshtire per te qene nje demokraci liberale reale.Nje demokraci liberale funksionale respekton lirite themelore te njeriut,respekton ndarjen dhe kontrollin e pushteteve, eshte nje sistem qe me vetfunksionimin e tij redukton gjithnje e me shume prirjet autoritare dhe korruptive te qeverive dhe e ben me efikas sistemin politik dhe ekonomik te cdo vendi.