Demokracia kushtetuese dhe Shqipria
N nj vend ku realizohen zgjedhje t lira, t ndershme dhe konkurruese, nuk do t thot se n at vend ekzistojn garancit e drejtimit t nj rendi ligjor, kushtetues. Demokracit liberale, me vlerat q ka sovrani n Perndim, nuk mund t vlersohen vetm me lirin e zgjedhjeve t drejta ligjore. Prandaj, n demokracit kushtetuese, koncepti demokracis prfshin edhe vlera t tjera, jo m pak t rndsishme se sa zgjedhjet e lira, si jan barazia para ligjit, ndarja e pushteteve, e drejta e fjals dhe e shprehjes, liria e besimit dhe e drejta e prons. Pra, si shikohet demokracia kushtetuese prfaqson demokracin e vrtet t nj shteti demokratik, ligjor. Demokracia kushtetuese nuk mund t ndrtohet dhe t funksionoj me vlerat e pjesshme t saj. Ajo nuk mund t shprehet vetm me zgjedhjet e lira dhe t ndershme, pr t cilat veanrisht n vendet e pazhvilluara trajtohet e vlersohen m shum pr pushtetin e liderve t partive, por prfshin vlerat themelore t ndrtimit dhe funksionimit t nj shteti demokratik, ligjor. Ndarja e pushteteve dhe barazia para ligjit prbn themelin e konceptit t s drejts kushtetuese t nj shteti demokratik. Pra, duke vlersuar vlerat prbrse t nj shteti demokratik, kuptohet se sa larg jemi ne n ndrtimin dhe funksionimin e tij n vendin ton. Kto vlera n prgjithsi n dokumentin themeltar t shtetit ton jan shprehur tepr qart dhe n prgjithsi strukturat shtetrore jan ngritur fizikisht, por problemi madhor qndron tek konceptimi dhe mos funksionimi realisht i tyre. Kshtu, n kushtetute sht shprehur ndrtimi i shtetit mbi tre themele kryesore: pushteti legjislativ, pushteti ekzekutiv dhe pushteti gjyqsor, si pushtete t ndara dhe t pa varura nga njri - tjetri. Pr bashkrendimin dhe koordinimin e veprimtarive shtetrore t ktyre tre pushteteve ekzistojn edhe ligjet prkatse, por kur vjen puna n zbatimin e tyre partia q merr pushtetin ekzekutiv, jo vetm q e keq prdor mazhorancn e saj parlamentare n pushtetin legjislativ, por krkon dhe kryesisht e realizon drejtimin direkt apo indirekt edhe t pushtetit gjyqsor. Kjo sht vrtetuar plotsisht n luftn q kan
dhe bjn partit q marrin pushtetin ekzekutiv n ndryshimin e prokurorve t prgjithshm, drejtuesve kryesor t t gjitha niveleve t gjykatave dhe presioneve politike q bhen ndaj tyre pr hetimin dhe gjykimin e problemeve t ndryshme. Shprehja me e afrt e ktyre qndrimeve sht lufta q bri qeveria pr t shkarkuar prokurorin e prgjithshm, Sollaku. Kjo munges pavarsie e pushtetit gjyqsor ka sjell dhe sjell dmtimin e vlers tjetr t demokracis kushtetuese; at t barazis para ligjit. Ky realitet sht nj nga problemet kryesore, i cili shprehet nprmjet zbatimin t dy standardeve t ndryshme n gjykimin dhe ndshkimin e veprimtarive t kundra ligjshme q kryejn qytetart e vendit ton. Kjo munges barazie n shoqrin ton ka krijuar problemet e vshtira me korrupsionin dhe krimin e organizuar. Megjith premtimet e shumta pr luftn kundr korrupsionit t qeveris, koha po tregon se ajo jo vetm q nuk sht zvogluar pr ne segmente t caktuara t politiks, t qeverisjes dhe t institucioneve vazhdon me t njjtat ritme, por pak m e sofistikuar. Kjo ka sjell edhe shkeljen e t drejts s prons, e cila edhe pse 15 vjet flitet e diskutohet shum, problemi prons akoma nuk ka zn vendin q i takon. Kjo nuk shprehet vetm me t drejtn e kthimit e t njohjes s prons, por ajo sht
nj problem tepr madhor edhe n mos njohjen ligjore t pronave t reja t qytetarve, si jan mos hipotekimet e banesave nga pallatet e reja q jan ndrtuar dhe po ndrtohen duke krijuar nj sistem piramidal n industrin e ndrtimeve. Prandaj, demokracia shqiptare sht shum larg demokracis kushtetuese, mbasi ajo jo vetm nuk shpreh dhe mbron t gjitha vlerat e ksaj demokracie, por n emr t saj jan krijuar sisteme t pa ligjruara q po tronditin sistemin demokratik q ne pretendojm t ndrtojm. Ne shoqrit perndimore, midis forcave t garancive t nj regjimi t lir kushtetues, zn vend edhe organizatat e shoqris civile, t cilat s bashku me median njihen si pushteti i katrt i demokracis kushtetuese .Kto organizata ndodhen jasht influencave politike dhe ekonomike, veanrisht nga influencat e shtetit dhe qeverive. Prvoja perndimore tregon se me institucionet e shoqris civile, t cilat ndodhen nn drejtimin direkt apo indirekt t shtetit dhe t qeveris, nuk mund t shkohet n nj struktur demokratike liberale. Prandaj pavarsia e shoqris civile dhe mos ndrhyrja n punt e brendshme t tyre jan kushtet e ekzistencs s ktij pushteti t katrt n shoqrit demokratike. Pr kt arsye revista "Foreign Affairs" e muajit nntor 1997 nnvizonte se "N burimin e prapambetjes q ekziston midis demokracis me liberalizmin kushtetues fle gjersia e autoritetit t qeveris". Por n jemi akoma shum larg nj pavarsie t vrtet t organizatave t shoqris civile dhe medias. Fatkeqsisht tek ne shumica e organizatave t shoqris civile dhe media jan pjes direkt ose indirekte n mbshtetje t partive politike, n vend q ato t jen organizata q t parashtrojn e debatojn me pushtetet e tjera funksionimin real te demokracis kushtetuese tek ne. Media e shkruar dhe media elektronike jan kthyer n shrbim t pushteteve; pozits apo opozits nprmjet t ashtuquajturve analist dhe komentator q paguhen e trajtohen prej tyre. Pra, pavarsia e mendimit dhe e gjykimit n media dhe n shumicn e organizatave t shoqris civile pothuajse nuk ekziston. Megjithat media n Shqipri ka luajtur dhe vazhdon t luaj rol parsor n luftn kundr korrupsionit dhe krimit t organizuar. Media q z kt pozicion,si sht rasti televizionit Top Chanel dhe Top Media vendoset nn gjuajtjen e artileris s rnd t qeveris. Kto jan edhe parimet dhe krkesat kryesore q parashtron n vazhdimsi Bashkimi Evropian pr afrimin e Shqipris me kt union. Mos zbatimi i vlerave t demokracis kushtetuese n mnyr t vazhdueshme nga politikant dhe shtetart shqiptar ka t bj me konceptet dhe mentalitetet e tyre t partis shtet. Pra, penges kryesore pr mos zbatimin e vlerave t demokracis kushtetuese dhe t vshtirsive pr tu antarsuar n Bashkimin Evropian dhe n NATO jan klasa politike q e drejton vendin ton pr 15 vjet rresht. Ajo prbn shkakun kryesor n mos vendosjen e shtetit ligjor, t barazis prpara ligjit, t zgjidhjes prfundimtare t sistemit dhe infrastrukturs zgjedhore, shtjes s prons dhe t funksionimit normal t pushteteve, t cilat prbjn vlerat kryesore t demokracis kushtetuese q populli shqiptar pr 15 vjet pret t ndrtohet. Vendet e tjera Lindore q u integruan n Bashkimin Evropian e prafruan demokracin kushtetuese me shpejt se sa ne pr arsye se u ndryshuan brezat e politiks dhe politikanve t viteve 90. Ato aktualisht drejtohen nga brezi i tret i politikanve t mbas viteve 1990. Prandaj dorheqja e kryetarit t Partis Demokristiane, Z. Nikoll Lesi, t Partis s Demokracis Liberale, z. Teodor Lao, t Partis Republikane, Z.Sabri Godo, edhe pse jan procese shum t vonuara me vendet e tjera, duhet t kthehet n nj ligj t shkruar apo t pa shkruar pr t gjith lidert e partive q ekzistojn. Por jo t ndodh si me z. Fatos Nano, i cili bn nj hap para dhe dy mbrapa. Hern e par dha dorheqjen nga kryetar partie dhe mbas nj kohe t shkurtr u prball me Z. Majko, ndrsa n vitin 2005 dha dorheqjen nga kryetari partis pasi humbi zgjedhjet, pastaj intrigoi majtas dhe djathtas t bhej president i vendit. Fakti q Shqipria sht vendi m me pak zhvillime t demokracis kushtetuese krkon q e gjith kjo klas politike t ndryshohet, pavarsisht nga mosha q kan, mbasi konceptet dhe mentaliteti nuk varen nga mosha, por m shum nga arsimimi dhe kultura q ka marr individi dhe shoqria.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare
dhe bjn partit q marrin pushtetin ekzekutiv n ndryshimin e prokurorve t prgjithshm, drejtuesve kryesor t t gjitha niveleve t gjykatave dhe presioneve politike q bhen ndaj tyre pr hetimin dhe gjykimin e problemeve t ndryshme. Shprehja me e afrt e ktyre qndrimeve sht lufta q bri qeveria pr t shkarkuar prokurorin e prgjithshm, Sollaku. Kjo munges pavarsie e pushtetit gjyqsor ka sjell dhe sjell dmtimin e vlers tjetr t demokracis kushtetuese; at t barazis para ligjit. Ky realitet sht nj nga problemet kryesore, i cili shprehet nprmjet zbatimin t dy standardeve t ndryshme n gjykimin dhe ndshkimin e veprimtarive t kundra ligjshme q kryejn qytetart e vendit ton. Kjo munges barazie n shoqrin ton ka krijuar problemet e vshtira me korrupsionin dhe krimin e organizuar. Megjith premtimet e shumta pr luftn kundr korrupsionit t qeveris, koha po tregon se ajo jo vetm q nuk sht zvogluar pr ne segmente t caktuara t politiks, t qeverisjes dhe t institucioneve vazhdon me t njjtat ritme, por pak m e sofistikuar. Kjo ka sjell edhe shkeljen e t drejts s prons, e cila edhe pse 15 vjet flitet e diskutohet shum, problemi prons akoma nuk ka zn vendin q i takon. Kjo nuk shprehet vetm me t drejtn e kthimit e t njohjes s prons, por ajo sht
nj problem tepr madhor edhe n mos njohjen ligjore t pronave t reja t qytetarve, si jan mos hipotekimet e banesave nga pallatet e reja q jan ndrtuar dhe po ndrtohen duke krijuar nj sistem piramidal n industrin e ndrtimeve. Prandaj, demokracia shqiptare sht shum larg demokracis kushtetuese, mbasi ajo jo vetm nuk shpreh dhe mbron t gjitha vlerat e ksaj demokracie, por n emr t saj jan krijuar sisteme t pa ligjruara q po tronditin sistemin demokratik q ne pretendojm t ndrtojm. Ne shoqrit perndimore, midis forcave t garancive t nj regjimi t lir kushtetues, zn vend edhe organizatat e shoqris civile, t cilat s bashku me median njihen si pushteti i katrt i demokracis kushtetuese .Kto organizata ndodhen jasht influencave politike dhe ekonomike, veanrisht nga influencat e shtetit dhe qeverive. Prvoja perndimore tregon se me institucionet e shoqris civile, t cilat ndodhen nn drejtimin direkt apo indirekt t shtetit dhe t qeveris, nuk mund t shkohet n nj struktur demokratike liberale. Prandaj pavarsia e shoqris civile dhe mos ndrhyrja n punt e brendshme t tyre jan kushtet e ekzistencs s ktij pushteti t katrt n shoqrit demokratike. Pr kt arsye revista "Foreign Affairs" e muajit nntor 1997 nnvizonte se "N burimin e prapambetjes q ekziston midis demokracis me liberalizmin kushtetues fle gjersia e autoritetit t qeveris". Por n jemi akoma shum larg nj pavarsie t vrtet t organizatave t shoqris civile dhe medias. Fatkeqsisht tek ne shumica e organizatave t shoqris civile dhe media jan pjes direkt ose indirekte n mbshtetje t partive politike, n vend q ato t jen organizata q t parashtrojn e debatojn me pushtetet e tjera funksionimin real te demokracis kushtetuese tek ne. Media e shkruar dhe media elektronike jan kthyer n shrbim t pushteteve; pozits apo opozits nprmjet t ashtuquajturve analist dhe komentator q paguhen e trajtohen prej tyre. Pra, pavarsia e mendimit dhe e gjykimit n media dhe n shumicn e organizatave t shoqris civile pothuajse nuk ekziston. Megjithat media n Shqipri ka luajtur dhe vazhdon t luaj rol parsor n luftn kundr korrupsionit dhe krimit t organizuar. Media q z kt pozicion,si sht rasti televizionit Top Chanel dhe Top Media vendoset nn gjuajtjen e artileris s rnd t qeveris. Kto jan edhe parimet dhe krkesat kryesore q parashtron n vazhdimsi Bashkimi Evropian pr afrimin e Shqipris me kt union. Mos zbatimi i vlerave t demokracis kushtetuese n mnyr t vazhdueshme nga politikant dhe shtetart shqiptar ka t bj me konceptet dhe mentalitetet e tyre t partis shtet. Pra, penges kryesore pr mos zbatimin e vlerave t demokracis kushtetuese dhe t vshtirsive pr tu antarsuar n Bashkimin Evropian dhe n NATO jan klasa politike q e drejton vendin ton pr 15 vjet rresht. Ajo prbn shkakun kryesor n mos vendosjen e shtetit ligjor, t barazis prpara ligjit, t zgjidhjes prfundimtare t sistemit dhe infrastrukturs zgjedhore, shtjes s prons dhe t funksionimit normal t pushteteve, t cilat prbjn vlerat kryesore t demokracis kushtetuese q populli shqiptar pr 15 vjet pret t ndrtohet. Vendet e tjera Lindore q u integruan n Bashkimin Evropian e prafruan demokracin kushtetuese me shpejt se sa ne pr arsye se u ndryshuan brezat e politiks dhe politikanve t viteve 90. Ato aktualisht drejtohen nga brezi i tret i politikanve t mbas viteve 1990. Prandaj dorheqja e kryetarit t Partis Demokristiane, Z. Nikoll Lesi, t Partis s Demokracis Liberale, z. Teodor Lao, t Partis Republikane, Z.Sabri Godo, edhe pse jan procese shum t vonuara me vendet e tjera, duhet t kthehet n nj ligj t shkruar apo t pa shkruar pr t gjith lidert e partive q ekzistojn. Por jo t ndodh si me z. Fatos Nano, i cili bn nj hap para dhe dy mbrapa. Hern e par dha dorheqjen nga kryetar partie dhe mbas nj kohe t shkurtr u prball me Z. Majko, ndrsa n vitin 2005 dha dorheqjen nga kryetari partis pasi humbi zgjedhjet, pastaj intrigoi majtas dhe djathtas t bhej president i vendit. Fakti q Shqipria sht vendi m me pak zhvillime t demokracis kushtetuese krkon q e gjith kjo klas politike t ndryshohet, pavarsisht nga mosha q kan, mbasi konceptet dhe mentaliteti nuk varen nga mosha, por m shum nga arsimimi dhe kultura q ka marr individi dhe shoqria.
*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare