Deshperimi Qendror i Evropes
Ne te gjithe boten, po shenohet 20 vjetori i renies se Murit te Berlinit dhe revolucionin paqesor te vitit 1989, kur kombet e Europes Qendrore i dhane fund komunizmit.
Ne ate kohe Vaclav Havel, presidenti i atehershem i Cekosllovakise, i premtoi botes se rajoni i tij do te behej nje force dashamirese ne politiken e Evropes. Por, 20 vjet me vone, te dhenat e Europes Qendrore jane perzier goxha shume. Edhe pse ka arritur ta fshije ndarjen e kontinentit e cila ishte prezente nga lufta e ftohte, shtetet e saja kane futur nje populizem shovinist ne Evrope. Ne fjalimin e tij te famshem, me 1 janar te vitit 1990, Haveli foli rreth potencialit shpirteror e kreativ te Cekosllovakise dhe per traditat e saj njerezore e demokratike. Duke pasur parasysh se Europa Qendrore ka qene me heret "udhekryq shpirteror i Europes", ai parashikoi se vendi i tij perseri do te luante nje rol kryesor, duke sjelle dicka pozitive dhe te re per kontinentin. Ne njefare menyre, perparimi i Europes Qendrore qe prej asaj kohe ka qene mbreselenes. Nje tregues i kesaj eshte fakti se te gjitha shtetet e Europes Qendrore kane arritur te hyjne ne BE dhe kjo eshte nje prove qe ato i kane aplikuar elementet baze te demokracise liberale, sic jane zgjedhjet e lira, institucionet dhe mbrojtja e te drejtave te njeriut.
Megjithate, kur analizohet me thelle, kultura demokratike e ketyre shteteve mbetet prapa asaj te shteteve tjera ne kontinent. Stili sovjetik i diktatures pati nje ndikim te madh ne keto shtete dhe pasojat vazhdojne te duken. Nga ana e partive te djathta, disa forca nacionaliste rrenjesisht joliberale jane aq te njohura e te pelqyera per qytetaret, sa qe ky eshte nje fenomen shqetesues. Ndersa nga ana e majte, partite e hershme komuniste vazhdojne te luajne rol ne qeverisje. Parti jo shume te pelqyera ekzistojne edhe ne Europen Perendimore, si per shembull Fronti Kombetar ne France apo Vlaams Blok ne Belgjike. Por, ne Europen Qendrore keto grupe nuk jane te pakta, ne fakt ato here pas here vijne ne fuqi. Parti te tilla kane zene pozitat kryesore ne shtetet si Hungaria, Polonia, apo Sllovakia. Keto parti dhe levizje kane qene shume te suksesshme ne ushtrimin e ndikimit te tyre ne opinionin publik. Nje studim tregon se banoret ne Slloveni, Poloni dhe Rumani jane pothuajse dy here me armiqesore ndaj nje fqinji me ngjyre apo homoseksual, sesa nje banor i Anglise apo i Spanjes. Sipas ketij studimi dhe studimeve te grupeve tjera, anti-semitizmi mbetet nje fenomen shqetesues ne Europen Qendrore dhe ndonjehere promovohet nga vete mediat, pavaresisht se ky rajon tashme nuk ka pothuajse fare banore hebrenj. Sondazhet tregojne se popujt e Europes Qendrore sot kane shume me pak besim ne demokraci, politike apo ne BE, sesa popujt e Europes Perendimore. Here pas here, keto ndjenja jane shnderruar edhe ne dhune. Kete vit ne Hungari, fitorja e nje partie ultranacionaliste u shoqerua me vrasje te pjesetareve te pakices rome dhe me sulme te tjera kunder prones se tyre. Forca te ketilla kane filluar te kene ndikim negativ ne te gjithe BE-ne. Por, natyrisht se keto incidente nuk deshmojne se te gjitha partite ne Europen Qendrore jane te djathta. E vetmja gje qe mund ta bejme eshte te shpresojme per nje vershim te atij shpirti civil qe u shfaq neper rruge gjate demonstratave te vitit 1989.
Demokratet e rajonit kane pune per te bere, bile ne disa vende edhe me shume se sa qe do te kishim pritur para dy dekadave.
Ne ate kohe Vaclav Havel, presidenti i atehershem i Cekosllovakise, i premtoi botes se rajoni i tij do te behej nje force dashamirese ne politiken e Evropes. Por, 20 vjet me vone, te dhenat e Europes Qendrore jane perzier goxha shume. Edhe pse ka arritur ta fshije ndarjen e kontinentit e cila ishte prezente nga lufta e ftohte, shtetet e saja kane futur nje populizem shovinist ne Evrope. Ne fjalimin e tij te famshem, me 1 janar te vitit 1990, Haveli foli rreth potencialit shpirteror e kreativ te Cekosllovakise dhe per traditat e saj njerezore e demokratike. Duke pasur parasysh se Europa Qendrore ka qene me heret "udhekryq shpirteror i Europes", ai parashikoi se vendi i tij perseri do te luante nje rol kryesor, duke sjelle dicka pozitive dhe te re per kontinentin. Ne njefare menyre, perparimi i Europes Qendrore qe prej asaj kohe ka qene mbreselenes. Nje tregues i kesaj eshte fakti se te gjitha shtetet e Europes Qendrore kane arritur te hyjne ne BE dhe kjo eshte nje prove qe ato i kane aplikuar elementet baze te demokracise liberale, sic jane zgjedhjet e lira, institucionet dhe mbrojtja e te drejtave te njeriut.
Megjithate, kur analizohet me thelle, kultura demokratike e ketyre shteteve mbetet prapa asaj te shteteve tjera ne kontinent. Stili sovjetik i diktatures pati nje ndikim te madh ne keto shtete dhe pasojat vazhdojne te duken. Nga ana e partive te djathta, disa forca nacionaliste rrenjesisht joliberale jane aq te njohura e te pelqyera per qytetaret, sa qe ky eshte nje fenomen shqetesues. Ndersa nga ana e majte, partite e hershme komuniste vazhdojne te luajne rol ne qeverisje. Parti jo shume te pelqyera ekzistojne edhe ne Europen Perendimore, si per shembull Fronti Kombetar ne France apo Vlaams Blok ne Belgjike. Por, ne Europen Qendrore keto grupe nuk jane te pakta, ne fakt ato here pas here vijne ne fuqi. Parti te tilla kane zene pozitat kryesore ne shtetet si Hungaria, Polonia, apo Sllovakia. Keto parti dhe levizje kane qene shume te suksesshme ne ushtrimin e ndikimit te tyre ne opinionin publik. Nje studim tregon se banoret ne Slloveni, Poloni dhe Rumani jane pothuajse dy here me armiqesore ndaj nje fqinji me ngjyre apo homoseksual, sesa nje banor i Anglise apo i Spanjes. Sipas ketij studimi dhe studimeve te grupeve tjera, anti-semitizmi mbetet nje fenomen shqetesues ne Europen Qendrore dhe ndonjehere promovohet nga vete mediat, pavaresisht se ky rajon tashme nuk ka pothuajse fare banore hebrenj. Sondazhet tregojne se popujt e Europes Qendrore sot kane shume me pak besim ne demokraci, politike apo ne BE, sesa popujt e Europes Perendimore. Here pas here, keto ndjenja jane shnderruar edhe ne dhune. Kete vit ne Hungari, fitorja e nje partie ultranacionaliste u shoqerua me vrasje te pjesetareve te pakices rome dhe me sulme te tjera kunder prones se tyre. Forca te ketilla kane filluar te kene ndikim negativ ne te gjithe BE-ne. Por, natyrisht se keto incidente nuk deshmojne se te gjitha partite ne Europen Qendrore jane te djathta. E vetmja gje qe mund ta bejme eshte te shpresojme per nje vershim te atij shpirti civil qe u shfaq neper rruge gjate demonstratave te vitit 1989.
Demokratet e rajonit kane pune per te bere, bile ne disa vende edhe me shume se sa qe do te kishim pritur para dy dekadave.